ΗΠΑ και Κίνα σε πορεία σύγκρουσης: Φορολογικές εξαιρέσεις και εμπορικά πλεονάσματα εντείνουν την παγκόσμια ένταση

Δύο ειδήσεις που μοιάζουν άσχετες μεταξύ τους, στην πραγματικότητα «κουμπώνουν» σαν γρανάζια και σπρώχνουν την παγκόσμια οικονομία προς πιο σκληρές συγκρούσεις μέσα στο 2026. Η πρώτη αφορά το ποιος φορολογεί ποιον (και πόσο) στον κόσμο των πολυεθνικών. Η δεύτερη αφορά το ποιος παράγει για ποιον (και σε ποια τιμή) στον κόσμο του εμπορίου.

Από τη μία, οι ΗΠΑ εξασφάλισαν ένα καθεστώς που στην πράξη χαλαρώνει ή περιορίζει την εφαρμογή του παγκόσμιου ελάχιστου εταιρικού φόρου 15% για αμερικανικές πολυεθνικές (ο λεγόμενος «Pillar Two» του ΟΟΣΑ, δηλαδή ένα σύστημα που βάζει «κατώφλι» στην πραγματική φορολόγηση των κερδών τους). Ο ΟΟΣΑ μιλά για «way forward» με συμμετοχή πάνω από 145 χωρών και τεχνικές απλοποιήσεις που απαντούν σε αμερικανικές ανησυχίες. (https://www.oecd.org/en/about/news/press-releases/2025/12/international-community-agrees-way-forward-on-global-minimum-tax-package.html)

Από την άλλη, η Κίνα έδειξε (ξανά) το κεντρικό χαρακτηριστικό του μοντέλου της: παράγει περισσότερα απ’ όσα μπορεί να απορροφήσει στο εσωτερικό της και διοχετεύει την υπερπαραγωγή στις παγκόσμιες αγορές. Τα διαθέσιμα τελωνειακά στοιχεία για το 2025 δείχνουν πλεόνασμα αγαθών πάνω από 1 τρισ. δολάρια στο ενδεκάμηνο, άρα τάξη μεγέθους που επιτρέπει να μιλάμε για πολύ κοντά (ή πάνω) από 1,2 τρισ. δολάρια σε πλήρες έτος. (https://apnews.com/article/953ab5e9056cf7b21c00c54bec1d79dd)

Αν τα βάλουμε στην ίδια πρόταση, το συμπέρασμα γίνεται άβολο αλλά καθαρό: οι ΗΠΑ σκληραίνουν τη γραμμή στο «ποιος γράφει τους κανόνες» και η Κίνα σκληραίνει τη γραμμή στο «ποιος γεμίζει την αγορά με προϊόν». Η Ευρώπη (και μαζί της η Ελλάδα) βρίσκεται στη μέση, διότι χρειάζεται κανόνες για να φορολογεί, αλλά χρειάζεται και εμπορική άμυνα για να προστατεύει παραγωγή και θέσεις εργασίας.

Τι έχει αλλάξει από χθες στην ιστορία (και γιατί μετράει)

Χθες καλύψαμε την κλιμάκωση στο μέτωπο των δασμών, όπου οι ΗΠΑ έχουν ήδη ενεργοποιήσει μια «βασική γραμμή» δασμών και υψηλότερους συντελεστές για εταίρους, με νομική φόρμουλα που πατά σε προεδρικές εξουσίες και ρητορική «αμοιβαιότητας». (https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2025/04/regulating-imports-with-a-reciprocal-tariff-to-rectify-trade-practices-that-contribute-to-large-and-persistent-annual-united-states-goods-trade-deficits/) Στο ειδικό μέτωπο μετάλλων, οι δασμοί σε χάλυβα και αλουμίνιο ανέβηκαν στο 50% με επίκληση εθνικής ασφάλειας (Section 232, δηλαδή διαδικασία που συνδέει εισαγωγές με «κρίσιμη βιομηχανική βάση»). (https://www.whitehouse.gov/fact-sheets/2025/06/fact-sheet-president-donald-j-trump-increases-section-232-tariffs-on-steel-and-aluminum/)

