Γιατί η Αίγυπτος γυμνάζεται με την Τουρκία αλλά δεν εγκαταλείπει την Αθήνα

Από τις 11 Ιουνίου, αιγυπτιακά και τουρκικά μαχητικά απογειώνονται από κοινού από αιγυπτιακές βάσεις (Ahram Online). Στον ελληνικό Τύπο η εικόνα διαβάστηκε ως «προβληματισμός» για το αν το Κάιρο παίζει «σε πολλά ταμπλό» και αν η Αθήνα χάνει έναν εταίρο. Είναι όμως κάτι πιο χρήσιμο να καταλάβει ο αναγνώστης. Σε συνέχεια όσων έχουμε δει για τη «Γαλάζια Πατρίδα» και την πίεση στην Ανατολική Μεσόγειο (To Brief), αυτό που αλλάζει εδώ δεν είναι το στρατόπεδο της Αιγύπτου. Είναι ότι η περιοχή έπαψε να λειτουργεί με σταθερά «μπλοκ».

Δύο αφηγήματα πέφτουν μαζί μπροστά στα δεδομένα. Το πρώτο, ότι η Αίγυπτος «πρόδωσε» την Ελλάδα περνώντας στην απέναντι όχθη. Το δεύτερο, ότι πρόκειται για ιστορικό «πρώτη φορά μετά από 20 χρόνια» ορόσημο. Η αεροπορική άσκηση δεν είναι μεμονωμένη: είναι η τρίτη τουρκοαιγυπτιακή συνεκπαίδευση σε περίπου 14 μήνες, μετά τις ειδικές δυνάμεις στην Άγκυρα (Απρίλιος 2025) και τη ναυτική άσκηση «Sea of Friendship» στην Ανατολική Μεσόγειο (Σεπτέμβριος 2025) (Asharq Al-Awsat). Στο εμπόριο, οι συναλλαγές έφτασαν τα 6,8 δισ. δολάρια το 2025, με δηλωμένο στόχο τα 15 δισ. (Zawya). Άρα δεν είναι ευκαιριακή χειραψία, είναι δομημένη σχέση. Ταυτόχρονα, το «πρώτη φορά μετά από 20 χρόνια» δεν στέκει σε επίσημη πηγή. Το μόνο τεκμηριωμένο «πρώτη φορά» αφορά τη ναυτική του 2025, πρώτη μετά από 13 χρόνια (Africanews).

Η λογική που λείπει: τμηματοποίηση

Η λέξη που εξηγεί τη συμπεριφορά του Καΐρου είναι η τμηματοποίηση. Χωρίζεις τους φακέλους και βγάζεις κέρδος από τον καθένα ξεχωριστά, αντί να κλειδώνεσαι σε έναν αποκλειστικό άξονα. Με την Άγκυρα, η Αίγυπτος παίρνει κάτι που δύσκολα προσφέρουν η Αθήνα ή οι δυτικοί προμηθευτές: συμπαραγωγή και μεταφορά τεχνογνωσίας, όχι απλή αγορά όπλων. Η τουρκική MKE, η κρατική εταιρεία μηχανολογικής και χημικής βιομηχανίας, έχει ήδη σύμβαση για εργοστάσιο πυρομαχικών 155 χιλιοστών στην Αίγυπτο, ενώ εξήχθη και το αντιαεροπορικό σύστημα μικρού βεληνεκούς TOLGA (IDSA).

Αυτή η αμυντικοβιομηχανική σχέση δεν μένει στα όπλα. Λειτουργεί ως λάδι για τον πολιτικό συντονισμό σε τρία μέτωπα όπου το Κάιρο θέλει επιπλέον δίαυλο επιρροής: τη Λιβύη στα δυτικά του σύνορα, τη Γάζα όπου παίζει ρόλο μεσολαβητή, και το Κέρας της Αφρικής απέναντι στην Αιθιοπία. Όσο πιο πυκνή η συνεργασία στη μία ατζέντα, τόσο πιο εύκολη η συνεννόηση στις άλλες.

Το κρίσιμο είναι τι δεν έκανε η Αίγυπτος. Δεν αποκήρυξε την τριμερή με Ελλάδα και Κύπρο, ούτε την ενεργειακή αρχιτεκτονική με το Ισραήλ. Στις 9 Ιουνίου, λίγες μέρες πριν την αεροπορική άσκηση, παρέμενε στο East Mediterranean Gas Forum (το φόρουμ φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου) μαζί με Αθήνα, Λευκωσία και Τελ Αβίβ (Cyprus Mail). Ο Αιγύπτιος πρέσβης στη Λευκωσία περιέγραψε την Τουρκία ως «παράλληλη τροχιά» που δεν λειτουργεί εις βάρος Κύπρου και Ελλάδας (Politis). Και η ίδια η Άγκυρα κρατά τεχνοκρατική γλώσσα, μιλώντας για διαλειτουργικότητα, χωρίς να ανακηρύσσει στρατηγικό άξονα (MFA Turkey).

Με αυτόν τον τρόπο αποδυναμώνεται η αποκλειστικότητα του αμερικανικού πλαισίου. Το Eastern Mediterranean Security and Energy Partnership Act του 2019 ήθελε να κλειδώσει την περιοχή γύρω από ΗΠΑ, Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ (Congress). Θεσμικά αντέχει, με την Ουάσιγκτον να επενδύει ακόμη στο σχήμα «3+1» (State Dept). Πολιτικά όμως παύει να αρκεί ως αποκλειστικός χάρτης. Όπως το θέτει το Belfer Center για το Κάιρο, πρόκειται για «στρατηγική εταιρική σχέση χωρίς στρατηγική ευθυγράμμιση» (Belfer Center).

Για την Αθήνα, το πραγματικό τεστ δεν είναι αν θα «κρατήσει» την Αίγυπτο σαν αντιτουρκικό αντίβαρο. Είναι αν λειτουργεί σε περιβάλλον όπου ακόμη και φίλες χώρες παίζουν σε πολλά ταμπλό. Εδώ φαίνεται μια διαφορά. Η Κύπρος υπέγραψε τον Απρίλιο στρατηγική εταιρική σχέση με ετήσια σύνοδο και μόνιμη Κοινή Στρατιωτική Επιτροπή με το Κάιρο (Philenews). Η ελληνοαιγυπτιακή σχέση μένει σε ετήσια προγράμματα και εκπαιδευτικά πρωτόκολλα (CNN Greece).

Και μένει η μία εκκρεμότητα που μετράει περισσότερο από κάθε άσκηση. Η μερική συμφωνία ΑΟΖ του 2020 σταμάτησε στον 28ο μεσημβρινό και άφησε ανοιχτό το δύσκολο κομμάτι, προς Ρόδο και Καστελλόριζο, εκεί που διασταυρώνονται ελληνικές, αιγυπτιακές, κυπριακές και τουρκικές αξιώσεις (HuffPost Greece). Το 2025 η ίδια η Αθήνα παραδέχθηκε ότι εκεί υπάρχουν μόνο «δυνητικά όρια» (Capital). Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η Αίγυπτος θα διαλέξει στρατόπεδο. Είναι ποιος θα ολοκληρώσει πρώτος την οριοθέτηση ανατολικά του 28ου μεσημβρινού.