Τραμπ για Γροιλανδία: Απειλές προσάρτησης προκαλούν κρίση στο ΝΑΤΟ και την οργισμένη αντίδραση της Δανίας

Οι επανειλημμένες δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ότι οι ΗΠΑ «χρειάζονται» τη Γροιλανδία για λόγους εθνικής ασφάλειας, πυροδοτούν μια από τις πιο επικίνδυνες διατλαντικές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών: μια ανοιχτή αμφισβήτηση εδαφικής κυριαρχίας εντός της ίδιας της νατοϊκής οικογένειας. Η οργισμένη αντίδραση της Δανής πρωθυπουργού Μέτε Φρέντερικσεν, με τη φράση ότι μια στρατιωτική επίθεση των ΗΠΑ εναντίον συμμάχου θα «τελείωνε» το ΝΑΤΟ, δείχνει ότι το Κοπεγχάγη αντιμετωπίζει το θέμα ως υπαρξιακή απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. (https://www.reuters.com/world/europe/denmarks-prime-minister-says-trump-is-serious-about-wanting-greenland-takeover-2026-01-05/)

Το ουσιαστικό διακύβευμα δεν είναι αν «θα γίνει» αύριο μια προσάρτηση. Το διακύβευμα είναι ότι μπαίνει δημόσια στο τραπέζι η ιδέα πως τα σύνορα συμμάχων αποτελούν διαπραγματεύσιμο αντικείμενο για λόγους στρατηγικής σκοπιμότητας. Σε μια εποχή που η Ρωσία και η Κίνα επενδύουν στο αφήγημα της «δυτικής υποκρισίας», αυτό λειτουργεί σαν αυτογκόλ ισχύος—και το ΝΑΤΟ, που βασίζεται στην εμπιστοσύνη και στην προβλεψιμότητα, το πληρώνει πρώτο.

---

Τι είναι η Γροιλανδία πολιτικά, και ποιος αποφασίζει πραγματικά

Για να σταθούμε σε στέρεο έδαφος: η Γροιλανδία δεν είναι αμερικανικό έδαφος. Είναι αυτοδιοικούμενη περιοχή εντός του Βασιλείου της Δανίας. Από το 2009 ισχύει το καθεστώς «Self-Government» (Αυτοκυβέρνηση), που δίνει στη Γροιλανδία εκτεταμένες αρμοδιότητες εσωτερικής διακυβέρνησης, ενώ η άμυνα και η εξωτερική πολιτική παραμένουν ευθύνη της Δανίας. Το ίδιο πλαίσιο περιγράφει και τη διαδικασία που θα μπορούσε, υπό προϋποθέσεις, να οδηγήσει σε ανεξαρτησία (μέσα από πολιτική απόφαση και δημοψήφισμα στη Γροιλανδία και διαπραγμάτευση με τη Δανία). (https://english.stm.dk/the-prime-ministers-office/the-unity-of-the-realm/greenland/)

Αυτό έχει δύο άμεσες συνέπειες:

1. Η Ουάσινγκτον δεν «διαπραγματεύεται» απλώς με μια τοπική κυβέρνηση, αλλά με ένα κράτος-μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, τη Δανία.
2. Η αυτοδιάθεση των Γροιλανδών υπάρχει, αλλά δεν μεταφράζεται σε «πώληση» ή μονομερή αλλαγή κυριαρχίας από τρίτο κράτος μέσω πίεσης.

Η δημοσκόπηση της Verian (για Berlingske και Sermitsiaq) έχει βαρύτητα ακριβώς επειδή προσγειώνει τη συζήτηση στην κοινωνική πραγματικότητα: 85% των ερωτηθέντων δεν θέλει η Γροιλανδία να γίνει μέρος των ΗΠΑ. Αυτό περιορίζει δραστικά τη δυνατότητα μιας «ομαλής» πολιτικής ενσωμάτωσης, ακόμη κι αν η Ουάσινγκτον επένδυε σε οικονομικά κίνητρα. (https://www.veriangroup.com/news-and-insights/opinion-poll-greenland-2025)

---

Γιατί η Ουάσινγκτον βλέπει τη Γροιλανδία ως κρίσιμο κομμάτι του σκληρού παιχνιδιού

Η Γροιλανδία έχει αξία για τις ΗΠΑ σε τρεις «σκληρές» διαστάσεις: στρατιωτική γεωγραφία, υποδομές έγκαιρης προειδοποίησης, μελλοντική οικονομία πόρων.

