Οι ΗΠΑ απειλούν δασμούς 100% σε αγοραστές ρωσικών καυσίμων

Η Ινδία απορροφά, κατά μέσο όρο από τον Δεκέμβριο του 2022, περίπου το 37% των ρωσικών εξαγωγών αργού (CREA). Στέλνει όμως στις ΗΠΑ εξαγωγές γύρω στα 86,5 δισ. δολάρια τον χρόνο (India Briefing). Ανάμεσα στους δύο αριθμούς μπαίνει τώρα ένας νόμος: ο Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε στις 18 Σεπτεμβρίου μέτρο που επιτρέπει πρόσθετο δασμό έως 100% σε όλα τα προϊόντα όποιας χώρας συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους αγοραστές ρωσικής ενέργειας (White House). Από αυτή τη μέγγενη μπορεί να περάσει και η διεθνής τιμή του πετρελαίου που φτάνει στην ελληνική αντλία.

Ο νόμος είναι το H.R.5334, ο «Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act», που πήρε το όνομα του γερουσιαστή Λίντσεϊ Γκράχαμ μετά τον θάνατό του. Η Γερουσία τον ενέκρινε στις 7 Αυγούστου με 86 έναντι 11 (Γερουσία) και η Βουλή στις 16 Σεπτεμβρίου με 262 έναντι 159 (Βουλή). Η υπογραφή ενεργοποίησε αμέσως το γενικό πλαίσιο, την απαγόρευση αγοράς ρωσικού κρατικού χρέους και την παράταση του νόμου κυρώσεων κατά του Ιράν ως το 2031 (Congress.gov). Αυτό που δεν έγινε στις 18 Σεπτεμβρίου είναι το κρίσιμο: κανένας δασμός δεν επιβλήθηκε, καμία χώρα δεν κατατάχθηκε. Το βαρύ πυροβολικό μπαίνει σε λειτουργία με χρονόμετρο 30 ημερών.

Η μέγγενη και ποιος τραβά τη σκανδάλη

Εδώ κρύβεται το πραγματικό εργαλείο. Από την 30ή ημέρα, ο πρόεδρος μπορεί να επιβάλει πρόσθετο δασμό έως 100% σε όλα τα αγαθά μιας χώρας. Ποιας χώρας; Όποιας κατατάσσεται στους πέντε μεγαλύτερους αγοραστές ρωσικού αργού ή αερίου, ή στους πέντε που περισσότερο βοηθούν να παρακάμπτονται οι κυρώσεις (govinfo). Το Γραφείο Εμπορικού Αντιπροσώπου των ΗΠΑ (USTR), μαζί με τα υπουργεία Εξωτερικών και Ενέργειας, φτιάχνει και αναθεωρεί την κατάταξη κάθε 180 ημέρες. Η Ινδία δεν κατονομάζεται στον νόμο, και στις 18 Σεπτεμβρίου δεν της επιβλήθηκε κανείς δασμός (CRS). Το κρίσιμο είναι ότι ο πρόεδρος επιλέγει ποιον θα χτυπήσει, με ποιο ποσοστό, και μπορεί να δώσει εξαίρεση αν πιστοποιήσει στο Κογκρέσο ότι εξυπηρετεί το εθνικό συμφέρον. Ο νόμος λειτουργεί έτσι ταυτόχρονα ως κύρωση και ως διαπραγματευτική απειλή.

Γιατί πονάει τόσο η Ινδία; Επειδή η αμερικανική αγορά είναι η σημαντικότερη μεμονωμένη διέξοδος για τα προϊόντα της· μόνο από τον Απρίλιο ως τον Αύγουστο του 2026 οι εξαγωγές προς τις ΗΠΑ είχαν φτάσει τα 42,79 δισ. δολάρια (Economic Times). Πάνω στον βασικό συντελεστή του 18% που είχε κλειδώσει η συμφωνία του Φεβρουαρίου, ένα επιπλέον 25% ανεβάζει τον δασμό στο 43%· το μέγιστο 100% τον εκτοξεύει στο 118%, με πιο εκτεθειμένα τα κλωστοϋφαντουργικά και τα φάρμακα. Η Ινδία αντιτείνει ότι οφείλει να εξασφαλίσει φθηνή ενέργεια για 1,4 δισ. ανθρώπους, και προειδοποίησε ότι ο νόμος βλάπτει τις διμερείς σχέσεις (The Hindu).

