Η Γερμανία δίνει στις μυστικές υπηρεσίες εξουσία να αντεπιτίθενται

Η γερμανική κυβέρνηση ενέκρινε στις 12 Αυγούστου ένα νομοσχέδιο που αλλάζει τον ρόλο των δύο μυστικών υπηρεσιών της χώρας (Bundesregierung, Tagesschau). Για πρώτη φορά, ο BND (η υπηρεσία πληροφοριών εξωτερικού) και το BfV (η εσωτερική υπηρεσία προστασίας του Συντάγματος) δεν θα περιορίζονται στο να παρακολουθούν. Θα μπορούν να επεμβαίνουν ενεργά: να σβήνουν δεδομένα, να αχρηστεύουν διακομιστές και να σαμποτάρουν παραγωγικές γραμμές αντιπάλων.

Το όριο που ακουμπά αυτή η αλλαγή δεν είναι τεχνικό. Έχει ιστορικό βάρος. Μετά τον πόλεμο, η Δυτική Γερμανία έχτισε έναν ρητό κανόνα, την αρχή διαχωρισμού (Trennungsgebot): οι υπηρεσίες πληροφοριών μπορούν να συλλέγουν μυστικά, αλλά δεν επιτρέπεται να έχουν και τις κλασικές εξουσίες της αστυνομίας, τη σύλληψη και τη βία (DW). Ήταν αντίβαρο στην εμπειρία της ναζιστικής μυστικής αστυνομίας (Gestapo), όπου κατασκοπεία και αστυνομική βία είχαν συγχωνευθεί σε έναν μηχανισμό.

Από την παρακολούθηση στην πράξη

Ο BND, που έμενε παρατηρητής στο εξωτερικό, αποκτά τα λεγόμενα «ενεργά μέτρα». Το πιο εύγλωττο παράδειγμα που δίνει η ίδια η κυβέρνηση: να αντικαθιστά, μέσα σε αποστολές φορτίων προς εχθρικές υποδομές, γνήσια εξαρτήματα με ελαττωματικά, ώστε να αχρηστεύσει το τελικό όπλο ή μηχάνημα πριν αυτό χρησιμοποιηθεί (Beck Aktuell). Αυτό δεν είναι πια κατασκοπεία. Είναι κρατικό σαμποτάζ, με στόχο για παράδειγμα ένα εργοστάσιο μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) που τροφοδοτεί μια εχθρική επιχείρηση.

Η ίδια μετατόπιση, από τη συλλογή στην επέμβαση, φτάνει και μέσα στη Γερμανία. Το BfV αποκτά κρυφή πρόσβαση σε συσκευές, ανάγνωση κρυπτογραφημένων μηνυμάτων, ακόμη και μυστική είσοδο σε κατοικία για να εγκαταστήσει λογισμικό παρακολούθησης ή να εξουδετερώσει επικίνδυνα μέσα (Tagesschau). Τυπικά η αρχή διαχωρισμού δεν καταργείται, γιατί το BfV δεν παίρνει εξουσία σύλληψης. Ουσιαστικά όμως μετακινείται. Η εσωτερική υπηρεσία δεν μένει πλέον στη γνώση· περνά, σε σοβαρές περιπτώσεις ξένης κατασκοπείας, στη μυστική επέμβαση.

Εδώ μπαίνει ο μηχανισμός που θα κρίνει αν το σύστημα έχει φρένο. Οι πιο σκληρές ενέργειες θα χρειάζονται προέγκριση από τον UKRat, το Ανεξάρτητο Συμβούλιο Ελέγχου (Unabhängiger Kontrollrat), ένα ημι-δικαστικό όργανο που από το 2022 εποπτεύει τη μαζική τεχνική παρακολούθηση του BND και τώρα συγκεντρώνει το κέντρο βάρους του ελέγχου. Το κρίσιμο είναι τι γίνεται στα επείγοντα: η υπηρεσία μπορεί να δράσει πρώτα, αλλά αν ο UKRat δεν εγκρίνει την ενέργεια μέσα σε τέσσερις ημέρες, αυτή σταματά (taz). Είναι εκ των υστέρων έλεγχος, όχι ένταλμα πριν από την πράξη.

Πραγματική απειλή και θεσμικό ρίσκο

Το Βερολίνο έχει ήδη αποδώσει δημόσια στη ρωσική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών GRU την κυβερνοεπίθεση στη γερμανική αεροναυτιλία το 2024 (Auswärtiges Amt) και μια εκστρατεία επιρροής κατά των γερμανικών εκλογών (Heise). Ο υπουργός Εσωτερικών Alexander Dobrindt και η αρμόδια για τις υπηρεσίες Nina Warken το θέτουν ως ανάγκη: η χώρα δέχεται καθημερινό υβριδικό πόλεμο και εξαρτάται υπερβολικά από τις πληροφορίες των συμμάχων της (Spiegel). Δεν ζητούν κάτι που δεν έχουν ήδη οι δυτικοί σύμμαχοι: ΗΠΑ, Βρετανία και Γαλλία διαθέτουν επιθετικές κυβερνοδυνατότητες (Euractiv).

Το ρίσκο είναι στην άλλη πλευρά. Ο Πράσινος Konstantin von Notz λέει ότι οι νέες εσωτερικές αρμοδιότητες δύσκολα συμβιβάζονται με τον διαχωρισμό υπηρεσιών και αστυνομίας, ενώ η Αριστερά προειδοποιεί για «νέα μυστική αστυνομία» (Tagesschau). Η ομοσπονδιακή επίτροπος προστασίας δεδομένων χαρακτήρισε τμήματα του σχεδίου «σε υψηλό βαθμό αντισυνταγματικά», κυρίως επειδή χάνει η ίδια αρμοδιότητες υπέρ του UKRat (Correctiv). Το πρόσφατο μη επανδρωμένο αεροσκάφος με εκρηκτικά που καθήλωσε το αεροδρόμιο της Λειψίας (To Brief) ταιριάζει στο πλαίσιο των υβριδικών απειλών, αλλά οι αρχές δεν έχουν αποδώσει δημόσια την ευθύνη στη Μόσχα (DW).

Το υπουργικό συμβούλιο ενέκρινε μόνο το σχέδιο· οι εξουσίες δεν ισχύουν ακόμη. Θα κριθούν στη γερμανική Βουλή (Bundestag) μετά τη θερινή διακοπή, όπου θα φανεί αν η τετραήμερη προθεσμία του UKRat θα γίνει ουσιαστικό φρένο ή τυπική σφραγίδα (Deutschlandfunk). Το προηγούμενο της Αθήνας είναι εκεί: όταν ο έλεγχος δεν πείθει, η επίκληση της εθνικής ασφάλειας δεν κλείνει την κρίση εμπιστοσύνης, τη βαθαίνει.