Σήμερα μπαίνει ένας δεύτερος άξονας: η φορολογία των πολυεθνικών γίνεται επίσης πεδίο ισχύος, όχι απλώς «τεχνικός» συντονισμός. Όταν οι ΗΠΑ εξασφαλίζουν carve-outs (δηλαδή εξαιρέσεις ή ειδική μεταχείριση) στον παγκόσμιο ελάχιστο φόρο, το μήνυμα προς τους εταίρους είναι ότι η παγκόσμια φορολογική αρχιτεκτονική θα προσαρμόζεται στα όρια της αμερικανικής πολιτικής. (https://www.reuters.com/business/more-than-145-countries-agree-update-global-minimum-tax-deal-addressing-us-2026-01-05/)

Ταυτόχρονα, η κινεζική υπερπροσφορά πιέζει την Ευρώπη από την αντίθετη πλευρά: αν η αμερικανική αγορά γίνει πιο δύσβατη λόγω δασμών, ένα κομμάτι κινεζικών ροών κατευθύνεται προς άλλες αγορές (το φαινόμενο της «εκτροπής εμπορίου», trade diversion). Εκεί η Ευρώπη συχνά εμφανίζεται ως μεγάλος, πλούσιος και σχετικά ανοιχτός προορισμός.

Ο παγκόσμιος ελάχιστος φόρος 15% με απλά λόγια (και τι σημαίνει η αμερικανική εξαίρεση)

Ο «παγκόσμιος ελάχιστος εταιρικός φόρος 15%» είναι ένα σχέδιο του ΟΟΣΑ (Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης) που στοχεύει να περιορίσει το profit shifting, δηλαδή τη μεταφορά κερδών σε χώρες με πολύ χαμηλή φορολογία μέσω ενδοομιλικών τιμολογήσεων, δικαιωμάτων (royalties), δανείων μέσα στον όμιλο κ.λπ. Η βάση του είναι οι GloBE Model Rules (Global Anti-Base Erosion), ένα κοινό «λεξιλόγιο» κανόνων. (https://www.oecd.org/tax/beps/tax-challenges-arising-from-the-digitalisation-of-the-economy-global-anti-base-erosion-model-rules-pillar-two.htm)

Η κεντρική ιδέα είναι απλή: για πολύ μεγάλους ομίλους (όριο τζίρου 750 εκατ. ευρώ), κάθε χώρα κοιτάει την πραγματική αποτελεσματική φορολόγηση (effective tax rate, δηλαδή φόροι που πληρώθηκαν σε σχέση με τα λογιστικά κέρδη, ανά δικαιοδοσία). Αν κάπου πέσει κάτω από 15%, ενεργοποιείται ένας συμπληρωματικός φόρος (top-up tax) για να «ανέβει» στο 15%.

Πώς εισπράττεται αυτός ο top-up;

1. QDMTT (Qualified Domestic Minimum Top-up Tax): το «πρώτο δικαίωμα» το έχει η χώρα όπου παράγεται το κέρδος. Αν θεσπίσει εγχώριο συμπληρωματικό φόρο, κρατά εκείνη το έσοδο.
2. IIR (Income Inclusion Rule): αν η χώρα πηγής δεν εισπράξει, μπορεί να εισπράξει η χώρα της μητρικής (της έδρας του ομίλου), επιβάλλοντας top-up στη μητρική.
3. UTPR (Undertaxed Profits Rule): αν ούτε αυτό λειτουργήσει, οι χώρες όπου έχει δραστηριότητα ο όμιλος μπορούν να «πιάσουν» το υπόλοιπο μέσω περιορισμών εκπτώσεων ή άλλων μηχανισμών κατανομής.

Η αμερικανική κίνηση (με πολιτική κάλυψη από G7 και τεχνική ενσωμάτωση στο πλαίσιο του ΟΟΣΑ) δημιουργεί ένα «side-by-side» καθεστώς, όπου το αμερικανικό σύστημα ελάχιστης φορολόγησης αντιμετωπίζεται ως επαρκές/συμβατό ώστε οι αμερικανικοί όμιλοι να μην βρεθούν αντιμέτωποι με τον ίδιο βαθμό IIR/UTPR από τρίτες χώρες. Αυτό παρουσιάζεται ως προστασία «φορολογικής κυριαρχίας». (https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0181)

Στον κόσμο των αριθμών, η διαφορά είναι τεράστια: αν ένα κράτος ήθελε να προσδοκά έσοδα από UTPR σε κέρδη αμερικανικών ομίλων που «παρκάρονται» σε χαμηλοφορολογικές δικαιοδοσίες, τώρα αυτό το προσδοκώμενο έσοδο μικραίνει ή γίνεται αβέβαιο. Και όταν μικραίνει για ένα κράτος, δεν εξαφανίζεται από τη ζωή μας. Μεταφέρεται αλλού, συνήθως σε μεγαλύτερη πίεση για άλλους φόρους ή σε μικρότερο δημοσιονομικό χώρο.

