Το γραφειοκρατικό ανάχωμα απέναντι στη «Γαλάζια Πατρίδα»

Το τουρκικό νομοσχέδιο που θα μετέτρεπε τη «Γαλάζια Πατρίδα» από δόγμα σε εσωτερικό νόμο παραμένει σε αναμονή, χωρίς να έχει κατατεθεί στην Εθνοσυνέλευση (To Brief). Όσο η Άγκυρα περιμένει, όμως, η Αθήνα κινείται. Και πίσω από τη φράση «έχουμε έτοιμα σενάρια» που επαναλαμβάνει το ελληνικό ΥΠΕΞ δεν κρύβονται πυραυλικές απαντήσεις ούτε επέκταση χωρικών υδάτων. Κρύβεται κάτι πιο πεζό και, ίσως, πιο αποτελεσματικό: γραφειοκρατία. Και αυτό αφορά άμεσα την κυριαρχία σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, εκεί όπου κρίνεται ποιος ελέγχει πραγματικά τη θάλασσα.

Το πιο εκρηκτικό ελληνικό εργαλείο, η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια (η ζώνη όπου το κράτος ασκεί πλήρη κυριαρχία), παραμένει στο συρτάρι. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης μιλά για «ενεργό, δραστήρια και προληπτική» εξωτερική πολιτική, που «προκαλεί τη δράση» αντί να περιμένει την αντίδραση (Protothema). Στην πράξη, τα 12 μίλια μπαίνουν τελευταία στη σειρά. Αυτό που όντως κινείται είναι εργαλεία χαμηλής έντασης που χτίζουν φάκελο.

Πώς ένα πάρκο γίνεται διπλωματικό όπλο

Το ΥΠΕΝ προχωρά τα Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα σε Ιόνιο και Νότιο Αιγαίο, με τις περιβαλλοντικές μελέτες εγκεκριμένες και τα Προεδρικά Διατάγματα σε προετοιμασία (ΥΠΕΝ). Η Αθήνα τα συνδέει με προστασία άνω του 35% των χωρικών της υδάτων. Παράλληλα τρέχει ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός, υποχρέωση που επιβάλλει ευρωπαϊκή οδηγία (EUR-Lex).

Κανένα από αυτά δεν χαράζει σύνορα, δεν οριοθετεί ΑΟΖ, δεν λύνει τη διαφορά. Παράγει όμως κάτι άλλο: επαναλαμβανόμενη διοικητική πραγματικότητα. Άδειες, χάρτες, ζώνες προστασίας, ευρωπαϊκές πλατφόρμες όπου ο ελληνικός χάρτης καταχωρείται επίσημα. Αυτή η συσσώρευση νομικών ιχνών προκάλεσε την αντίδραση της Άγκυρας, η οποία διαμαρτυρήθηκε ότι η Ελλάδα «εργαλειοποιεί» τον ευρωπαϊκό σχεδιασμό για να νομιμοποιήσει μελλοντική ΑΟΖ (Τουρκικό ΥΠΕΞ).

Η ισχυρότερη ευρωπαϊκή κάρτα δεν είναι τα πάρκα, αλλά η Κοινή Αλιευτική Πολιτική. Η διατήρηση των θαλάσσιων βιολογικών πόρων είναι αποκλειστική αρμοδιότητα της ΕΕ, με ενεργό μηχανισμό κατά της παράνομης αλιείας (European Commission). Έτσι η Αθήνα μετατρέπει ένα διμερές ζήτημα κυριαρχίας, όπου ΕΕ και ΝΑΤΟ αποφεύγουν να πάρουν θέση, σε ζήτημα εφαρμογής τομεακού ευρωπαϊκού δικαίου, όπου οι Βρυξέλλες υποχρεούνται να εμπλακούν.

Γιατί ένας τουρκικός νόμος μετράει, ακόμη κι αν είναι νομικά άκυρος

Ένας τουρκικός εσωτερικός νόμος δεν αλλάζει το διεθνές δίκαιο. Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) διακρίνει σαφώς τα δικαιώματα στην ΑΟΖ από την πλήρη κυριαρχία (ΟΗΕ). Μπορεί όμως να οργανώσει κρατική επιβολή στο πεδίο: ακτοφυλακή, άδειες, NAVTEX (ναυτικές προειδοποιητικές αγγελίες), ελέγχους, παρενοχλήσεις. Το προηγούμενο της Κίνας είναι διδακτικό. Το 2016 το Διαιτητικό Δικαστήριο της Χάγης απέρριψε τις κινεζικές αξιώσεις στη Νότια Σινική Θάλασσα, αλλά το Πεκίνο συνέχισε να αλλάζει τα δεδομένα με την ακτοφυλακή του (PCA). Η μάχη δεν είναι μόνο ποιος έχει δίκιο νομικά, αλλά ποιος δημιουργεί τετελεσμένα.

Το τουρκικό νομοσχέδιο, στο μεταξύ, δεν κατατέθηκε. Τουρκικά δημοσιεύματα παραδέχονται ότι «δεν αποσύρθηκε, απλώς περιμένει» και δεν μπήκε στις επιτροπές της Εθνοσυνέλευσης (Habertürk). Η ίδια η εκκρεμότητα είναι μοχλός. Κρατά την Αθήνα σε προληπτική ετοιμότητα χωρίς η Άγκυρα να πληρώνει το πλήρες διπλωματικό κόστος μιας ψήφισης.

Παράλληλα, η Άγκυρα χτίζει το δικό της αφήγημα. Φιλοκυβερνητικά μέσα παρουσιάζουν την πρώτη εθελοντική κατάταξη Ελληνίδων στρατιωτών ως απόδειξη «πανικού» της Αθήνας μπροστά στην τουρκική ισχύ (A Haber · Takvim). Χαρακτηριστικά, η ίδια η τουρκική Sözcü διαφωνεί, περιγράφοντάς την ως μεταρρύθμιση στελέχωσης και δημογραφική ανάγκη (Sözcü).

Το κενό παραμένει στην Αθήνα. Η φράση «έχουμε σενάρια» δεν έχει γίνει δημόσια ελέγξιμη ιεράρχηση: τι ενεργοποιεί τα 12 μίλια, ποια ευρωπαϊκή κλιμάκωση ζητείται, πού σταματά η στρατιωτική αποτροπή. Όσο αυτές οι απαντήσεις μένουν ασαφείς, το πλεονέκτημα της γραφειοκρατικής διπλωματίας διαρκεί ακριβώς όσο η Άγκυρα διστάζει να πληρώσει το πολιτικό κόστος μιας ψηφοφορίας στην Εθνοσυνέλευση. Την ημέρα που θα το αποφασίσει, ο ελληνικός φάκελος θα δοκιμαστεί όχι στα δικαστήρια, αλλά στο νερό.