1) Η βάση Pituffik και η στρατηγική «γραμμή» προειδοποίησης

Η αμερικανική παρουσία στη Γροιλανδία δεν είναι νέα. Το πλαίσιο για τη δημιουργία της βάσης Thule (σήμερα ο πυρήνας της εγκατάστασης Pituffik) θεμελιώθηκε στις αρχές του Ψυχρού Πολέμου και «formalised» το 1951, με κατασκευή 1951–1953. (https://www.nato.int/cps/en/natohq/declassified_162357.htm)

Το 2023, η Thule Air Base μετονομάστηκε επίσημα σε Pituffik Space Base από τη U.S. Space Force, με έμφαση στον ρόλο της στην επιτήρηση και στην αποστολή έγκαιρης προειδοποίησης/διαστημικής υποστήριξης. (https://www.spaceforce.mil/News/Article/3355840/thule-air-base-gets-new-name/)

Στρατηγικά αυτό σημαίνει: η Γροιλανδία λειτουργεί σαν «σταθερό αεροπλανοφόρο πάγου» για συστήματα επιτήρησης, που κοιτούν προς τον Βόρειο Ατλαντικό και την Αρκτική—και έμμεσα προς τις ρωσικές δυνατότητες.

2) Το GIUK gap: ο θαλάσσιος «λαιμός μπουκαλιού»

Στη ναυτική στρατηγική υπάρχει ο όρος GIUK gap (Greenland–Iceland–United Kingdom gap): είναι το πέρασμα/«λαιμός μπουκαλιού» ανάμεσα στη Γροιλανδία, την Ισλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Στον Ψυχρό Πόλεμο (και ξανά σήμερα), θεωρείται κρίσιμο για την παρακολούθηση της διέλευσης ρωσικών υποβρυχίων από τον Βορρά προς τον Ατλαντικό. Η σημασία του GIUK επανέρχεται ακριβώς λόγω της αναβάθμισης της ρωσικής ναυτικής δραστηριότητας και της ανάγκης ανθυποβρυχιακού ελέγχου. (https://www.cnas.org/publications/reports/forgotten-waters?utm_source=openai)

3) Η Αρκτική ως οικονομία του μέλλοντος (διαδρομές και ορυκτά)

Η κλιματική αλλαγή κάνει την Αρκτική πιο «προσβάσιμη». Αυτό ενισχύει:

• τις μελλοντικές θαλάσσιες διαδρομές (με πιθανά οφέλη χρόνου/κόστους σε συγκεκριμένες περιόδους),
• το ενδιαφέρον για κρίσιμες πρώτες ύλες (σπάνιες γαίες, μέταλλα), που είναι κομβικές για την τεχνολογία και την αμυντική βιομηχανία.

Η Ουάσινγκτον το εντάσσει σε μια ευρύτερη λογική εφοδιαστικής ασφάλειας: περιορισμός εξάρτησης από αλυσίδες που επηρεάζει η Κίνα, και έλεγχος «κόμβων» σε μια ζώνη όπου η Ρωσία διαθέτει γεωγραφικό πλεονέκτημα.

---

Από τη ρητορική στην κρατική πρόθεση: γιατί τώρα κλιμακώνει ο Τραμπ

Οι διατυπώσεις του Τραμπ έχουν σταθερό μοτίβο: παρουσιάζει την «ownership and control» της Γροιλανδίας ως «absolute necessity» για την εθνική ασφάλεια. (https://www.nbcwashington.com/news/politics/donald-trump-buy-greenland-denmark/3798816/)

Παράλληλα, στο αμερικανικό πολιτικό σύστημα εμφανίζονται κινήσεις που, ακόμη κι αν δεν παράγουν άμεσα αποτέλεσμα, λειτουργούν ως «νομιμοποιητικό υπόβαθρο» για πίεση. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το νομοσχέδιο H.R.1161 (“Red, White, and Blueland Act of 2025”), που κατατέθηκε στο Κογκρέσο και προβλέπει εξουσιοδότηση στον Πρόεδρο να διαπραγματευτεί «purchase or otherwise acquire Greenland». (https://www.congress.gov/bill/119th-congress/house-bill/1161)

Αυτό δεν σημαίνει ότι μια προσάρτηση είναι νομικά/πολιτικά έτοιμη. Σημαίνει ότι η συζήτηση αποκτά «θεσμικά ίχνη». Σε ένα περιβάλλον συμμαχιών, τα ίχνη αυτά αρκούν για να αυξήσουν την καχυποψία και να ενεργοποιήσουν μηχανισμούς άμυνας—όχι μόνο στρατιωτικούς, αλλά και πολιτικούς.