Η κινεζική «μηχανή πλεονάσματος» και γιατί προκαλεί πολιτική αντίδραση

Το κινεζικό εμπορικό πλεόνασμα (δηλαδή η διαφορά εξαγωγών μείον εισαγωγών) λειτουργεί σαν θερμόμετρο ενός μοντέλου ανάπτυξης που βασίζεται στην παραγωγή και στην εξαγωγή. Όταν μια οικονομία έχει πολύ μεγάλο πλεόνασμα για χρόνια, σημαίνει ότι απορροφά λιγότερη παραγωγή στο εσωτερικό της απ’ όση δημιουργεί.

Τα στοιχεία που δόθηκαν για το 2025 δείχνουν πλεόνασμα αγαθών πάνω από 1 τρισ. δολάρια στο 11μηνο. (https://apnews.com/article/953ab5e9056cf7b21c00c54bec1d79dd) Πίσω από τον αριθμό υπάρχει ένας μηχανισμός:

• Η εσωτερική ζήτηση στην Κίνα παραμένει πιο αδύναμη από όσο θα «χρειαζόταν» για να ισορροπήσει η παραγωγή.
• Η βιομηχανική πολιτική (επιδότηση, κατευθυνόμενη πίστωση, κλίμακα παραγωγής) στηρίζει κλάδους όπου η Κίνα μπορεί να «γεμίσει» την παγκόσμια αγορά (αυτοκίνητο, εξοπλισμός καθαρής ενέργειας, ηλεκτρονικά).
• Οι τιμές συχνά συμπιέζονται, διότι το ζητούμενο είναι η απορρόφηση όγκων.

Όταν αυτό συναντά δασμούς και περιορισμούς από τις ΗΠΑ, η πίεση μετακινείται γεωγραφικά. Ένα κομμάτι θα προσπαθήσει να πάει στην Ευρώπη. Ένα κομμάτι θα πάει σε αναδυόμενες αγορές. Ένα κομμάτι θα παλέψει να μπει έμμεσα (μέσω τρίτων χωρών, αλλαγών «προέλευσης» προϊόντων, αναδιάταξης αλυσίδων).

Και εδώ ο φαύλος κύκλος είναι πολιτικός: οι χώρες που βλέπουν τα ελλείμματά τους να μεγαλώνουν, ενισχύουν το αφήγημα «άμυνας» και οδηγούνται σε δασμούς, antidumping (δασμοί κατά «ντάμπινγκ», δηλαδή πώληση κάτω του κόστους ή κάτω της “δίκαιης” τιμής) και αντισταθμιστικούς δασμούς κατά επιδοτήσεων.

Οι τιμές, τα επιτόκια και το δίλημμα των κεντρικών τραπεζών

Ένας εμπορικός πόλεμος έχει διπλή επίδραση στις τιμές. Το ίδιο ισχύει και για το σημερινό «μείγμα» ΗΠΑ-Κίνας.

1. Οι δασμοί τείνουν να ανεβάζουν τιμές: ένας δασμός είναι φόρος πάνω στην εισαγωγή. Κάποιος τον πληρώνει. Συνήθως τον πληρώνει ο εισαγωγέας, και μετά ένα μέρος περνά στην τελική τιμή (ανάλογα με το πόσο ανταγωνιστική είναι η αγορά).

2. Η κινεζική υπερπροσφορά τείνει να πιέζει τιμές προς τα κάτω σε συγκεκριμένα αγαθά: όταν μια μεγάλη παραγωγική μηχανή ψάχνει αγοραστές, είναι πιθανό να δούμε φθηνότερα προϊόντα σε κατηγορίες όπως ηλεκτρονικά, εξοπλισμός, ορισμένα ενδιάμεσα βιομηχανικά αγαθά.

