ΗΠΑ αποσύρουν όλα τα ιπτάμενα τάνκερ από τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ και μειώνουν τα μαχητικά κατά το ένα τρίτο

Και τα 8 ιπτάμενα τάνκερ εναέριου ανεφοδιασμού φεύγουν από το ΝΑΤΟ. Τα μαχητικά πέφτουν κατά το ένα τρίτο, από περίπου 150 σε 100, και τα αεροσκάφη ναυτικής επιτήρησης από 26 σε 15 (NYT, Al Jazeera). Τη λίστα του εξοπλισμού που αποσύρει η Ουάσιγκτον από τις νατοϊκές επιχειρήσεις στην Ευρώπη την καταγράψαμε χθες (To Brief). Το ερώτημα τώρα είναι τι σημαίνει πραγματικά. Κόβονται ακριβώς τα μέσα που κρατούν όρθιο το ευρωπαϊκό σύστημα μάχης, και η Ευρώπη δεν έχει άμεση αντικατάσταση.

Πρώτα, μια διάκριση που αλλάζει την εικόνα. Δεν φεύγουν οι ΗΠΑ από την Ευρώπη. Παραμένουν περίπου 80.000 Αμερικανοί στρατιωτικοί, οι βάσεις και η πυρηνική ομπρέλα μένουν στη θέση τους (Stars and Stripes). Αυτό που συρρικνώνεται είναι η συμμετοχή τους στο NATO Force Model, τη δεξαμενή δυνάμεων που κάθε χώρα «υπόσχεται» εκ των προτέρων ότι θα ρίξει στη μάχη σε περίπτωση κρίσης, σε κλιμάκια περίπου 100.000 στρατιωτών σε 10 ημέρες και έως 500.000 σε έξι μήνες (NATO, Stars and Stripes). Λιγότερη προδεσμευμένη αμερικανική ισχύ πρώτου κύματος, με την ευθύνη να περνά στους Ευρωπαίους.

Πού πηγαίνουν όμως αυτά τα μέσα; Δεν εξαφανίζονται. Μετακινούνται εκεί όπου η Ουάσιγκτον βλέπει την κύρια απειλή. Ο υπουργός Πολέμου Πιτ Χέγκσεθ δήλωσε στον διάλογο ασφαλείας Shangri-La της Σιγκαπούρης ότι η νέα αμυντική στρατηγική κατευθύνει το Πεντάγωνο να διαμορφώσει «ευνοϊκή ισορροπία ισχύος στον Ειρηνικό» απέναντι στην Κίνα (Υπουργείο Πολέμου ΗΠΑ). Το υποβρύχιο με πυραύλους, το αεροπλανοφόρο και το σμήνος βομβαρδιστικών που τραβιούνται από την Ευρώπη είναι ακριβώς τα σπανιότερα μέσα. Είναι και αυτά που χρειάζεται η Ουάσιγκτον για να κρατά ταυτόχρονα πίεση στο Ιράν και στη Μέση Ανατολή (Hudson). Η Ευρώπη γίνεται έτσι το φθηνότερο θέατρο, αυτό από το οποίο αντλείς δυνάμεις για να θωρακίσεις την αποτροπή αλλού.

Το επιχειρησιακό κενό: τα μέσα που λείπουν

Η ευρωπαϊκή άμυνα χτίστηκε πάνω σε αμερικανική διοίκηση, στοχοποίηση, ανεφοδιασμό, κατασκοπεία και πλήγματα σε βάθος. Τα τάνκερ κρατούν μαχητικά και κατασκοπευτικά στον αέρα για ώρες και σε μεγάλη ακτίνα. Όταν φεύγουν και τα 8, η Ευρώπη μένει με 36 τάνκερ A330 και άλλα 6 σε παραγγελία, απέναντι σε αμερικανικό στόλο άνω των 400. Στην κατασκοπεία η ανισορροπία είναι ακόμα βαρύτερη. Οι ΗΠΑ διαθέτουν τουλάχιστον 80 επανδρωμένα αεροσκάφη παρακολούθησης και 34 σήματος, έναντι 36 και 11 για το ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ (Defense News).

Το κενό δεν κλείνει άμεσα με χρήμα. Η ΕΕ έστησε τον ευρωπαϊκό μηχανισμό δανείων SAFE, ύψους έως 150 δισ. ευρώ, μέσα σε μια φιλοδοξία έως 800 δισ., αλλά αυτό είναι χρηματοδότηση, όχι όπλα στη γραμμή (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Η Γερμανία έριξε σχεδόν το 95% του ειδικού ταμείου των 100 δισ. σε παραδοσιακές πλατφόρμες, με την παραγωγική ικανότητα να ανεβαίνει «αργά και λίγο» (Kiel Institute). Στα τάνκερ και τις μεταφορές το χάσμα μπορεί να κλείσει «μέσα σε λίγα χρόνια». Στη διαστημική κατασκοπεία, τη διοίκηση και τα πυρά μεγάλης εμβέλειας ο ρεαλιστικός ορίζοντας είναι οι αρχές της δεκαετίας του 2030 (Defense News). Ανοίγει δηλαδή ένα παράθυρο τρωτότητας τεσσάρων χρόνων.

Η ελληνική γωνία: πιο χρήσιμη, όχι πιο ασφαλής

Όταν οι ΗΠΑ κρατούν λιγότερη μόνιμη μάζα αλλά θέλουν γρήγορη πρόσβαση όταν χρειαστεί, οι κόμβοι ανεβαίνουν σε αξία. Η Σούδα παραμένει σημείο προβολής ισχύος προς Ανατολική Μεσόγειο, Βόρεια Αφρική και Μέση Ανατολή. Η Αλεξανδρούπολη είναι διάδρομος μεταφοράς δυνάμεων προς Βαλκάνια και Μαύρη Θάλασσα (U.S. Army). Η Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας σταθεροποιεί αυτή την πρόσβαση σε Σούδα, Αλεξανδρούπολη, Λάρισα και Στεφανοβίκειο (Πρεσβεία ΗΠΑ).

Η Άγκυρα καραδοκεί στο ίδιο κενό. Παρουσιάζει τη μείωση ως απόδειξη ότι η Ευρώπη δεν την κλείνει χωρίς την Τουρκία, και ζητά πρόσβαση στα ευρωπαϊκά αμυντικά ταμεία, επιστροφή στα μαχητικά F-35 και χαλάρωση των κυρώσεων. Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες την κρίνουν χρήσιμη επιχειρησιακά αλλά όχι αρκετά αξιόπιστη για τον πυρήνα της άμυνας, λόγω των ρωσικών συστημάτων S-400 και της σχέσης της με τη Μόσχα (Carnegie Europe).

Μένει αυτό που η αναβάθμιση των ελληνικών βάσεων δεν αγγίζει. Η μεγαλύτερη επιχειρησιακή χρησιμότητα δεν είναι εγγύηση. Το Άρθρο 5 αφορά επίθεση από τρίτον και δεν λύνει διαφορές μεταξύ συμμάχων (NATO), ενώ η MDCA δεν υπόσχεται ότι οι ΗΠΑ θα πολεμήσουν για το Αιγαίο. Η Ελλάδα κερδίζει χρησιμότητα. Για το αν αυτή η χρησιμότητα μεταφράζεται ποτέ σε ασφάλεια απέναντι στην Άγκυρα, η απάντηση παραμένει σιωπηλή.