---

---

Το σοκ στο ΝΑΤΟ: τι είναι το Άρθρο 5 και γιατί η «αμφιβολία» είναι το δηλητήριο

Το ΝΑΤΟ (Οργανισμός Βορειοατλαντικού Συμφώνου) είναι μια αμυντική συμμαχία που στηρίζεται σε μια βασική υπόσχεση: αν δεχθεί επίθεση ένα μέλος, οι υπόλοιποι το αντιμετωπίζουν ως επίθεση εναντίον όλων.

Αυτό είναι το Άρθρο 5 της Συνθήκης: «An armed attack against one or more… shall be considered an attack against them all». (https://www.nato.int/en/what-we-do/introduction-to-nato/collective-defence-and-article-5?utm_source=openai)

Υπάρχει και το Άρθρο 4, που είναι ο «προθάλαμος» πολιτικής διαχείρισης κρίσεων: προβλέπει ότι τα μέρη θα κάνουν διαβουλεύσεις όταν απειλείται η εδαφική ακεραιότητα/ασφάλεια κάποιου συμμάχου. Δεν είναι αυτόματη στρατιωτική απάντηση· είναι διαδικασία συντονισμού και επίδειξης ενότητας. (https://www.britannica.com/question/What-is-NATOs-Article-4?utm_source=openai)

Η κρίση με τη Γροιλανδία «χτυπάει» τον πυρήνα του ΝΑΤΟ επειδή δημιουργεί μια άβολη ερώτηση: τι αξία έχει μια συλλογική εγγύηση όταν ο κεντρικός εγγυητής αφήνει να εννοηθεί ότι μπορεί να στραφεί εναντίον συμμάχου; Η αποτροπή (deterrence) στηρίζεται σε δύο στοιχεία:

• ικανότητα (capability),
• αξιοπιστία βούλησης (credibility).

Η ικανότητα των ΗΠΑ δεν αμφισβητείται. Η αξιοπιστία πλήττεται όταν η πολιτική γραμμή μοιάζει συναλλακτική και όχι κανόνας-βασισμένη.

---

Η Δανία σηκώνει «κόκκινη σημαία» — και το κάνει με ευρωπαϊκούς όρους

Η αντίδραση του Κοπεγχάγης είναι σκληρή επειδή καταλαβαίνει πως το θέμα δεν αφορά μόνο τη Γροιλανδία. Αφορά το αν η Ευρώπη μπορεί να θεωρεί δεδομένο ότι τα σύνορα εντός Δύσης παραμένουν απαραβίαστα.

Εδώ μπαίνουν δύο εργαλεία ισχύος της Δανίας:

• το ΝΑΤΟ (ως μηχανισμός αποτροπής και πολιτικής πίεσης),
• η ΕΕ (ως μπλοκ πολιτικής και οικονομικής ισχύος, που μπορεί να παράγει κόστος, να δώσει κάλυψη και να ενισχύσει τη νομιμοποίηση της δανικής θέσης).

Ενδεικτικό της αλλαγής ψυχολογίας είναι ότι η δανική υπηρεσία στρατιωτικών πληροφοριών (DDIS) φέρεται να ενέταξε τις ΗΠΑ στο «threat landscape», υπογραμμίζοντας ότι η Ουάσινγκτον μπορεί να χρησιμοποιεί οικονομική/τεχνολογική ισχύ ακόμη και έναντι συμμάχων, με αναφορά και στην Αρκτική. (https://www.theguardian.com/world/2025/dec/12/danish-intelligence-accuse-the-us-of-using-economic-power-to-assert-will-over-allies)

Αυτό είναι ποιοτική μετατόπιση: σύμμαχος να «σκέφτεται» έναν άλλο σύμμαχο ως πιθανό ρίσκο ασφάλειας.