Για μια κεντρική τράπεζα όπως η ΕΚΤ (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, που ορίζει τα βασικά επιτόκια στην ευρωζώνη), αυτό είναι πονοκέφαλος: ο πληθωρισμός μπορεί να αποκλιμακώνεται σε αγαθά, αλλά να επιμένει σε υπηρεσίες ή σε ενέργεια. Και σε περιόδους γεωοικονομικής έντασης, το ασφάλιστρο κινδύνου (δηλαδή το επιπλέον κόστος που απαιτούν οι επενδυτές) ανεβαίνει, άρα το χρήμα ακριβαίνει, ακόμη και πριν αλλάξει επίσημα το επιτόκιο.

Για την Ελλάδα αυτό δεν είναι θεωρία. Η χώρα δεν έχει δικό της νόμισμα, άρα δεν έχει «δική της» νομισματική πολιτική. Όταν η ΕΚΤ κρατά υψηλά επιτόκια για να τιθασεύσει τον πληθωρισμό, η δόση του κυμαινόμενου στεγαστικού και το κόστος χρηματοδότησης μιας μικρομεσαίας επιχείρησης τσιμπά. Και όταν η αβεβαιότητα διεθνώς αυξάνει, οι αγορές κοιτάνε πιο αυστηρά τα ρίσκα, ιδιαίτερα σε χώρες με υψηλό χρέος.

Πώς γεμίζουν τα ταμεία: ο φόρος των πολυεθνικών και ο δημοσιονομικός χώρος

Εδώ μπαίνει το πιο «αθόρυβο» αλλά κεντρικό ζήτημα: τα φορολογικά έσοδα δεν είναι αφηρημένα. Χτίζουν (ή περιορίζουν) επιλογές. Όταν ένα διεθνές σχέδιο όπως ο παγκόσμιος ελάχιστος φόρος υπόσχεται πρόσθετα έσοδα, πολλές κυβερνήσεις βλέπουν έναν τρόπο να χρηματοδοτήσουν πράσινη μετάβαση, κοινωνική πολιτική ή μειώσεις άλλων φόρων.

Υπάρχει μια ευρέως αναφερόμενη εκτίμηση ότι ο παγκόσμιος ελάχιστος φόρος θα μπορούσε να αποφέρει πρόσθετα έσοδα παγκοσμίως της τάξης των 220 δισ. δολαρίων ετησίως υπό πλήρη εφαρμογή (τάξη μεγέθους, όχι «εγγυημένο» ποσό, διότι εξαρτάται από συμπεριφορές εταιρειών και εφαρμογή). (https://www.congress.gov/event/118th-congress/senate-event/LC74222/text?utm_source=openai)

Πώς μεταφράζεται αυτό σε Ελλάδα, με μια απλή (ατελή αλλά χρήσιμη) κλίμακα; Αν χρησιμοποιήσουμε το μερίδιο της Ελλάδας στο παγκόσμιο ΑΕΠ ως πρόχειρο βάρος, το ελληνικό ΑΕΠ το 2024 ήταν περίπου 256 δισ. δολάρια. (https://data.worldbank.org/?locations=GR-TR&utm_source=openai) Αυτό αντιστοιχεί σε μικρό ποσοστό του παγκόσμιου ΑΕΠ. Με τέτοια κλίμακα, το δυνητικό μέγεθος για την Ελλάδα θα ήταν εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο στο «πλήρες» σενάριο, όχι δισεκατομμύρια. Για έναν προϋπολογισμό όμως, με αυστηρή ευρωπαϊκή εποπτεία και ανάγκη σταθερών πρωτογενών πλεονασμάτων (δηλαδή πλεόνασμα πριν τους τόκους), μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια είναι πραγματικό χρήμα.

