Ιαπωνικά βλαστοκύτταρα για Πάρκινσον, αλλά επικίνδυνα αντιψυχωτικά ρουτίνας για ασθενείς με άνοια

Μια πρωτεΐνη επιδιορθώνει σπασμένο DNA σε φάλαινες της Αρκτικής. Μια ιαπωνική θεραπεία εμφυτεύει νέους νευρώνες σε εγκεφάλους ασθενών με Πάρκινσον. Και στο γηροκομείο της διπλανής πόλης, ο παππούς με άνοια παίρνει ένα αντιψυχωτικό που αυξάνει τον κίνδυνο να πεθάνει.

Ο κώδικας των 200 ετών

Η φάλαινα bowhead ζει πάνω από δύο αιώνες χωρίς σχεδόν καθόλου καρκίνο. Μελέτη στο Nature εξηγεί πώς: μια πρωτεΐνη, η CIRBP, βρίσκεται σε επίπεδα 100 φορές υψηλότερα από άλλα θηλαστικά και επιδιορθώνει σπασμένο DNA με εξαιρετική ακρίβεια (Nature). Η στρατηγική είναι αντιδιαισθητική: αντί να σκοτώνει κατεστραμμένα κύτταρα, η φάλαινα τα επισκευάζει — διατηρώντας τους ιστούς λειτουργικούς για αιώνες (University of Rochester). Η πρωτεΐνη ενεργοποιείται από το κρύο των αρκτικών νερών — πράγμα που σημαίνει ότι για να δουλέψει σε θερμόαιμους ανθρώπους, οι ερευνητές θα πρέπει πρώτα να βρουν τρόπο να την «ξυπνήσουν» χωρίς παγωμένο ωκεανό. Όταν προστέθηκε σε ανθρώπινα κύτταρα στο εργαστήριο, η επιδιόρθωση DNA διπλασιάστηκε (News Medical). Αλλά από το τρυβλίο ώς τον άνθρωπο μεσολαβούν δεκαετίες — αν φτάσουμε ποτέ.

Η φάλαινα είναι μακρινό μέλλον. Στο Πάρκινσον, όμως, περνάμε ήδη από τη θεωρία στην κλινική πράξη. Στις 6 Μαρτίου, η Ιαπωνία ενέκρινε το Amchepry — την πρώτη θεραπεία βλαστοκυττάρων για Πάρκινσον παγκοσμίως (Medical Xpress). Νευρώνες δημιουργημένοι στο εργαστήριο εμφυτεύονται στον εγκέφαλο και παράγουν ντοπαμίνη μόνοι τους. Η κλινική δοκιμή έδειξε 20,4% βελτίωση στα κινητικά συμπτώματα — αλλά σε μόλις 7 ασθενείς, χωρίς ομάδα σύγκρισης (Science). Η έγκριση είναι υπό όρους για 7 χρόνια· αν δεν επιβεβαιωθεί, αποσύρεται.

Στο μεταξύ, στα γηροκομεία

Αυτά στο εργαστήριο. Στην πραγματικότητα, οι Ελληνίδες άνω των 65 ζουν κατά μέσο όρο άλλα 21,8 χρόνια — αλλά μόνο τα 8,3 χωρίς σοβαρούς περιορισμούς υγείας. Δεκατρία χρόνια χάσμα ανάμεσα στο «ζω» και στο «ζω καλά». Και για όσους φτάνουν στην άνοια, τα πράγματα γίνονται χειρότερα. Στις ΗΠΑ, 1 στους 4 ασθενείς με άνοια λαμβάνει αντιψυχωτικά φάρμακα — χωρίς εγκεκριμένη ένδειξη, συχνά χωρίς τεκμηριωμένη αιτιολόγηση (NIH). Τα φάρμακα αυτά αυξάνουν τον κίνδυνο θανάτου κατά 2,6 φορές (PLOS Mental Health). Φέρουν την αυστηρότερη προειδοποίηση του FDA και παρόλα αυτά δίνονται κατά ρουτίνα — συχνά για να διευκολύνουν το υποστελεχωμένο προσωπικό, όχι τον ασθενή (Qsource).

Υπάρχουν εναλλακτικές που δουλεύουν. Η μουσικοθεραπεία μειώνει αποδεδειγμένα τη συμπεριφορική αναταραχή σε ασθενείς με άνοια, χωρίς παρενέργειες (Cochrane). Ο εγκέφαλος που ξεχνά το όνομα του παιδιού του θυμάται κάθε λέξη από ένα τραγούδι του 1955 — η μουσική μνήμη αποθηκεύεται σε περιοχές που αντέχουν στην άνοια πολύ περισσότερο. Ένα χάπι κοστίζει λιγότερο από μια ώρα μουσικοθεραπείας. Αλλά η μουσικοθεραπεία δεν χρειάζεται ασθενοφόρο μετά.