---

Η Μόσχα τρίβει τα χέρια της, αλλά βλέπει και απειλή: η διπλή ανάγνωση της Ρωσίας

Για τη Ρωσία, η Αρκτική είναι ζώνη στρατηγικών συμφερόντων, με στρατιωτικές βάσεις, δυνατότητες προβολής ισχύος και την επιδίωξη ελέγχου διαδρομών. Η δημόσια τοποθέτηση του Βλαντίμιρ Πούτιν, ότι είναι «βαθύ λάθος» να αντιμετωπίζεται το θέμα ως «ανοησία» και ότι οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν να επιδιώκουν γεωστρατηγικά συμφέροντα στην Αρκτική, δείχνει πως η Μόσχα βλέπει μια μακρά τάση, όχι ένα επικοινωνιακό επεισόδιο. (https://www.cnbc.com/2025/03/28/putin-says-it-would-be-a-mistake-to-dismiss-trumps-push-for-greenland.html?utm_source=openai)

Στο επίπεδο ισχύος, μια εσωτερική κρίση στο ΝΑΤΟ δίνει στη Ρωσία:

• πολιτικό κέρδος (διάβρωση εμπιστοσύνης, αφήγημα «η Δύση κάνει ό,τι κατηγορεί»),
• στρατηγικό περιθώριο (λιγότερο συμπαγής αντίδραση σε κινήσεις στη Βαλτική/Αρκτική),
• διπλωματικό εργαλείο για να πιέσει ευρωπαϊκές κοινωνίες όπου ήδη υπάρχει κόπωση από συγκρούσεις/κυρώσεις.

Ταυτόχρονα, μια αμερικανική εμμονή με τον έλεγχο της Γροιλανδίας μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη αμερικανική στρατιωτική επένδυση στον βορρά, κάτι που η Ρωσία θα θεωρήσει απειλή. Η διπλή ανάγνωση εξηγεί γιατί η Μόσχα θα εκμεταλλευτεί την κρίση επικοινωνιακά, χωρίς να επιθυμεί ανεξέλεγκτη κλιμάκωση στην Αρκτική.

---

Ποιος μαζεύει πόντους ισχύος και ποιος πληρώνει τον λογαριασμό

Σε όρους ρεαλιστικής γεωπολιτικής, «κέρδος ισχύος» σημαίνει: περισσότερη επιρροή, μεγαλύτερος έλεγχος κρίσιμων υποδομών, καλύτερη θέση σε διαπραγματεύσεις, λιγότερο κόστος για να πετύχεις στόχους.

Οι ΗΠΑ:

• Κερδίζουν αν καταφέρουν να αυξήσουν πρόσβαση/έλεγχο σε στρατιωτικές δυνατότητες και υποδομές της Γροιλανδίας.
• Χάνουν όταν η μέθοδος είναι απειλητική και παράγει ευρωπαϊκή συσπείρωση εναντίον τους ή επιταχύνει τάσεις «στρατηγικής αυτονομίας» της Ευρώπης.

Η Δανία:

• Κερδίζει πολιτική στήριξη στην Ευρώπη όταν το θέμα πλαισιώνεται ως εδαφική ακεραιότητα κράτους-μέλους.
• Χάνει όταν η σχέση εμπιστοσύνης με τον βασικό σύμμαχο-εγγυητή (ΗΠΑ) ραγίζει, γιατί η δανική αποτρεπτική ισχύς στην Αρκτική είναι περιορισμένη σε σχέση με το μέγεθος της πρόκλησης.

Η Γροιλανδία:

• Κερδίζει διεθνή ορατότητα και διαπραγματευτική ισχύ (ως «κόμβος» που όλοι θέλουν).
• Χάνει σταθερότητα όταν γίνεται πεδίο ανταγωνισμού επιρροής, με κινδύνους εσωτερικής πόλωσης.

Η Ρωσία:

• Κερδίζει όταν το ΝΑΤΟ δείχνει ρωγμές, γιατί η αποτροπή λειτουργεί με την εικόνα ενότητας.
• Χάνει αν η κρίση καταλήξει σε ενίσχυση αμερικανικής παρουσίας στην Αρκτική.

Η Κίνα (έμμεσα):

• Κερδίζει από οτιδήποτε αποδυναμώνει τη δυτική συνοχή και μεταφέρει την εικόνα «κανόνες à la carte».
• Χάνει αν οι ΗΠΑ και η Ευρώπη κινηθούν πιο οργανωμένα για να κλειδώσουν πρόσβαση σε κρίσιμα ορυκτά εκτός κινεζικού ελέγχου.