Εδώ ακριβώς πονάει η αμερικανική εξαίρεση: αν ένα μεγάλο κομμάτι της φορολογικής βάσης που θα «έπιανε» ο μηχανισμός αφορά αμερικανικούς ομίλους, και αυτοί βγαίνουν (ή μπαίνουν πιο χαλαρά) στο σύστημα, το προσδοκώμενο πρόσθετο έσοδο για τις χώρες της ΕΕ μειώνεται. (https://www.reuters.com/business/more-than-145-countries-agree-update-global-minimum-tax-deal-addressing-us-2026-01-05/)

Τι σημαίνει για τις τράπεζες και τη χρηματοδότηση: το «ασφάλιστρο αβεβαιότητας»

Σε φάσεις όπου το εμπόριο γίνεται εργαλείο πίεσης, το ρίσκο «μπαίνει στην τιμή». Αυτό το βλέπουμε:

• στα κρατικά ομόλογα (άρα στο κόστος δανεισμού του Δημοσίου),
• στις επιχειρηματικές χρηματοδοτήσεις,
• στην επενδυτική όρεξη για πιο «περιφερειακές» οικονομίες.

Η Ελλάδα, ακόμη και μετά την αναβάθμιση της πιστοληπτικής της εικόνας, παραμένει χώρα με υψηλό χρέος και με οικονομία που εξαρτάται από εξωτερικά έσοδα (τουρισμός, ναυτιλία). Σε ένα risk-off περιβάλλον (όταν οι επενδυτές μειώνουν ρίσκο), τα spreads (η διαφορά απόδοσης ελληνικών ομολόγων σε σχέση με τα γερμανικά) τείνουν να ανοίγουν. Αυτό δεν απαιτεί ελληνικό λάθος. Απαιτεί παγκόσμια νευρικότητα.

Και όταν το κράτος πληρώνει ακριβότερα, ο ιδιωτικός τομέας σπάνια πληρώνει φθηνότερα. Οι τράπεζες τιμολογούν δάνεια σε ένα περιβάλλον όπου το «ασφαλές επιτόκιο» και το «ασφάλιστρο κινδύνου» καθορίζουν το πάτωμα.

Πού πάνε τα λεφτά: κερδισμένοι και χαμένοι σε ΗΠΑ, Κίνα, Ευρώπη (και Ελλάδα)

Η πιο τίμια ερώτηση σε αυτή την ιστορία είναι «ποιος πληρώνει και ποιος κερδίζει;». Η απάντηση δεν είναι μία, γιατί μιλάμε για διαφορετικά κανάλια.

Στις ΗΠΑ: κερδίζουν οι πολυεθνικές, πληρώνει ένα μέρος του καταναλωτή, ποντάρουν οι βιομηχανίες

• Κερδισμένοι από την φορολογική εξέλιξη: μεγάλοι αμερικανικοί όμιλοι με διεθνή κέρδη και σύνθετες δομές, διότι μειώνεται ο κίνδυνος να τους επιβληθούν top-up φόροι από άλλες χώρες μέσω IIR/UTPR. (https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0181)
• Πολιτικό κέρδος για την αμερικανική κυβέρνηση: το αφήγημα «κυριαρχίας» στην φορολογία και το αφήγημα «προστασίας εργαζομένων» μέσω δασμών.
• Κόστος: οι δασμοί περνούν σε τιμές. Το πόσο περνούν εξαρτάται από ανταγωνισμό και υποκατάσταση, αλλά δύσκολα μηδενίζεται.

Στην Κίνα: κερδίζει η παραγωγική μηχανή, πιέζεται η εσωτερική ισορροπία

• Κερδισμένοι: εξαγωγικές βιομηχανίες που διατηρούν όγκους, απασχόληση και χρήση δυναμικότητας.
• Χαμένοι: κλάδοι και περιφέρειες που εξαρτώνται από εγχώρια ζήτηση, όταν αυτή δεν ακολουθεί. Το υπερπλεόνασμα υποδηλώνει ανισορροπία, όχι «άνετη» ευημερία. (https://apnews.com/article/953ab5e9056cf7b21c00c54bec1d79dd)

Στην Ευρώπη: μπορεί να δούμε φθηνότερα ράφια, αλλά μεγαλύτερο πολιτικό κόστος στην παραγωγή

• Κερδισμένοι: καταναλωτές σε κατηγορίες όπου η κινεζική προσφορά αυξάνει και οι τιμές πιέζονται, άρα ανακουφίζεται η αγοραστική δύναμη.
• Χαμένοι: βιομηχανικοί κλάδοι που ανταγωνίζονται σε τιμή και κλίμακα, άρα πιέζονται περιθώρια κέρδους και θέσεις εργασίας. Σε πολιτικούς όρους, αυτό είναι εκρηκτικό διότι οι απώλειες είναι συγκεντρωμένες (σε συγκεκριμένες περιοχές και εργοστάσια), ενώ τα οφέλη από φθηνότερα προϊόντα είναι διάχυτα.

