ΗΠΑ: Απελάσεις σε τρίτες χώρες χωρίς προειδοποίηση προσωρινά

Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ επέτρεψε στις 29 Σεπτεμβρίου στην κυβέρνηση Τραμπ να στέλνει προσωρινά ανθρώπους σε τρίτες χώρες, δηλαδή σε χώρες άλλες από την πατρίδα τους, χωρίς τις εγγυήσεις που είχαν επιβάλει τα κατώτερα δικαστήρια (Reuters). Με ψήφους 6 έναντι 3, ανέστειλε την απόφαση που απαιτούσε έγκαιρη ειδοποίηση και ευκαιρία ένστασης, ώσπου να κρίνει την ουσία σε ακρόαση τον Δεκέμβριο (SCOTUSblog, AP). Ως τότε, όπου η χώρα υποδοχής έχει δώσει διαβεβαιώσεις, για το αν ο προορισμός είναι ασφαλής αποφασίζει το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών, όχι δικαστής.

Η στιγμή που κρίνει τα πάντα είναι μικρή. Ένας άνθρωπος με τελική εντολή απέλασης, που η πατρίδα του δεν τον δέχεται πίσω, μαθαίνει ότι θα μπει σε αεροπλάνο για μια χώρα με την οποία ίσως δεν έχει κανέναν δεσμό. Οι προσφεύγοντες υποστηρίζουν ότι, αν δεν το μάθει εγκαίρως, δεν μπορεί να δηλώσει ότι κινδυνεύει εκεί από δίωξη ή βασανιστήρια, ούτε ότι η χώρα αυτή μπορεί να τον στείλει παρακάτω, σε άλλον επικίνδυνο τόπο (Εφετειακή απόφαση). Η εντολή απομάκρυνσης που ήδη έχει δεν απαντά σε αυτά, γιατί δεν σημαίνει ότι εξετάστηκε κάθε πιθανή τρίτη χώρα.

Τι πάγωσε

Τον Φεβρουάριο, ο ομοσπονδιακός δικαστής της Μασαχουσέτης Brian Murphy έκρινε ότι πριν από κάθε τέτοια μεταφορά ο άνθρωπος πρέπει να ειδοποιείται για τη συγκεκριμένη χώρα και να έχει ουσιαστική ευκαιρία να προβάλει φόβο (Παράρτημα υπόθεσης). Στις 18 Σεπτεμβρίου το Εφετείο Πρώτου Κυκλώματος κράτησε αυτόν τον πυρήνα (Εφετειακή απόφαση).

Αυτές οι υποχρεώσεις ειδοποίησης και ένστασης παγώνουν τώρα. Η πρακτική συνέπεια είναι πιο στενή απ' όσο ακούγεται: η κυβέρνηση υποστήριζε ότι ορισμένες μεταφορές συνεχίζονταν ήδη, άρα αυτό που αίρεται είναι ο δικαστικός φραγμός (AP). Οι δικαστές Sotomayor, Kagan και Jackson δήλωσαν ότι θα απέρριπταν το αίτημα της κυβέρνησης (SCOTUSblog).

Την αναστολή ζήτησε στις 24 Σεπτεμβρίου ο D. John Sauer, ο γενικός δικηγόρος που εκπροσωπεί την κυβέρνηση στο Ανώτατο Δικαστήριο (CBS). Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οφείλει να εκτελεί τελεσίδικες εντολές ακόμη κι όταν η χώρα καταγωγής αρνείται τον άνθρωπο, και ότι οι πρόσθετες διαδικασίες δυσκολεύουν τις πτήσεις και τις συμφωνίες με τις χώρες υποδοχής (ABC News). Ο Sauer επικαλέστηκε ακυρωμένη πτήση με περίπου 70 ανθρώπους και ανάγκη νέων επαφών με τρεις κυβερνήσεις, ισχυρισμούς που δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα (CBS).

Εδώ φαίνεται η υλική λογική της πολιτικής. Οι απελάσεις σε τρίτες χώρες στηρίζονται σε διακρατικές συμφωνίες, και κάθε ατομική ένσταση που καθηλώνει μια πτήση γίνεται τριβή με μια κυβέρνηση που δέχτηκε να συνεργαστεί. Για την Ουάσινγκτον, η δικαστική διαδικασία είναι νομικό βάρος αλλά και κόστος στη διαπραγμάτευση με τους εταίρους της.

Τι μένει όρθιο

Η αναστολή δεν καταργεί το άρθρο 1231 του ομοσπονδιακού μεταναστευτικού νόμου, που απαγορεύει, με ορισμένες εξαιρέσεις, την απομάκρυνση σε χώρα όπου απειλούνται η ζωή ή η ελευθερία κάποιου για προστατευόμενους λόγους (8 U.S.C. §1231). Ισχύει και η απαγόρευση επιστροφής σε κίνδυνο βασανιστηρίων, όπως την ορίζει το άρθρο 3 της Σύμβασης του ΟΗΕ κατά των Βασανιστηρίων (ΟΗΕ). Το επίδικο είναι ποιος ελέγχει αυτόν τον κίνδυνο πριν απογειωθεί το αεροπλάνο.

Κατά την επίμαχη οδηγία του Υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας, αν το Στέιτ Ντιπάρτμεντ κρίνει αξιόπιστες τις διαβεβαιώσεις της χώρας υποδοχής, η μεταφορά γίνεται χωρίς πρόσθετη ειδοποίηση και ένσταση· χωρίς διαβεβαιώσεις, προβλέπεται ειδοποίηση και έλεγχος φόβου, εφόσον ο άνθρωπος τον εκφράσει (Παράρτημα υπόθεσης). Εκεί ακριβώς χωρίζονται οι δύο πλευρές: η κυβέρνηση θεωρεί ότι η υπόσχεση ενός κράτους αρκεί, οι προσφεύγοντες ότι δεν απαντά στον κίνδυνο ενός συγκεκριμένου ανθρώπου.

Τον Δεκέμβριο οι δικαστές θα εξετάσουν αν ο πρωτόδικος δικαστής είχε δικαιοδοσία, αν μπορούσε να δώσει τόσο ευρεία προστασία και αν η πολιτική συμβιβάζεται με τη μεταναστευτική νομοθεσία, τη συνταγματική εγγύηση της δέουσας διαδικασίας (το δικαίωμα σε δίκαιη κρίση πριν το κράτος σού στερήσει την ελευθερία) και τις προστασίες κατά των βασανιστηρίων (Reuters). Η διαταγή της 29ης Σεπτεμβρίου δεν περιέχει δημόσια αιτιολόγηση που να λύνει την ουσία, και δεν είναι η πρώτη επείγουσα παρέμβαση του Δικαστηρίου στη διαμάχη: είχε προηγηθεί μία το 2025, σε προγενέστερο στάδιο (Φάκελος 26A406, Φάκελος 24A1153).

Στην ακρόαση του Δεκεμβρίου, οι εννέα δικαστές θα πρέπει να απαντήσουν σε αυτό που η αναστολή απλώς ανέβαλε: αν η υπογραφή μιας κυβέρνησης μπορεί να πάρει τη θέση της ακρόασης ενός ανθρώπου.