Γιατί η ψηφιακή άδεια δεν σταμάτησε το φακελάκι στις πολεοδομίες της Αττικής

Χίλια ευρώ για να εξεταστεί η άδεια πρώτη στη σειρά. Τριάντα χιλιάδες για να συμμαζευτεί ένα βαρύ πρόστιμο αυθαιρέτου. Ανάμεσα σε αυτά τα δύο νούμερα κινήθηκε, σύμφωνα με τη δικογραφία, ο τιμοκατάλογος του κυκλώματος που λειτουργούσε στις πολεοδομίες Κηφισιάς, Αμαρουσίου και Γαλατσίου (ieidiseis). Την Τρίτη, και οι έξι συλληφθέντες κρίθηκαν προσωρινά κρατούμενοι μετά τις απολογίες τους, με σύμφωνη γνώμη ανακρίτριας και εισαγγελέα (Enikos, Protothema).

Η ταρίφα, τα 334.895 ευρώ σε μετρητά που κατασχέθηκαν και η παραίτηση του γενικού γραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού Ευθύμιου Μπακογιάννη έχουν ήδη παιχτεί παντού (To Brief). Το ερώτημα που μένει αναπάντητο είναι άλλο: πώς γίνεται, την ώρα που το κράτος διαφημίζει την ψηφιακή έκδοση αδειών, να πληρώνεται ακόμα φακελάκι για να «τρέξει» ένας φάκελος;

Η ψηφιοποίηση έπιασε την υποβολή, όχι την κρίση

Το σύστημα e-Άδειες, που λειτουργεί από το 2018 με βάση τον νόμο 4495/2017, ψηφιοποίησε πραγματικά πολλά: την αίτηση, τα δικαιολογητικά, τη ροή, τα τέλη, τον ηλεκτρονικό φάκελο. Το διαχειρίζεται πρακτικά το Τεχνικό Επιμελητήριο, ενώ το ΥΠΕΝ κρατά το κανονιστικό πλαίσιο (TEE). Αυτό που δεν ψηφιοποιήθηκε, γιατί δεν μπορεί, είναι η ανθρώπινη κρίση. Η Υπηρεσία Δόμησης (ΥΔΟΜ) του κάθε δήμου εξακολουθεί να ελέγχει αν ο φάκελος είναι πλήρης, αν το οικόπεδο είναι άρτιο και οικοδομήσιμο, αν μια υπάρχουσα κατασκευή είναι νόμιμη (mitos.gov.gr).

Εκεί ακριβώς γεννιέται η αγορά. Η ηλεκτρονική πλατφόρμα αφήνει ίχνος, αλλά δεν αποφασίζει ποιος φάκελος θα εξεταστεί σήμερα και ποιος σε τρεις μήνες. Αυτή τη διακριτική ευχέρεια, την ταχύτητα και την ερμηνεία, μπορεί κανείς να την πουλήσει. Η δικογραφία περιγράφει πληρωμές ώστε άδειες να εξετάζονται κατά προτεραιότητα, πρόστιμα αυθαιρέτων να μειώνονται και εκκρεμότητες να διευθετούνται (CNN Greece).

Όσο πιο μπερδεμένος ο νόμος, τόσο ακριβότερη η ερμηνεία

Πάρτε ένα αυθαίρετο. Ο νόμος 4495/2017 το κατατάσσει σε κατηγορίες ανάλογα με την παλαιότητα και το είδος της παράβασης, με διαφορετικά πρόστιμα και παράβολα στην κάθε περίπτωση (kodiko.gr). Ποιος κρίνει πόσο παλιά είναι η παράβαση και αν επιτρέπεται η τακτοποίησή της; Ένας υπάλληλος. Και αυτή η κρίση, που μπορεί να σημαίνει χιλιάδες ευρώ διαφορά στο πρόστιμο, αποκτά αγοραία αξία.

Πάνω από την έκδοση της άδειας υπάρχουν κι άλλα στάδια που η πλατφόρμα δεν αγγίζει: μια περιβαλλοντική γνωμοδότηση, μια έγκριση από Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής, το όργανο που κρίνει την αισθητική και τη νομιμότητα μιας κατασκευής (ΥΠΕΝ). Κάθε τέτοιο βήμα είναι ένα σημείο όπου κάποιος υπογράφει, ή καθυστερεί να υπογράψει.

Η κυβέρνηση απαντά με κωδικοποίηση. Ο νέος Κώδικας Χωροταξίας και Πολεοδομίας συγκεντρώνει 477 άρθρα από 181 διαφορετικά νομοθετήματα σε ένα κείμενο (ΥΠΕΝ). Μειώνει έτσι τον κυκεώνα των διατάξεων και κάνει τον νόμο πιο ευανάγνωστο. Δεν αφαιρεί όμως τη διακριτική ευχέρεια, και το ίδιο το ΥΠΕΝ το παρουσιάζει ως κωδικοποίηση, όχι ως νέο σύστημα ελέγχου. Όσο για την «e-Πολεοδομία» ως ενιαία ψηφιακή θυρίδα, οι επίσημες πηγές δείχνουν μελλοντική μετάβαση, όχι ώριμο σύστημα (ΥΠΕΝ).

Το κενό λογοδοσίας που έμεινε ορατό

Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο δεν είναι τα μετρητά, αλλά αυτό που δεν υπάρχει. Δεν εντοπίστηκαν δημόσια διαθέσιμα στοιχεία ανά ΥΔΟΜ για πειθαρχικά, χρόνους διεκπεραίωσης ή ψηφιακά ίχνη ελέγχου, παρότι υπάρχει η υποδομή του e-Peitharxika της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας (e-Peitharxika). Υπήρξε μάλιστα ανώνυμη καταγγελία από τον Ιούλιο του 2024 για την Κηφισιά, χωρίς να φαίνεται δημόσια πώς αξιοποιήθηκε πριν φτάσει η υπόθεση στην αστυνομία (ERTnews). Η Αποκεντρωμένη Διοίκηση ασκεί έλεγχο νομιμότητας πράξεων, όχι καθημερινό έλεγχο της σειράς των φακέλων (ΥΠΕΣ).

Γι' αυτό η παραίτηση Μπακογιάννη, που η κυβέρνηση μέσω Μαρινάκη απέδωσε σε «προσωπικούς λόγους», άνοιξε ζήτημα εποπτείας και όχι, δημοσίως, ποινικής εμπλοκής του ίδιου (Newsbomb). Το ΠΑΣΟΚ ζητά εξηγήσεις, ο ΣΥΡΙΖΑ μιλά για «γρηγορόσημα» και πελατειακή πολεοδομία (News247).

Η ψηφιοποίηση κατάφερε κάτι ουσιαστικό: άφησε ίχνη. Το ερώτημα είναι αν κάποιος τα διάβαζε πριν χρειαστεί να μπει η Δίωξη Εσωτερικών Υποθέσεων. Γιατί ένα σύστημα που καταγράφει τα πάντα και δεν ελέγχει τίποτα δεν είναι εκσυγχρονισμός, είναι αρχείο.