Γιατί ο Καναδάς ξαναμετρά τα αμερικανικά του όπλα

Ο πρωθυπουργός του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ είπε στους New York Times ότι μελέτησε τον «ακραίο κίνδυνο» αμερικανικής στρατιωτικής δράσης στη χώρα του, αν και, όπως τόνισε, αυτό «δεν είναι το βασικό σενάριο» (CBC/Radio-Canada). Την ίδια εβδομάδα αμερικανικά μαχητικά F-16 πετούν από τη βάση Goose Bay του Καναδά. Η αποστολή ανήκει στο NORAD, την κοινή διοίκηση των δύο χωρών για την αεράμυνα της Βόρειας Αμερικής (NORAD/DVIDS). Η συνεργασία στον αέρα συνεχίζεται. Αυτό που αλλάζει είναι τα όπλα που αγοράζει η Οτάβα, και το ερώτημα είναι πόσο γρήγορα μπορεί να αλλάξει.

Το επιχείρημα του Κάρνεϊ ήταν ότι ένας πρωθυπουργός οφείλει να μελετά ακόμη και τα ακραία ενδεχόμενα. Στην ίδια συνέντευξη είπε ότι μιλά συχνά με τον Ντόναλντ Τραμπ (NYT). Δεν περιέγραψε τι περιλάμβανε η εξέτασή του, και το δημοσιευμένο κείμενο δίνει αποσπάσματα, όχι πλήρη απομαγνητοφώνηση. Η δήλωση αφορά διαχείριση κινδύνου και δεν προειδοποιεί για πόλεμο.

Για να μιλά έτσι ο ηγέτης ενός στενού συμμάχου, χρειάστηκαν δύο κινήσεις του Τραμπ τον Αύγουστο. Από τις 22 Αυγούστου ισχύουν πρόσθετοι αμερικανικοί δασμοί 50% σε επιλεγμένα καναδικά προϊόντα, και η επίσημη αιτιολόγηση επικαλείται δυσμενή μεταχείριση των αμερικανικών προϊόντων (Λευκός Οίκος). Την επομένη, μετά την κατάρρευση των εμπορικών συνομιλιών, ο Τραμπ επανέφερε δημόσια την ιδέα του Καναδά ως «51ης πολιτείας» (CNN). Καμία αμερικανική δήλωση δεν συνδέει αυτή την πίεση με τα καναδικά εξοπλιστικά. Τη σύνδεση την κάνει η Οτάβα, η οποία αναζητεί ερείσματα και στις Βρυξέλλες μετά την πρόταση της ΕΕ για καθεστώς «συνδεδεμένου μέλους» (To Brief).

Τα μαχητικά και οι δορυφόροι

Το 2022 ο Καναδάς συμφώνησε να αγοράσει 88 αμερικανικά μαχητικά F-35 για να αντικαταστήσει τα γερασμένα μαχητικά CF-18. Σήμερα η κυβέρνηση δηλώνει δεσμευμένη μόνο για τα πρώτα 16 και επανεξετάζει τον υπόλοιπο στόλο. Αγορά σουηδικών μαχητικών Gripen δεν έχει ανακοινώσει (Υπουργείο Άμυνας Καναδά). Τον Αύγουστο ο πρωθυπουργός της Βρετανικής Κολομβίας Ντέιβιντ Έμπι ζήτησε να ακυρωθεί η αγορά, ως απάντηση στον εμπορικό πόλεμο (The Hub).

Το οικονομικό επιχείρημα το στηρίζει ο Γενικός Ελεγκτής. Κατέγραψε ότι η εκτίμηση κόστους του προγράμματος ανέβηκε από 19 δισ. καναδικά δολάρια το 2022 σε σχεδόν 28 δισ. το 2024, δηλαδή περίπου 45% ακριβότερα μέσα σε δύο χρόνια (Γενικός Ελεγκτής). Από την άλλη πλευρά, ο ανώτερος Καναδός αξιωματικός του NORAD Κρις ΜακΚένα υπερασπίζεται τις ικανότητες του F-35 και τη συνεργασία του με τις αμερικανικές δυνάμεις (The War Zone). Η διαφωνία δεν είναι ιδεολογική. Ο Έμπι βλέπει στο F-35 μοχλό πίεσης, ενώ ο ΜακΚένα βλέπει ένα αεροσκάφος που πρέπει να πετά δίπλα στα αμερικανικά.

Στις επικοινωνίες η απεξάρτηση έχει προχωρήσει περισσότερο. Ο Κάρνεϊ είπε ότι ο Καναδάς θα μειώσει την εξάρτησή του από το Starlink, το δορυφορικό δίκτυο χαμηλής τροχιάς του Ίλον Μασκ, και παραδέχθηκε ότι οι εναλλακτικές έχουν σήμερα περιορισμούς (NYT). Στις 4 Αυγούστου η Υπηρεσία Αμυντικών Επενδύσεων ανέθεσε στην καναδική εταιρεία δορυφόρων Telesat αρχική σύμβαση περίπου 2,3 δισ. καναδικών δολαρίων για στρατιωτικές επικοινωνίες, κυρίως στην Αρκτική (Defence Investment Agency). Το νέο δίκτυο δεν λειτουργεί ακόμη. Από τα δημόσια έγγραφα δεν προκύπτει ποια καναδικά στρατιωτικά συστήματα στηρίζονται σήμερα στο Starlink.

Στη θάλασσα η επιλογή είναι ευρωπαϊκή. Στις 6 Ιουλίου ο Κάρνεϊ όρισε τη γερμανική Thyssenkrupp Marine Systems προτιμώμενο προμηθευτή για έως 12 υποβρύχια. Οι τελικές συμβάσεις προγραμματίζονται για το τέλος του 2027 και η τιμή δεν έχει ανακοινωθεί (γραφείο πρωθυπουργού).

Ο χρόνος ως μέτρο

Πόσο γρήγορα μπορεί να μειωθεί η εξάρτηση το δείχνει το ημερολόγιο των παραδόσεων. Τα πρώτα οκτώ F-35 θα σταλούν το 2026-27 σε αμερικανική βάση για εκπαίδευση, και το πρώτο θα φτάσει στον Καναδά στα τέλη του 2028 (Υπουργείο Άμυνας Καναδά). Τα πρώτα γερμανικά υποβρύχια αναμένονται το 2034 (γραφείο πρωθυπουργού). Ακόμη κι αν η Οτάβα στραφεί αύριο σε άλλο μαχητικό, τα CF-18 γερνούν και δεν της αφήνουν χρόνο να στήσει μια νέα αλυσίδα προμηθειών από το μηδέν.

Ο Κάρνεϊ μπορεί να αλλάξει προμηθευτή με μια υπογραφή. Για να μειώσει την εξάρτηση θα χρειαστεί σχεδόν μια δεκαετία, και ως τότε ο καναδικός ουρανός θα φυλάσσεται μαζί με τα αμερικανικά F-16 που πετούν σήμερα πάνω από το Goose Bay.