Στην Ελλάδα: μικρές «ανάσες» σε τιμές, μεγάλοι κίνδυνοι σε ναυτιλία, επενδύσεις και αλυσίδες της ΕΕ

Η Ελλάδα συνήθως δεν χτυπιέται πρώτη από τους δασμούς. Χτυπιέται από τα παράπλευρα κύματα.

• Ναυτιλία και λιμάνια: αν ο παγκόσμιος όγκος ή η κερδοφορία των εμπορικών ροών πιεστεί, οι ναύλοι και τα έσοδα υπηρεσιών μεταφοράς επηρεάζονται. Το σημαντικό είναι ότι οι ροές μπορούν να «αναδιαταχθούν» με τρόπους που αλλάζουν ποιος κόμβος κερδίζει και ποιος χάνει.
• Εξάρτηση από Ευρωζώνη: αν η βιομηχανία της Ευρώπης πιεστεί από αμερικανικούς δασμούς και κινεζική υπερπροσφορά, η συνολική ευρωπαϊκή ανάπτυξη επιβραδύνεται. Αυτό περνά στην Ελλάδα μέσω χαμηλότερης ζήτησης, επενδυτικής επιφυλακτικότητας και πιθανών πιέσεων στα spreads.
• Φορολογική βάση: η Ελλάδα έχει ήδη ενσωματώσει την ευρωπαϊκή οδηγία για το Pillar Two στο εθνικό δίκαιο (Ν.5100/2024). (https://www.ey.com/en_gl/technical/tax-alerts/greece-transposes-into-law-minimum-tax-rate-for-mne-groups-and-large-scale-domestic-groups-beps-pillar-two) Άρα τεχνικά έχει το «εργαλείο» να εισπράττει μέσω QDMTT/IIR/UTPR. Το πρακτικό ερώτημα είναι πόσο θα αποδώσει σε ένα σύστημα όπου οι αμερικανικοί όμιλοι έχουν ειδική μεταχείριση και όπου οι εταιρείες προσαρμόζουν δομές για να μειώσουν top-ups.

Οι αγορές μπορεί να δείχνουν ψυχραιμία, η πραγματική οικονομία όχι

Σε τέτοιες περιόδους βλέπουμε συχνά το εξής παράδοξο: χρηματιστήρια ή συγκεκριμένοι κλάδοι να κρατάνε, ενώ επιχειρήσεις «στο πεδίο» κόβουν επενδύσεις και νοικοκυριά πιέζονται από κόστος ζωής.

Οι αγορές τιμολογούν προσδοκίες, πολιτική στήριξη και κέρδη συγκεκριμένων εταιρειών. Η πραγματική οικονομία ζει με ρευστότητα, επιτόκια, αποθέματα, προθεσμίες και αβεβαιότητα. Σε ένα περιβάλλον όπου οι ΗΠΑ απλώνουν δασμούς και η Κίνα αυξάνει εξαγωγική πίεση, οι επιχειρήσεις κάνουν κάτι πολύ ανθρώπινο: περιμένουν να ξεκαθαρίσει το τοπίο. Η αναμονή όμως έχει κόστος. Μειώνει επενδύσεις και προσλήψεις.

Τα νομίσματα στο παρασκήνιο: ευρώ, δολάριο και ο λογαριασμός σε ενέργεια και τουρισμό

Οι εμπορικές συγκρούσεις επηρεάζουν και τις ισοτιμίες (δηλαδή την αξία του ευρώ απέναντι στο δολάριο ή άλλα νομίσματα) μέσω κεφαλαιακών ροών και κλίματος κινδύνου.

Για την Ελλάδα, το κανάλι αυτό είναι πρακτικό:

• Ενέργεια: μεγάλο μέρος της διεθνούς τιμολόγησης ενέργειας γίνεται σε δολάρια. Αν το ευρώ αποδυναμωθεί, το εισαγόμενο ενεργειακό κόστος ανεβαίνει.
• Τουρισμός: αν το ευρώ ενισχυθεί, ο Αμερικανός τουρίστας βρίσκει ακριβότερη την ευρωζώνη. Αν αποδυναμωθεί, μπορεί να βοηθά τη ζήτηση, αλλά παράλληλα ανεβαίνει το ενεργειακό κόστος.