---

Γιατί αφορά την Ελλάδα: η αξιοπιστία της Συμμαχίας είναι κεφάλαιο ασφαλείας στο Αιγαίο

Η Ελλάδα δεν έχει άμεσο εμπορικό ή ενεργειακό αποτύπωμα με τη Γροιλανδία. Η επίπτωση περνάει από άλλον μηχανισμό: τη συνοχή της αποτροπής.

Στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο, η Ελλάδα αντιμετωπίζει μια διαρκή αντιπαράθεση χαμηλής και μέσης έντασης με την Τουρκία (παραβιάσεις, κρίσεις, «γκρίζες ζώνες», εργαλειοποίηση μεταναστευτικών ροών). Σε τέτοια περιβάλλοντα, οι αντίπαλοι μετρούν δύο πράγματα:

• πόσο αποφασισμένη είναι η Ελλάδα,
• πόσο πιθανό είναι να υπάρξει συμμαχική στήριξη αν η κρίση ξεφύγει.

Αν μέσα στο ΝΑΤΟ καλλιεργείται η αίσθηση ότι ο ισχυρότερος παίκτης λειτουργεί συναλλακτικά ακόμη και απέναντι σε συμμάχους, τότε χώρες με αναθεωρητικές τάσεις διαβάζουν «παράθυρο ευκαιρίας». Αυτό δεν οδηγεί μηχανικά σε κρίση, αλλά μεταβάλλει τους υπολογισμούς ρίσκου.

Τα ελληνικά «δίχτυα ασφαλείας» και γιατί χρειάζονται ενίσχυση

Η Ελλάδα έχει ήδη επενδύσει σε δύο συμπληρωματικές γραμμές:

1. Διμερής αμυντική συνεργασία με τις ΗΠΑ μέσω της MDCA (Mutual Defense Cooperation Agreement), που προβλέπει αυξημένη δραστηριότητα σε ελληνικές βάσεις και υποδομές (π.χ. Σούδα, Αλεξανδρούπολη, Λάρισα). (https://www.congress.gov/bill/117th-congress/senate-bill/2000/text/is?utm_source=openai)

2. Διμερής ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής με τη Γαλλία (η συμφωνία του 2021), που πολιτικά λειτουργεί ως «ευρωπαϊκός πολλαπλασιαστής ισχύος» για την ελληνική αποτροπή. (https://www.reuters.com/world/europe/greece-france-defence-pact-protects-against-third-party-aggression-greek-pm-2021-10-07/)

Και τα δύο είναι μορφές «hedging» (ασφάλιση κινδύνου): η Ελλάδα κρατά σφιχτούς δεσμούς με τις ΗΠΑ, αλλά ταυτόχρονα χτίζει εναλλακτικά στηρίγματα εντός Ευρώπης.

Το οικονομικό αποτύπωμα: αμυντικές δαπάνες ως δείκτης πίεσης

Σε περιβάλλον αβεβαιότητας, τα κράτη τείνουν να αυξάνουν τη «self-help» στρατηγική τους—να βασίζονται περισσότερο στις δικές τους δυνατότητες. Η Ελλάδα ήδη βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα αμυντικών δαπανών ως ποσοστό του ΑΕΠ, κοντά στο ~3% τα τελευταία χρόνια σύμφωνα με διαθέσιμα συγκεντρωτικά δεδομένα. (https://en.macromicro.me/series/32155/sipri-military-expenditure-percent-of-gdp-greece?utm_source=openai)

Αυτό έχει άμεση σημασία για τον πολίτη: υψηλές αμυντικές δαπάνες σημαίνουν λιγότερο δημοσιονομικό χώρο αλλού, άρα η σταθερότητα της συμμαχικής αρχιτεκτονικής μειώνει την ανάγκη περαιτέρω κλιμάκωσης εξοπλισμών.

---

---

Τι μπορεί να ακολουθήσει: σημάδια που ξεχωρίζουν την πίεση από την πραγματική κλιμάκωση

Η γεωπολιτική κλιμάκωση δεν γίνεται πάντα με απόβαση. Πολύ συχνά γίνεται με αλληλουχία βημάτων που δημιουργούν τετελεσμένα.

