Ο ILO υιοθέτησε την πρώτη δεσμευτική σύμβαση για την gig economy — για τον Έλληνα διανομέα τίποτα δεν αλλάζει πριν τον Δεκέμβριο

«Σε έκοψε ο αλγόριθμος.» Μέχρι χθες αυτή η φράση ήταν αρκετή για να μείνει ένας διανομέας efood ή ένας οδηγός Uber χωρίς δουλειά, χωρίς εξήγηση, χωρίς δικαίωμα να ρωτήσει γιατί. Στις 12 Ιουνίου 2026, η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ο οργανισμός του ΟΗΕ για τα εργασιακά, όπου ψηφίζουν μαζί κυβερνήσεις, εργοδότες και εργαζόμενοι) υιοθέτησε στη Γενεύη την πρώτη δεσμευτική διεθνή σύμβαση που λέει ότι αυτό δεν αρκεί πια. Η ψηφοφορία ήταν συντριπτική: 406 υπέρ, 8 κατά, 36 αποχές (HRW, Reuters via The Star).

Το κείμενο ονομάζεται Σύμβαση υπ’ αριθ. 193 για την Αξιοπρεπή Εργασία στην Οικονομία των Πλατφορμών και αφορά εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους, από delivery και ride-hailing μέχρι online tasks όπως data labeling (UNifeed/ILO). Για να καταλάβει κανείς το μέγεθος: η ILO κατέγραφε πάνω από 770 ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας γύρω στο 2020, από περίπου 140 το 2010 (ILO WESO 2021).

Τι κατοχυρώνει η σύμβαση

Το βασικό της εύρημα είναι ότι σπάει το παλιό κόλπο: η πλατφόρμα δεν μπορεί πια να αποφεύγει κάθε ευθύνη βαφτίζοντας τον εργαζόμενο «συνεργάτη» αντί για υπάλληλο. Ορισμένα δικαιώματα ισχύουν πλέον για όλους, ανεξάρτητα από την ταμπέλα του συμβολαίου: ασφάλεια και υγεία στην εργασία, δικαίωμα οργάνωσης και συλλογικής διαπραγμάτευσης, μη διάκριση, προστασία προσωπικών δεδομένων (Al Jazeera, Reuters via GMA).

Η πιο καινούρια τομή αφορά ακριβώς εκείνο τον «τυφλό αλγόριθμο». Η πλατφόρμα υποχρεώνεται να ενημερώνει τους εργαζόμενους για τα αυτοματοποιημένα συστήματα που παρακολουθούν και αξιολογούν τη δουλειά τους. Όταν μια σημαντική αλγοριθμική απόφαση τους βλάπτει (μη πληρωμή, αναστολή, deactivation), αποκτούν δικαίωμα σε γραπτή εξήγηση και επανεξέταση από άνθρωπο (HRW). Προσοχή όμως: η σύμβαση δεν μετατρέπει αυτόματα όλους σε μισθωτούς. Ζητήματα όπως ο κατώτατος μισθός και ο ακριβής τρόπος ασφάλισης παραμένουν δεμένα με το εθνικό δίκαιο και τη σωστή ταξινόμηση της σχέσης.

Γιατί δεν είναι ακόμη νόμος

Εδώ είναι το σημείο που χάνεται στους τίτλους. «Δεσμευτική σύμβαση» δεν σημαίνει ότι από σήμερα ισχύει στην Ελλάδα ή οπουδήποτε. Στο σύστημα της ILO, μια Convention είναι διεθνής συνθήκη που ανοίγει για επικύρωση: δεσμεύει ένα κράτος μόνο αφού το εθνικό του κοινοβούλιο την κυρώσει και ψηφίσει νόμο εφαρμογής (ITCILO glossary). Η συνοδευτική σύσταση (το μη δεσμευτικό συμπληρωματικό κείμενο) δεν οριστικοποιήθηκε καν, λόγω χρόνου (HRW). Η Διάσκεψη έφτιαξε το διεθνές πάτωμα· ποιος θα ανέβει σε αυτό αποφασίζεται χώρα-χώρα.

Για τον Έλληνα διανομέα, λοιπόν, η πραγματική προθεσμία δεν έρχεται από τη Γενεύη αλλά από τις Βρυξέλλες. Η Οδηγία ΕΕ 2024/2831 είναι ήδη ευρωπαϊκό δίκαιο και πρέπει να ενσωματωθεί στο ελληνικό έως τις 2 Δεκεμβρίου 2026 (EUR-Lex). Ο μηχανισμός της είναι πιο αιχμηρός: μαχητό τεκμήριο εργασιακής σχέσης, δηλαδή όταν τα πραγματικά στοιχεία δείχνουν ότι η πλατφόρμα κατευθύνει και ελέγχει τη δουλειά, η σχέση τεκμαίρεται εξαρτημένη και το βάρος της απόδειξης περνά στην πλατφόρμα (Eurofound). Σήμερα ο ν. 4808/2021 αφήνει το ερώτημα ανοιχτό, επιτρέποντας τόσο μισθωτή όσο και ανεξάρτητη παροχή (Kodiko).

Ότι η κατεύθυνση δουλεύει το δείχνει η Ισπανία: μετά τη Ley Rider, ακόμη και η Uber Eats εγκατέλειψε το freelance μοντέλο (El País). Η Νέα Υόρκη, με κατώτατη αμοιβή χωρίς πλήρη reclassification, αναφέρει 1,2 δισ. δολάρια επιπλέον αμοιβές για τους διανομείς από το 2023 (NYC DCWP).

Υπάρχει όμως ένα βαθύτερο πρόβλημα: η χώρα ετοιμάζεται να ρυθμίσει μια αγορά που δεν μετρά καθαρά. Δεν υπάρχει αξιόπιστο δημόσιο στοιχείο για το πόσοι εργάζονται σε efood, Wolt, Uber ή Beat, πόσοι είναι μισθωτοί, πόσα ατυχήματα γίνονται στο delivery, πόσοι λογαριασμοί κλείνουν αλγοριθμικά. Πώς προστατεύεις αποτελεσματικά εργαζόμενους που το ίδιο το κράτος δεν ξέρει καν πόσοι είναι;