Γιατί η Χαλκιδική ξεμένει από νερό τον Αύγουστο

Μέσα στον Αύγουστο, την ώρα που η Χαλκιδική γέμιζε επισκέπτες, αρκετοί δήμοι της αναγκάστηκαν να περιορίσουν το νερό: απαγόρευση άρδευσης στα Νέα Φλογητά έως τις 25 Αυγούστου, νυχτερινή διακοπή υδροδότησης 00:00-05:00 στα Νέα Μουδανιά, κλειστά ντους σε καταστήματα της Παραλίας Διονυσίου (Δήμος Νέας Προποντίδας, CNN Greece). Πίσω από την ταλαιπωρία δεν κρύβεται μία αιτία, και ακριβώς γι' αυτό δεν υπάρχει μία λύση.

Το πρόβλημα ξεκινά από έναν αριθμό που δεν βγαίνει. Ο Δήμος Κασσάνδρας μετρά περίπου 17.000 μόνιμους κατοίκους τον χειμώνα, αλλά τοπικές εκτιμήσεις τον ανεβάζουν έως και τις 600.000 ανθρώπους στην κορύφωση της σεζόν (Xalkidiki Politiki). Στον Πολύγυρο η αναλογία είναι ηπιότερη, από περίπου 22.000 τον Δεκέμβριο σε πάνω από 65.000 στα τέλη Ιουλίου (Rthess). Το δίκτυο σχεδιάστηκε για τον μόνιμο πληθυσμό και καλείται να εξυπηρετήσει τον αιχμιακό.

Αυτό το φορτίο γίνεται τόσο επικίνδυνο επειδή η Χαλκιδική δεν έχει ποτάμια ή μεγάλες λίμνες: αντλεί σχεδόν όλο το νερό της από γεωτρήσεις, και η ζήτηση εκτοξεύεται από περίπου 30.000 κυβικά την ημέρα τον χειμώνα σε έως και 100.000 το καλοκαίρι (eMakedonia). Όταν οι παράκτιοι υδροφορείς υπεραντλούνται, θαλασσινό νερό μπαίνει μέσα στο υπόγειο γλυκό και το κάνει αλμυρό ή ακατάλληλο για πόση, η λεγόμενη υφαλμύρωση (Makedonia Nea). Γι' αυτό, δίπλα στη θάλασσα, μπορεί να μην υπάρχει πόσιμο νερό στη βρύση.

Τρία διαφορετικά προβλήματα, όχι ένα

Δεν είναι όμως όλα λειψυδρία. Στις 18 Αυγούστου ο Δήμος Αριστοτέλη αντιμετώπισε σοβαρή βλάβη στο κεντρικό αντλιοστάσιο Κρυονερίου, ένα καθαρά τεχνικό συμβάν που έκοψε το νερό ανεξάρτητα από τα αποθέματα (The Opinion). Ένα άλλο κομμάτι χάνεται πριν καν φτάσει στη βρύση, σε παλιούς αγωγούς και αφανείς διαρροές: η Σιθωνία τρέχει έργο περίπου 1,7 εκατ. ευρώ για αντικατάσταση σωλήνων και εντοπισμό διαρροών (Halkidiki Post). Πανελλαδικά, στα κάθε 100 κυβικά που μπαίνουν στο δίκτυο, τα 30 με 40 χάνονται στη διαδρομή (To Brief). Άλλο πράγμα λοιπόν η έλλειψη στην πηγή, άλλο οι απώλειες του δικτύου, άλλο η αιχμή της ζήτησης, και το καθένα θέλει διαφορετική απάντηση.

Εδώ μπαίνουν τα έργα. Η μόνη λύση με καθαρό τοπικό νούμερο είναι η αφαλάτωση στα Νέα Μουδανιά: 2,8 εκατ. ευρώ για μονάδα που θα παράγει 2.000 κυβικά πόσιμου νερού την ημέρα από υφάλμυρες γεωτρήσεις (eMakedonia). Δίπλα της, η ΕΥΑΘ (η εταιρεία ύδρευσης και αποχέτευσης Θεσσαλονίκης) συζητά πακέτο περίπου 160 εκατ. ευρώ για αφαλατώσεις, δίκτυα και αντλιοστάσια σε ορίζοντα τριετίας (Powergame). Το πακέτο αυτό όμως δεν έχει ούτε δημοσιευμένη ανάλυση ανά υποέργο ούτε εγκεκριμένη χρηματοδότηση που να το κλειδώνει: παραμένει σε επίπεδο προετοιμασίας.

Το μεγάλο έργο που θα άλλαζε την εικόνα, το φράγμα Χαβρία, δεν προχώρησε. Ο διαγωνισμός των περίπου 167 εκατ. ευρώ (87 εκατ. για κατασκευή και 82 εκατ. για 30ετή λειτουργία και συντήρηση) έμεινε άγονος το 2023, με την ΕΥΑΘ να αποδίδει δημόσια την αποτυχία σε υποκοστολόγηση και σε υδρολογικά δεδομένα 25ετίας (Economix, Business Daily). Γι' αυτό τα ποσά που κυκλοφορούν δεν είναι άμεσα συγκρίσιμα: άλλο η καθαρή κατασκευή, άλλο το κόστος τριάντα ετών λειτουργίας, άλλο αν μέσα υπολογίζεται ή όχι ο ΦΠΑ.

Και η αφαλάτωση δεν είναι δωρεάν μόλις χτιστεί. Κάθε κυβικό από αφαλάτωση καταναλώνει περίπου 3 με 3,5 κιλοβατώρες. Γι' αυτό η ενέργεια είναι το μεγαλύτερο κομμάτι του λειτουργικού της κόστους (Ecomena). Το αρχικό κεφάλαιο συνήθως το πληρώνει το κράτος ή το ΕΣΠΑ. Το ρεύμα και η συντήρηση, όμως, καταλήγουν στα τιμολόγια των παρόχων, δηλαδή στους ίδιους τους καταναλωτές.

Κι εδώ βγαίνει ο ψυχρός υπολογισμός. Η πρώτη μονάδα των Νέων Μουδανιών προσθέτει 2.000 κυβικά την ημέρα, τη στιγμή που η θερινή αιχμή της Χαλκιδικής αγγίζει τα 100.000. Καλύπτει, με άλλα λόγια, γύρω στο 2% της ζήτησης στην κορύφωση: χρήσιμη για έναν οικισμό, όχι απάντηση στο πρόβλημα. Και όσο η συζήτηση μετρά συνολικά ποσά αντί για ευρώ ανά κυβικό ανά λύση, το ερώτημα ποιος θα πληρώσει και τι ακριβώς λύνεται μένει ανοιχτό. Με τον νόμο 5325/2026 η ΕΥΑΘ ανέλαβε την ύδρευση της Χαλκιδικής, με ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2027 (OT)· άρα το ερώτημα αυτό θα το βρίσκει μπροστά της κάθε επόμενο καλοκαίρι.