Ιαπωνική εταιρεία χειραγώγησε σεισμικούς ελέγχους· αποσύρθηκε η επανεκκίνηση

Ο έλεγχος που υποτίθεται ότι αποδεικνύει πως ένας πυρηνικός σταθμός αντέχει τον μεγάλο σεισμό χειραγωγήθηκε ακριβώς για να φαίνεται ευκολότερη η επανεκκίνησή του. Σε 104 από 225 σεισμικές αναλύσεις του σταθμού Hamaoka, στην κεντρική Ιαπωνία, τεχνικοί της εταιρείας Chubu Electric διάλεγαν με το χέρι το αποτέλεσμα που τους βόλευε (πόρισμα, AP). Στις 14 Σεπτεμβρίου η αποκάλυψη κόστισε την ηγεσία της εταιρείας και το ίδιο το σχέδιο επανεκκίνησης.

Πώς στήνεις τον «μέσο» σεισμό

Κάθε πυρηνικός σταθμός στην Ιαπωνία σχεδιάζεται να επιβιώνει από μια συγκεκριμένη «σεισμική κίνηση σχεδιασμού»: όχι έναν απλό αριθμό, αλλά ένα σύνολο κυματομορφών που περιγράφουν πόσο δυνατά, πόσο γρήγορα και για πόσο τραντάζει το έδαφος. Πάνω σε αυτή την κίνηση ελέγχεται αν σωληνώσεις, αντλίες και στηρίγματα αντέχουν. Άλλαξε την κίνηση, και αλλάζει όλη η αλυσίδα των ελέγχων.

Η μέθοδος που είχε δηλώσει η Chubu στη ρυθμιστική αρχή ήταν καθαρή: παρήγαγε 20 συνθετικά σεισμικά κύματα, υπολόγιζε τον μέσο όρο τους και κρατούσε το κύμα που έπεφτε πιο κοντά σε αυτόν, το «αντιπροσωπευτικό». Στην πράξη, σε δεκάδες περιπτώσεις, η σειρά αντιστρεφόταν: πρώτα επιλεγόταν το κύμα που έδινε χαμηλότερη απαίτηση, δηλαδή λιγότερη καταπόνηση για τις κατασκευές, και μετά συγκροτούνταν τα υπόλοιπα 19 γύρω του ώστε να μοιάζει ο μέσος όρος (πόρισμα). Είναι σαν να διαλέγεις πρώτα τον άνθρωπο που θέλεις να παρουσιάσεις ως «μέσο πολίτη» και μετά να στήνεις το δείγμα γύρω του.

Το εύρημα δεν αποδεικνύει ότι ο σταθμός θα κατέρρεε σε σεισμό. Δεν υπάρχει καν δημόσιος επανυπολογισμός που να λέει πόσο αλλάζει τελικά η απαίτηση ή ποιο εξάρτημα κινδυνεύει. Αυτό που καταρρέει είναι η αξιοπιστία του ίδιου του ελέγχου: δεν μπορείς να δοκιμάσεις σοβαρά την αντοχή ενός κτιρίου αν δεν εμπιστεύεσαι το τράνταγμα με το οποίο το δοκιμάζεις. Και το ζήτημα βαραίνει διπλά για έναν σταθμό που κάθεται στη ζώνη του μεγασεισμού που η Ιαπωνία φοβάται περισσότερο, της Τάφρου Nankai.

Το σύστημα που ήξερε

Ο οργανισμός το ήξερε και δεν το σταμάτησε, κι αυτό είναι το βαρύτερο εύρημα. Το 2019 μια καταγγελία έφτασε στην εσωτερική γραμμή δεοντολογίας της εταιρείας· ο μηχανισμός υποχώρησε στην πίεση του πυρηνικού τμήματος και δεν ερεύνησε ουσιαστικά (έκθεση μέτρων). Το 2021 νέα καταγγελία αμφισβήτησε ακριβώς τη διαφορά ανάμεσα στην πραγματική μέθοδο επιλογής και σε αυτήν που δηλωνόταν στη ρυθμιστική αρχή. Η διερεύνηση ανατέθηκε στο ίδιο τμήμα του οποίου οι πρακτικές εξετάζονταν. Εκείνο ανέφερε ότι όλα ήταν εντάξει. Έτσι χάθηκε και η δεύτερη ευκαιρία εσωτερικής διόρθωσης.

