Η Γερμανία θάβει το «μηδενικό έλλειμμα» για την άμυνα

Η ισχυρότερη οικονομία της Ευρώπης, εκείνη που επί μια δεκαετία επέβαλλε λιτότητα στον Νότο, μόλις ενέκρινε τον πιο δανεικό προϋπολογισμό της μεταπολεμικής της ιστορίας. Στις 6 Ιουλίου το υπουργικό συμβούλιο υπό τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς ενέκρινε το προσχέδιο του 2027 με 203,6 δισ. ευρώ συνολικό νέο χρέος (RTE, upday). Το κρίσιμο για την Ελλάδα δεν είναι το ύψος του ποσού. Είναι ότι το Βερολίνο σπάει τον δικό του δημοσιονομικό κανόνα για να ξοδέψει, αλλά αρνείται να τον χαλαρώσει για τους υπόλοιπους.

Το Schwarze Null, η «μαύρη μηδενική γραμμή», ήταν η πολιτική εμμονή του Βερολίνου να κλείνει τον προϋπολογισμό χωρίς νέο δανεισμό. Το φρένο χρέους είναι ο σκληρότερος, συνταγματικός κανόνας που περιορίζει πόσο μπορεί να δανείζεται κάθε χρόνο το κράτος. Η κυβέρνηση δεν κατάργησε τυπικά τον κανόνα. Άνοιξε ειδικές εξαιρέσεις και ταμεία που βγάζουν τις αμυντικές δαπάνες έξω από το όριο (DW). Έτσι η άμυνα εκτοξεύεται στα 109,7 δισ. ευρώ, περίπου ένα τρίτο πάνω από φέτος (Euractiv). Ο υπουργός Οικονομικών Λαρς Κλίνγκμπαϊλ το είπε ωμά: δεν αμύνεσαι απέναντι στον Πούτιν με τη μαύρη μηδενική γραμμή (t-online).

Ποιος πληρώνει τον λογαριασμό

Το γεωπολιτικό περιθώριο του σήμερα αγοράζεται με μελλοντικό χρήμα. Οι δαπάνες για τόκους προβλέπεται να σχεδόν διπλασιαστούν, από 41,9 δισ. ευρώ το 2027 σε 80,7 δισ. το 2030 (Süddeutsche). Κάθε ευρώ τόκου είναι ένα ευρώ που δεν πάει σε νοσοκομεία ή συντάξεις.

Και τα λεφτά δεν βγαίνουν από το πουθενά. Το σχέδιο ψαλιδίζει το επίδομα τέκνων και περιορίζει τα κονδύλια για τα μαθήματα ένταξης μεταναστών. Πιέζει τη σύνταξη και τη δημόσια υγεία, ενώ αυξάνει φόρους σε καπνό και αλκοόλ (Euronews DE).

Η πιο αποκαλυπτική πτυχή αφορά το ταμείο για το κλίμα, το Klima- und Transformationsfonds. Επικριτές από τους Πράσινους ως τον οικονομικό Τύπο καταγγέλλουν ότι τα κονδύλια για το κλίμα λειτουργούν πλέον ως δεξαμενή για να κλείνουν τρύπες αλλού (taz). Η χαλάρωση, δηλαδή, δεν είναι οριζόντια. Ανοίγει για τα τανκς και τα πυρομαχικά, σφίγγει για το κοινωνικό κράτος. Ακόμη και επιχειρηματικοί φορείς μιλούν για «ανησυχητική» εκτίναξη του χρέους, χωρίς καθαρή ιεράρχηση παραγωγικών επενδύσεων (Zeit).

Το «μηδέν» ζει, αλλά μόνο για τους άλλους

Ο Μερτς έκλεισε δημόσια την πόρτα στο νέο κοινό ευρωπαϊκό χρέος και πίεσε για μικρότερο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, τη στιγμή ακριβώς που δανείζεται εθνικά χωρίς όριο (DW). Το μήνυμα προς την Αθήνα είναι σαφές. Δανείσου μόνη σου για την ασφάλειά σου, αλλά μη ζητάς μεγαλύτερο κοινό ταμείο.

Εδώ οι δρόμοι χωρίζουν. Η Γερμανία αγοράζει στρατηγικό χρόνο με το τεράστιο πιστωτικό της βάθος. Η Ελλάδα, με μικρότερο περιθώριο και εξάρτηση από τα κονδύλια Συνοχής και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, δεν έχει την ίδια πολυτέλεια. Η αποπληρωμή του ευρωπαϊκού ταμείου ανάκαμψης NGEU από το 2028 απειλεί να «τρώει» δεκάδες δισ. ετησίως από τον κοινοτικό προϋπολογισμό (To Brief).

Την ίδια στιγμή, ο πήχης στο ΝΑΤΟ ανεβαίνει. Ο στόχος για τις αμυντικές δαπάνες δεν είναι πια το παλιό 2% του ΑΕΠ, αλλά πορεία προς το 5% έως το 2035, με την κατανομή των βαρών (ποιος πληρώνει και ποιος αναλαμβάνει ρίσκο μέσα στη συμμαχία) να γίνεται πιο απαιτητική (Euractiv). Όταν ανεβαίνει ο μέσος όρος, το ελληνικό «είμαστε ήδη πάνω» παύει να αρκεί.

Η γερμανική στροφή δεν είναι μεμονωμένη. Έρχεται μετά το πακέτο των 10 δισ. ευρώ για την πολιτική άμυνα, τα καταφύγια και τις εφαρμογές έκτακτης ανάγκης προς τους πολίτες (To Brief). Μαζί συνθέτουν μια χώρα που ανασυγκροτείται ως κράτος ισχύος.

Όμως το χρήμα δεν γίνεται αυτόματα ισχύς. Μετά το 2022, περίπου τα τρία τέταρτα των νέων ευρωπαϊκών αμυντικών παραγγελιών πήγαν σε μη ευρωπαίους, κυρίως αμερικανικούς προμηθευτές (Bruegel). Ο νέος δανεισμός μπορεί να καταλήξει σε γερμανικές γραμμές παραγωγής ή σε έτοιμα αμερικανικά συστήματα. Ποιο από τα δύο, δεν φαίνεται ακόμη.

Το Βερολίνο σκότωσε το «μηδενικό έλλειμμα» μέσα στα σύνορά του για να θωρακιστεί απέναντι στη Μόσχα. Το κρατά όμως ζωντανό στους ευρωπαϊκούς κανόνες, εκεί που εγκλωβίζει τον Νότο. Το ερώτημα για τον Μερτς είναι αν θα επιτρέψει και σε χώρες όπως η Ελλάδα να χρηματοδοτήσουν την ασφάλειά τους με κοινά εργαλεία. Ή αν θα τις αφήσει να σηκώσουν το βάρος μόνες, ενώ οι κοινοτικοί πόροι που το αντισταθμίζουν στεγνώνουν.