Γιατί απείχε η Αθήνα στην ψηφοφορία για τη Λιβύη

Δεκατρία μέλη υπέρ, κανένα κατά. Στις 30 Οκτωβρίου το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ενέκρινε την απόφαση 2835 και παρέτεινε έως τις 31 Οκτωβρίου 2027 την UNSMIL, την αποστολή πολιτικής υποστήριξης του ΟΗΕ στη Λιβύη (Καταγραφή ψηφοφορίας ΟΗΕ). Οι δύο αποχές, της Ελλάδας και της Ρωσίας, δείχνουν ότι πίσω από την ομοφωνία υπήρχαν δύο διαφορετικές διαφωνίες: η Αθήνα ζητούσε αναφορά στο Δίκαιο της Θάλασσας, η Μόσχα αμφισβητούσε τον λιβυκό εκλογικό οδικό χάρτη.

Η ελληνική ένσταση: μία φράση για τη θάλασσα

Το σχέδιο το συνέταξε το Ηνωμένο Βασίλειο. Η Αθήνα ήθελε να περάσει σε αυτό ρητή αναφορά στο Δίκαιο της Θάλασσας, δηλαδή στους κανόνες της Σύμβασης του ΟΗΕ του 1982 για το πώς χαράσσονται χωρικά ύδατα, υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ (Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη). Αφορμή ήταν το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, η συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, που η λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων κύρωσε τον Οκτώβριο· η Ελλάδα, τέσσερα ακόμη κράτη και η ΕΕ δήλωσαν στον ΟΗΕ ότι η κύρωση δεν του προσδίδει νομική ισχύ (To Brief).

Σύμφωνα με την ανταπόκριση της ΕΡΤ, η ελληνική πρόταση αφορούσε το προοίμιο της απόφασης. Ζητούσε αναφορά στην καλή γειτονία, στην περιφερειακή συνεργασία και στην τήρηση των διεθνών υποχρεώσεων των λιβυκών πλευρών, και ρητά του Δικαίου της Θάλασσας.

Η διαπραγμάτευση κράτησε σχεδόν τρεις εβδομάδες. Κατά την ανασύνθεση του Security Council Report, το πρώτο σχέδιο κυκλοφόρησε στις 12 Οκτωβρίου και ακολούθησαν τέσσερις αναθεωρήσεις και τρεις διακοπές της σιωπηρής έγκρισης. Η διαδικασία αυτή λειτουργεί απλά: το κείμενο θεωρείται εγκεκριμένο αν κανένα μέλος δεν αντιταχθεί ως μια συγκεκριμένη προθεσμία, οπότε όποιος «σπάει τη σιωπή» ανοίγει ξανά τη συζήτηση.

Η ελληνική παράγραφος συνάντησε αντίσταση από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, τη Λιβερία και τη Σομαλία, που θεωρούσαν ότι ξεπερνούσε το αντικείμενο μιας ανανέωσης εντολής, ενώ και η Κίνα είχε επιφυλάξεις (ΕΡΤ). Η διατύπωση έγινε πρώτα γενικότερη, με βάρος στην καλή γειτονία. Σε μια ενδιάμεση εκδοχή μιλούσε για «θαλάσσια ασφάλεια». Όταν αποδυναμώθηκε κι άλλο, η Ελλάδα έσπασε τη σιωπή στην τέταρτη αναθεώρηση (Security Council Report).

Ούτε το πλήρες τελικό κείμενο της απόφασης ούτε αυτοτελής ελληνική εξήγηση ψήφου έχουν εντοπιστεί δημόσια, οπότε η αιτιολόγηση στηρίζεται στα δύο ρεπορτάζ. Η λογική της κίνησης είναι πάντως καθαρή. Η Αθήνα προσπάθησε να περάσει σε ένα κείμενο ρουτίνας τη νομική γλώσσα που χρησιμοποιεί κατά του μνημονίου, και η αποχή της δεν μπλόκαρε τίποτα· κατέγραψε απλώς ότι δεν υπογράφει κείμενο για τη Λιβύη που σιωπά για το δίκαιο της θάλασσας.

Η ρωσική ένσταση: ποιος συμφωνεί στον οδικό χάρτη

Η Μόσχα απείχε για άλλο λόγο. Σύμφωνα με τη ρωσική αντιπροσωπεία στον ΟΗΕ, ο πρέσβης Βασίλι Νεμπένζια αναγνώρισε ότι η UNSMIL διατηρεί χρήσιμο ρόλο, αλλά υποστήριξε ότι οι πρόσφατες πολιτικές συμφωνίες χρειάζονται ευρύτερη στήριξη από τις λιβυκές πλευρές πριν παρουσιαστούν ως διέξοδος από την κρίση. Η Βρετανίδα αντιπρόσωπος Σάρα ΜακΙντος παρουσίασε την απόφαση ως στήριξη μιας διαδικασίας «με λιβυκή καθοδήγηση», με εκλογές εντός 24 μηνών, ενιαία εκτελεστική αρχή και ενοποίηση θεσμών (βρετανική εξήγηση ψήφου).

Η ρωσική επιφύλαξη δεν είναι αβάσιμη, όποια κι αν είναι τα κίνητρα της Μόσχας. Οι εκλογικοί κανόνες χρειάζονται τη συναίνεση δύο λιβυκών σωμάτων, της Βουλής των Αντιπροσώπων και του Ανώτατου Κρατικού Συμβουλίου. Στις 5 Οκτωβρίου το δεύτερο απέρριψε με 72 ψήφους από 92 παρόντες τα αποτελέσματα της κοινής τους επιτροπής για τις εκλογικές ρυθμίσεις, επικαλούμενο έλλειψη συναίνεσης και συνταγματικής βάσης (LANA). Η Βουλή είχε εγκρίνει τη συμφωνία, ενώ το Συμβούλιο δήλωσε ότι παραμένει στον ευρύτερο οδικό χάρτη του ΟΗΕ (Alwasat). Με άλλα λόγια, το Λονδίνο ζήτησε στήριξη για έναν εκλογικό χάρτη που το ένα από τα δύο σώματα είχε μόλις απορρίψει με πλειοψηφία σχεδόν τεσσάρων στους πέντε.

Τι ανανεώθηκε στην πράξη

Η UNSMIL δεν είναι ειρηνευτική δύναμη. Είναι πολιτική αποστολή που διευκολύνει τον διάλογο, παρέχει εκλογική συνδρομή, στηρίζει την εκεχειρία και την ενοποίηση θεσμών (απόφαση 2542). Η παράταση δίνει στην ειδική απεσταλμένη Χάνα Τέτε χρόνο να προωθήσει τον οδικό χάρτη, αλλά η αποστολή δεν μπορεί να επιβάλει εκλογές ούτε να ορίσει θαλάσσια σύνορα. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί επώνυμη λιβυκή αντίδραση στην ψηφοφορία.

Η απόφαση 2835 κρατά τον ΟΗΕ στη Λιβύη ως τον Οκτώβριο του 2027 και δεν κρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο ούτε προς τη μία ούτε προς την άλλη κατεύθυνση. Η Αθήνα κατέγραψε τη θέση της στα πρακτικά, όχι στο κείμενο: το Δίκαιο της Θάλασσας δεν μπήκε με τη ρητή μορφή που ζήτησε, γιατί τρία αφρικανικά μέλη και η Κίνα δεν δέχτηκαν να γίνει η εντολή για τη Λιβύη πεδίο της ελληνοτουρκικής διαφοράς.