Σε ένα παγκόσμιο σκηνικό που πολώνεται, οι ισοτιμίες τείνουν να γίνονται πιο ευμετάβλητες. Η μεταβλητότητα δεν είναι «ουδέτερη». Χτυπά περισσότερο οικονομίες που εισάγουν ενέργεια και που στηρίζονται σε υπηρεσίες που αγοράζονται με ξένο νόμισμα.

Η μεγάλη εικόνα: σύγκρουση μοντέλων ανάπτυξης

Η ουσία της ιστορίας δεν είναι «μια φορολογική τεχνικότητα» και «ένας μεγάλος εμπορικός αριθμός». Η ουσία είναι ότι συγκρούονται μοντέλα:

• Το αμερικανικό μοντέλο στο 2026 δίνει έμφαση σε onshoring (μεταφορά παραγωγής εντός χώρας), σε βιομηχανική πολιτική και σε χρήση εμπορικών εργαλείων ως διαπραγματευτική ισχύ. Το βλέπουμε τόσο στους δασμούς όσο και στο πώς διαχειρίζεται τους διεθνείς κανόνες φορολόγησης. (https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2025/04/regulating-imports-with-a-reciprocal-tariff-to-rectify-trade-practices-that-contribute-to-large-and-persistent-annual-united-states-goods-trade-deficits/)
• Το κινεζικό μοντέλο παραμένει εξαγωγικά προσανατολισμένο, με στόχο να απορροφά παραγωγική δυναμικότητα μέσω διεθνών αγορών. Το εμπορικό πλεόνασμα είναι το αποτύπωμα αυτής της επιλογής. (https://apnews.com/article/953ab5e9056cf7b21c00c54bec1d79dd)
• Το ευρωπαϊκό μοντέλο προσπαθεί να ισορροπήσει: θέλει ανοιχτό εμπόριο, αλλά χρειάζεται στρατηγική αυτονομία σε ενέργεια, τεχνολογία και άμυνα. Χρειάζεται επίσης φορολογικούς κανόνες που να αντέχουν πολιτικά, γιατί αλλιώς η κοινωνική συναίνεση σπάει.

Για την Ελλάδα, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν θα παραμείνει «δέκτης κυμάτων» ή αν θα χτίσει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα σε τρεις ζώνες: παραγωγή (όπου μπορεί), logistics (όπου ήδη έχει πλεονέκτημα) και ανθρώπινο κεφάλαιο (ώστε να μη μένει στην οικονομία χαμηλής προστιθέμενης αξίας).

Τι να παρακολουθούμε μέσα στο 2026 (ορόσημα και δείκτες)

1. Την τεχνική εφαρμογή του παγκόσμιου ελάχιστου φόρου: οι κανόνες υπάρχουν, αλλά η εφαρμογή κρίνεται σε λεπτομέρειες (safe harbours, τρόπος υπολογισμού, ανταλλαγή πληροφοριών). Η «συμφωνία way forward» είναι πολιτικό πλαίσιο, όχι αυτόματη είσπραξη. (https://www.oecd.org/en/about/news/press-releases/2025/12/international-community-agrees-way-forward-on-global-minimum-tax-package.html)

2. Τυχόν κλιμάκωση στους δασμούς τεχνολογίας: οι ΗΠΑ έχουν ήδη προαναγγείλει χρονοδιαγράμματα για δασμούς σε κινεζικά chips με ορίζοντα το 2027, κάτι που κρατά την αβεβαιότητα στις αλυσίδες τεχνολογίας και επηρεάζει επενδύσεις από τώρα. (https://www.reuters.com/world/china/us-impose-tariffs-chips-china-2025-12-23/)

3. Τη «γεωγραφία» των κινεζικών εξαγωγών: αν οι εξαγωγές προς τις ΗΠΑ δυσκολεύουν, το πού κατευθύνονται οι όγκοι είναι κρίσιμο για την Ευρώπη. Η εκτροπή εμπορίου είναι ο μηχανισμός που μετατρέπει μια διμερή σύγκρουση σε ευρωπαϊκό πρόβλημα.