Μια υπόσχεση που ποτέ δεν ειπώθηκε δημόσια

Όλα αυτά χτίζονται πάνω σε μια αντίφαση. Τον Φεβρουάριο, ο Τραμπ είχε παρουσιάσει τη συμφωνία με το Νέο Δελχί ως τέλος των ινδικών αγορών ρωσικού πετρελαίου (To Brief). Όμως το κοινό ανακοινωθέν δεν ανέφερε λέξη για ρωσικό πετρέλαιο, ούτε ο Μόντι ούτε ο υπουργός Εμπορίου Πιγιούς Γκόγιαλ επιβεβαίωσαν ποτέ τη διατύπωση (Al Jazeera). Στην πράξη, τον Αύγουστο η Ρωσία κάλυπτε ακόμη περίπου το 45% των ινδικών εισαγωγών αργού, με 1,87 έως 2,08 εκατ. βαρέλια την ημέρα (Indian Express). Ο νόμος που πέρασε από τη Γερουσία τον Αύγουστο (To Brief) και υπογράφηκε τώρα είναι ο μηχανισμός εξαναγκασμού για μια δέσμευση που η Ινδία δεν ανέλαβε ποτέ δημόσια.

Η αντικατάσταση δεν είναι αδύνατη, είναι θέμα χρόνου: Ιράκ, Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ και Κουβέιτ μπορούν να καλύψουν το μεγαλύτερο μέρος σε ορίζοντα τριμήνων, όχι εβδομάδων (CSIS). Ο πραγματικός χαμένος είναι η Μόσχα: αν χάσει τον ινδικό πελάτη, θα στρέψει περισσότερα φορτία στην Κίνα με μεγαλύτερες εκπτώσεις. Το πιθανότερο άμεσο κόστος της δεν είναι το χαμένο βαρέλι, αλλά η χαμηλότερη καθαρή τιμή σε κάθε βαρέλι.

Για την Ελλάδα ο δίαυλος είναι έμμεσος. Αν η Ινδία περιορίσει απότομα τις ρωσικές αγορές, θα ανταγωνιστεί άλλους αγοραστές για μεσανατολικό αργό, σπρώχνοντας ψηλότερα τις διεθνείς τιμές αναφοράς και τα ναύλα. Στις 14 Σεπτεμβρίου η μέση τιμή της βενζίνης ήταν ήδη γύρω στα 2,158 ευρώ το λίτρο και του ντίζελ 2,122 ευρώ (CNN Greece). Αν τα 10 δολάρια ανά βαρέλι περνούσαν ολόκληρα στην αντλία, θα μιλούσαμε για 6 με 7 λεπτά επιπλέον ανά λίτρο μαζί με τον ΦΠΑ, αφού οι φόροι είναι περίπου το 52% της τιμής της βενζίνης (ΠΟΠΕΚ). Δεν υπάρχει όμως ευθεία εξίσωση «νέος νόμος ίσον ακριβότερη βενζίνη»: οι σημερινές τιμές κινούνται ήδη από τον πόλεμο με το Ιράν, τον αποκλεισμό στον Ορμούζ και τη στενότητα στη διύλιση.

Η ισχύς του νόμου δεν φάνηκε στις 18 Σεπτεμβρίου, όταν δεν επέβαλε ούτε έναν δασμό. Φαίνεται στο χρονόμετρο των 30 ημερών και στη διακριτική ευχέρεια ενός προέδρου που θα διαλέξει ονομαστικά ποιος πληρώνει. Ο πραγματικός παραλήπτης του μηνύματος δεν είναι η Μόσχα, που έχει ήδη μάθει να πουλά στο σκοτάδι· είναι το Νέο Δελχί, που καλείται να διαλέξει ανάμεσα στο φθηνό ρωσικό βαρέλι και στην αμερικανική αγορά των 86,5 δισ. δολαρίων.