Μερικά πρακτικά σημάδια που αξίζει να παρακολουθούνται διεθνώς (και από ελληνική σκοπιά, επειδή δείχνουν συνοχή ή αποσύνθεση του ΝΑΤΟ):

• Θεσμικές κινήσεις στις ΗΠΑ: αν επεκταθούν νομοθετικές πρωτοβουλίες τύπου H.R.1161 ή αν αποκτήσουν δυναμική πέρα από επικοινωνιακό επίπεδο. (https://www.congress.gov/bill/119th-congress/house-bill/1161)
• Νατοϊκές διαβουλεύσεις: αν η Δανία ζητήσει (ή αν υπάρξει πίεση για) εντατικοποίηση διαβουλεύσεων τύπου Άρθρου 4, με συγκεκριμένα «reassurance measures» (ασκήσεις, περιπολίες, πολιτικές δηλώσεις ενότητας). (https://www.britannica.com/question/What-is-NATOs-Article-4?utm_source=openai)
• Αναβάθμιση της Pituffik: κάθε επέκταση δυνατοτήτων της βάσης έχει στρατιωτικό νόημα και πολιτικό μήνυμα. (https://www.spaceforce.mil/News/Article/3355840/thule-air-base-gets-new-name/)
• Ρωσική στρατιωτική δραστηριότητα στη βόρεια λεκάνη: αυξημένες κινήσεις που συνδέονται με τον έλεγχο του GIUK και με επίδειξη ισχύος. (https://www.cnas.org/publications/reports/forgotten-waters?utm_source=openai)
• Σκληρότερη δημόσια γλώσσα από τη Μόσχα για την Αρκτική και τις αμερικανικές προθέσεις, που δείχνει ότι το θέμα εντάσσεται σε ευρύτερο ανταγωνισμό. (https://www.cnbc.com/2025/03/28/putin-says-it-would-be-a-mistake-to-dismiss-trumps-push-for-greenland.html?utm_source=openai)

---

Συμπέρασμα: η Γροιλανδία ως «τεστ αντοχής» της δυτικής αρχιτεκτονικής

Η υπόθεση Γροιλανδίας έχει σημασία επειδή ενώνει τρία επίπεδα ισχύος σε ένα σημείο του χάρτη: στρατιωτική γεωγραφία (Pituffik, GIUK), οικονομία του μέλλοντος (κρίσιμες πρώτες ύλες, διαδρομές), και—το πιο δύσκολο να επισκευαστεί—πολιτική εμπιστοσύνη στο εσωτερικό των συμμαχιών.

Η Δανία αντιδρά έντονα επειδή καταλαβαίνει ότι αν κανονικοποιηθεί η αμφισβήτηση κυριαρχίας συμμάχου, ολόκληρη η μεταπολεμική «συμβολαιογραφία» της ασφάλειας αποδυναμώνεται. (https://www.reuters.com/world/europe/denmarks-prime-minister-says-trump-is-serious-about-wanting-greenland-takeover-2026-01-05/) Οι ΗΠΑ έχουν πραγματικά στρατηγικά συμφέροντα στην Αρκτική, όμως ο τρόπος διεκδίκησης είναι μέρος της ισχύος: μπορεί να χτίζει επιρροή ή να γεννά αντί-συσπειρώσεις.

Για την Ελλάδα, το μάθημα είναι κυνικά απλό: η αποτροπή στο Αιγαίο δεν εξαρτάται μόνο από το ισοζύγιο δυνάμεων με την Τουρκία. Εξαρτάται και από το αν το ΝΑΤΟ λειτουργεί ως «ασφαλιστήριο συμβόλαιο» ή ως χώρος όπου οι ισχυροί κάνουν δημόσιες δοκιμές αντοχής πάνω στα όρια των μικρότερων. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η Αθήνα έχει συμφέρον να επενδύει ταυτόχρονα σε εθνικές δυνατότητες, σε διμερείς εγγυήσεις (MDCA) και σε ευρωπαϊκές ρήτρες συνδρομής (Γαλλία), γιατί η σταθερότητα δεν είναι δεδομένη—είναι αποτέλεσμα συσχετισμών και επιλογών. (https://www.congress.gov/bill/117th-congress/senate-bill/2000/text/is?utm_source=openai) (https://www.reuters.com/world/europe/greece-france-defence-pact-protects-against-third-party-aggression-greek-pm-2021-10-07/)