Γιγάντιο άστρο συρρικνώθηκε στο μισό μέσα σε μόλις 10 χρόνια

Κάποια πράγματα στο Σύμπαν δεν πρέπει να συμβαίνουν τόσο γρήγορα. Η μεταμόρφωση ενός υπεργίγαντα άστρου — αλλαγή χρώματος, θερμοκρασίας, μεγέθους — είναι διαδικασία εκατομμυρίων ετών. Εκτός αν είσαι το WOH G64, που το έκανε μπροστά στα μάτια μας σε λιγότερο από δέκα χρόνια.

Γύρω στο 2014, ένα από τα μεγαλύτερα γνωστά άστρα στο Σύμπαν συρρικνώθηκε σχεδόν στο μισό. Η επιφανειακή θερμοκρασία του εκτοξεύτηκε κατά πάνω από 1.000 βαθμούς Κέλβιν. Από ερυθρός υπεργίγαντας, έγινε κίτρινος (Nature Astronomy). Τα αστρικά μοντέλα δεν προβλέπουν τέτοια ταχύτητα — κι όμως τα δεδομένα ήταν εκεί, κρυμμένα σε αρχεία τριών δεκαετιών.

Τα ανέσυρε ομάδα με επικεφαλής τον Gonzalo Muñoz-Sanchez και την αστροφυσικό Άλκηστη Μπονάνου από το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών. Το WOH G64 βρίσκεται 160.000 έτη φωτός μακριά, στο Μεγάλο Νέφος του Μαγγελάνου. «Κανείς δεν είχε μελετήσει ξανά αυτές τις καμπύλες φωτός», σημειώνει η Μπονάνου (flash.gr). Η ανάλυση αποκάλυψε κάτι ακόμα: το WOH G64 δεν είναι μόνο του — έχει δεύτερο, θερμότερο άστρο σε τροχιά γύρω του. Μέχρι τώρα, οι αστρονόμοι πίστευαν πως τέτοιοι ακραίοι υπεργίγαντες ζουν μοναχικοί. Αυτό αλλάζει τον τρόπο που υπολογίζουμε πόσο κοντά είναι στο τέλος τους (Reuters).

Μια διαφωνία που δεν έχει κλείσει

Η ιστορία δεν είναι τελειωμένη. Μια δεύτερη μελέτη (van Loon & Ohnaka, MNRAS) εντόπισε τιτάνιο οξείδιο στην ατμόσφαιρα του άστρου — μόριο που διασπάται σε υψηλές θερμοκρασίες. Αν υπάρχει ακόμα εκεί, τότε το WOH G64 δεν ζεστάθηκε πραγματικά τόσο — και η φαινομενική αλλαγή μπορεί να οφείλεται στην αλληλεπίδραση με τον συνοδό (ScienceAlert). Ανεξάρτητα από την αιτία, αυτό που βλέπουμε είναι μοναδικό: η πρώτη φορά που παρακολουθούμε τέτοια δραματική μεταβολή σε υπεργίγαντα σε πραγματικό χρόνο (To Brief).

Η πραγματική αξία του WOH G64 κρύβεται στην επόμενη φάση του. Το άστρο έχει ήδη εξαντλήσει το υδρογόνο του και καίει βαρύτερα στοιχεία — κάτι που οι αστρονόμοι θεωρούν αντίστροφη μέτρηση για supernova (Modern Sciences). Πότε; Κοσμολογικά «σύντομα» — χιλιάδες, ίσως δεκάδες χιλιάδες χρόνια. Αν συμβεί, θα λάμψει αρκετά ώστε να φαίνεται με γυμνό μάτι στον νυχτερινό ουρανό του Νότιου Ημισφαιρίου. Αλλά υπάρχει μια ειρωνεία: το WOH G64 απέχει 160.000 έτη φωτός. Αυτό που βλέπουμε σήμερα συνέβη πριν εμφανιστεί ο Homo sapiens στην Ευρώπη. Το άστρο μπορεί να έχει ήδη εκραγεί — και το φως να βρίσκεται ακόμα καθοδόν.