Πίσω από τη σιωπή, το πόρισμα βλέπει ένα κλίμα βιασύνης: η διοίκηση πίεζε για γρήγορη επανεκκίνηση και επέπληττε για καθυστερήσεις, κι έτσι οι τεχνικοί απέφευγαν να ανοίγουν προβλήματα που θα προκαλούσαν νέες ερωτήσεις της ρυθμιστικής αρχής (TV Asahi). Στις 14 Σεπτεμβρίου ήρθε ο λογαριασμός. Ο πρόεδρος και CEO Kingo Hayashi και ο πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου Satoru Katsuno αποχωρούν στις 30 Σεπτεμβρίου, με τον Minoru Yasui να αναλαμβάνει την 1η Οκτωβρίου. Ταυτόχρονα η εταιρεία αποφάσισε να αποσύρει τις αιτήσεις επανεκκίνησης για τους αντιδραστήρες Hamaoka 3 και 4 (AP, Chubu), σε ό,τι η ίδια η ρυθμιστική αρχή περιέγραψε ως την πρώτη απόσυρση αίτησης λόγω απάτης του φορέα εκμετάλλευσης (Jiji).

Η επιτροπή δεν βρήκε άμεση εντολή της ανώτατης διοίκησης να επιλεγούν μικρότερα κύματα· οι παραιτήσεις αφορούν ευθύνη εποπτείας, όχι εντολή χειραγώγησης (Jiji). Αποφεύγει μάλιστα να βαφτίσει συλλήβδην «παραποίηση» κάθε πράξη, ξεχωρίζοντας τη σκόπιμη επιλογή, τις εξηγήσεις αντίθετες στα γεγονότα και την εκ των υστέρων κατασκευή αποδεικτικού ίχνους (νομική σύνοψη Shojihomu). Η ρυθμιστική αρχή, πάντως, είχε ήδη από τον Ιανουάριο κρίνει ότι σημαντικά δεδομένα είχαν κατασκευαστεί ώστε να υποεκτιμάται ο σεισμικός κίνδυνος (AP, Ιανουάριος).

Οι δύο μονάδες της Hamaoka είναι κλειστές από το 2011, μετά τη Φουκουσίμα· καμία λάμπα δεν σβήνει σήμερα εξαιτίας αυτής της απόφασης, αφού ο σταθμός δεν παρήγαγε ρεύμα εδώ και δεκαπέντε χρόνια. Το διακύβευμα, για τους κατοίκους της περιοχής και για τη χώρα, είναι αν οποιαδήποτε μελλοντική επανεκκίνηση θα στηριχθεί σε αξιόπιστο έλεγχο.

Η Chubu ανακοίνωσε μαζί με τις παραιτήσεις μέτρα αποτροπής: ισχυρότερο ανεξάρτητο τεχνικό έλεγχο, καλύτερη διαχείριση κινδύνων και ουσιαστικότερη εποπτεία (έκθεση μέτρων), και λέει ότι θα ξανακαταθέσει αιτήσεις κάποια στιγμή, χωρίς ημερομηνία (AP). Δεν υπάρχει όμως ακόμη απόφαση της ρυθμιστικής αρχής που να ορίζει τα προαπαιτούμενα μιας νέας αίτησης, και το πρακτικό τεστ θα είναι απλό: αν οι αναλύσεις αναπαράγονται από τα ίδια τα δεδομένα, και αν την επόμενη καταγγελία δεν την ερευνήσει ξανά το ίδιο τμήμα που ελέγχεται.

Γιατί αυτό που έχει ήδη χαθεί δεν είναι το ρεύμα, αλλά η αξιοπιστία που θα χρειαστεί για οποιαδήποτε μελλοντική παραγωγή.