4. Την ελληνική έκθεση μέσω Ευρωζώνης: όσο η Ευρώπη πιέζεται, η Ελλάδα το νιώθει σε ρυθμούς ανάπτυξης, τουριστική ζήτηση από ευρωπαϊκές χώρες, επενδυτική διάθεση και κόστος δανεισμού.

Ένας τελευταίος ποιοτικός έλεγχος: τι να πιστεύουμε από τους αριθμούς (και τι να διαβάζουμε πίσω τους)

• Το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας είναι εντυπωσιακό ως απόλυτος αριθμός, αλλά δεν λέει μόνο «ισχύ». Λέει και «ανισορροπία» μεταξύ παραγωγής και κατανάλωσης. (https://apnews.com/article/953ab5e9056cf7b21c00c54bec1d79dd)
• Ο παγκόσμιος ελάχιστος φόρος είναι 15% ως στόχος αποτελεσματικής φορολόγησης, αλλά η πραγματική απόδοση εξαρτάται από τον ορισμό της φορολογικής βάσης, τις πιστώσεις φόρου, τις εξαιρέσεις για πραγματική δραστηριότητα και κυρίως την πολιτική βούληση εφαρμογής. (https://www.oecd.org/tax/beps/tax-challenges-arising-from-the-digitalisation-of-the-economy-global-anti-base-erosion-model-rules-pillar-two.htm)
• Οι εκτιμήσεις εσόδων (όπως τα 220 δισ. δολάρια παγκοσμίως) είναι σενάρια, όχι προϋπολογισμός. Χρησιμεύουν ως πυξίδα, όχι ως «κλειδωμένο» ποσό. (https://www.congress.gov/event/118th-congress/senate-event/LC74222/text?utm_source=openai)
• Τα ελληνικά μεγέθη πρέπει να διαβάζονται και σε πραγματικούς όρους (αφαιρώντας πληθωρισμό) και με κοινωνική ματιά: μια ήπια μέση επίπτωση μπορεί να κρύβει μεγάλη πίεση στο χαμηλότερο εισοδηματικό κομμάτι.

Συμπέρασμα: ο κόσμος του 2026 γίνεται πιο «μπλοκ» και λιγότερο «κανόνες για όλους»

Η κατεύθυνση είναι σαφής: οι μεγάλες δυνάμεις χρησιμοποιούν φόρους και εμπόριο ως μοχλούς ισχύος. Η αμερικανική εξαίρεση στο παγκόσμιο φορολογικό πλαίσιο μειώνει την αξιοπιστία της διεθνούς φορολογικής συνεργασίας και αναγκάζει άλλες χώρες να σκεφτούν αντιδράσεις, από πιο επιθετική εφαρμογή δικών τους κανόνων μέχρι αναζωπύρωση μονομερών φόρων. (https://www.reuters.com/business/more-than-145-countries-agree-update-global-minimum-tax-deal-addressing-us-2026-01-05/) Η κινεζική εξαγωγική κυριαρχία αυξάνει την πίεση για εμπορικούς φραγμούς, άρα για νέο γύρο προστατευτισμού.

Για την Ελλάδα, ο κίνδυνος βρίσκεται στα έμμεσα κανάλια: επιτόκια και spreads, ροές εμπορίου και ναυτιλίας, ευρωπαϊκή ανάπτυξη, εισαγόμενες τιμές και επενδυτική εμπιστοσύνη. Και εδώ το πολιτικό δίδαγμα είναι πρακτικό: όταν ο κόσμος γίνεται πιο αβέβαιος, ο λογαριασμός πέφτει σε όσους έχουν λιγότερα περιθώρια να τον απορροφήσουν, δηλαδή στα νοικοκυριά με μικρό εισόδημα και στις μικρές επιχειρήσεις με ακριβό χρήμα.

Η ερώτηση «ποιος πληρώνει, ποιος κερδίζει» δεν είναι κυνισμός. Είναι ο μόνος τρόπος να διαβάσουμε σωστά μια σύγκρουση που μεταμφιέζεται πότε σε φορολογική τεχνική και πότε σε εμπορικό στατιστικό.