Ηλιούπολη: Έρευνα του Αρείου Πάγου για διαρροές, μηδέν μόνιμοι ψυχολόγοι στα σχολεία

Από τη μία, ο Άρειος Πάγος παρεμβαίνει αστραπιαία για τη διαρροή σημειωμάτων και την αναπαραγωγή βίντεο, με αναφορά στην ταυτότητα ανηλίκων, στους οικείους τους και στον κίνδυνο μιμητικής επίδρασης σε ευάλωτους ανηλίκους (News247, Ethnos). Από την άλλη, η απάντηση της Πολιτείας στο κενό της σχολικής ψυχικής υγείας είναι το απόλυτο μηδέν σε νέους πόρους: ούτε νέο ΦΕΚ, ούτε προκήρυξη μόνιμων θέσεων, απλώς ένα κλιμάκιο του ΚΕΔΑΣΥ για τις πρώτες μέρες (ERT, Lifo).

Η προκαταρκτική εξέταση δεν είναι καταδίκη. Είναι το πρώτο στάδιο: ο εισαγγελέας ψάχνει αν υπάρχουν αυτεπαγγέλτως διωκόμενες πράξεις. Πρακτικά, μπορεί να αναζητήσει από πού έφυγε το υλικό, ποιος το πήρε, ποιος το μετέδωσε και αν υπήρξε παράνομη επεξεργασία προσωπικών δεδομένων ή παραβίαση απορρήτου. Αν εμπλέκονται δεδομένα ανηλίκων, ο GDPR δίνει στην αρμόδια αρχή εργαλεία για διαταγές και πρόστιμα, αλλά αυτό απαιτεί συγκεκριμένη διαδικασία, όχι απλώς δημόσια αποδοκιμασία (EUR-Lex).

Εδώ μπαίνει το ΕΣΡ. Το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης έχει αρμοδιότητα να επιβάλλει διοικητικές κυρώσεις σε ραδιοτηλεοπτικούς και οπτικοακουστικούς παρόχους. Στην υπόθεση της Ηλιούπολης, όμως, η πρώτη του κίνηση ήταν σύσταση για σεβασμό και μετάδοση έγκυρων πληροφοριών, όχι πρόστιμο ή άλλη κύρωση (Iefimerida, Enikos). Η ΕΣΗΕΑ μπορεί να ελέγξει δεοντολογικά δημοσιογράφους που είναι μέλη της, όχι όλο το οικοσύστημα των μέσων και των ιστοσελίδων (ESIEA).

Στην πράξη, κανείς δεν κατεβάζει τον διακόπτη την ώρα της κρίσης. Το ΕΣΡ εξάντλησε την αυστηρότητά του σε «συστάσεις» χωρίς κυρώσεις, η ΕΣΗΕΑ ελέγχει μόνο τα δικά της μέλη, και ο μηχανισμός του GDPR χρειάζεται χρόνο.

Οι ψυχιατρικές ενώσεις το είπαν χωρίς τηλεοπτικό θόρυβο. Ζήτησαν υπεύθυνη ενημέρωση, χωρίς λεπτομερείς περιγραφές, χωρίς επαναληπτική προβολή, χωρίς εξιδανίκευση, αλλά και ενίσχυση σχολικής ψυχολογικής υποστήριξης, εκπαίδευση εκπαιδευτικών και σαφείς κανόνες για τα ΜΜΕ (Newsbeast, Ygeiamou). Αυτή δεν είναι ηθικολογία. Είναι η διεθνής γραμμή για την κάλυψη αυτοκτονιών: προστασία ιδιωτικότητας, αποφυγή δραματοποίησης, αποφυγή περιγραφής μεθόδου, πληροφορίες βοήθειας (WHO, Samaritans).

Η κυβέρνηση κράτησε το θέμα στη διαχείριση χαμηλής έντασης. Πέρα από την καταγγελία της Ζωής Κωνσταντοπούλου στην Ολομέλεια, τα κόμματα δεν μετέτρεψαν την τραγωδία σε οργανωμένη κοινοβουλευτική πίεση για μόνιμο πρωτόκολλο postvention στα σχολεία ή δεσμευτική ενίσχυση υπηρεσιών. Έτσι η συζήτηση μετακινήθηκε εκεί όπου το πολιτικό κόστος είναι μικρότερο: στην καταδίκη των ΜΜΕ μετά τη δημοσιοποίηση.

Πριν στηθούν οι κάμερες και αρχίσει το αναδρομικό κυνήγι ευθυνών, το πραγματικό ερώτημα είναι αν το σχολείο είχε σταθερή πρόσβαση σε ειδικούς και τι ακριβώς ενεργοποιείται όταν μια κοινότητα μαθητών κινδυνεύει. Εκεί, ακόμη, δεν υπάρχει καθαρή απάντηση. Υπάρχει μόνο η επείγουσα κινητοποίηση μετά το γεγονός, δηλαδή το πιο ορατό αλλά και το πιο αδύναμο σημείο της κρατικής αντίδρασης.

Το Werther effect, η μιμητική επίδραση μετά από προβληματική προβολή αυτοκτονιών, δεν είναι ρητορικό σχήμα. Είναι κλινικά καταγεγραμμένο φαινόμενο, όπως και η αντίστροφη προστατευτική λειτουργία της υπεύθυνης κάλυψης που δείχνει διεξόδους και στήριξη (BMC Medicine). Γι’ αυτό η υπόθεση δεν κλείνει με εισαγγελικές παραγγελίες κατόπιν εορτής. Όσο δεν υπάρχει δημοσιευμένο πρωτόκολλο πρόληψης και takedown υλικού, ο μηχανισμός απλώς θα κυνηγάει τα views της επόμενης τραγωδίας.