«Μια γενιά με το διαβατήριο στο χέρι»: Η Gen Z στην Ελλάδα ανάμεσα σε χαμηλούς μισθούς, εξουθένωση και θαμπές προοπτικές

Αν είστε 22, 25 ή 28 ετών και δουλεύετε στην Ελλάδα, το πιθανότερο είναι ότι δεν βγαίνει ο μήνας, το ενοίκιο σας τρώει πάνω από το 40% του μισθού και σκέφτεστε σοβαρά να φύγετε για έξω. Όχι επειδή λείπει το πτυχίο, αλλά επειδή η οικονομία εξακολουθεί να σας προσφέρει δουλειές χαμηλής αξίας με μισθούς που δεν ταιριάζουν ούτε με τις σπουδές ούτε με το κόστος ζωής. Αυτό δεν είναι απλώς αίσθηση. Είναι η εικόνα που καταγράφει η νέα πανελλαδική έρευνα του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ (ΙΝΕ/ΓΣΕΕ), σε δείγμα 1.500 εργαζομένων έως 29 ετών, με ευρήματα που συζητιούνται ήδη ως η αφήγηση μιας «εργασιακής ενηλικίωσης χωρίς προοπτικές» για τη Gen Z. Δύο στους τρεις νέους λένε ότι οι σημερινοί ρυθμοί και ώρες εργασίας δεν τους επιτρέπουν να φτιάξουν οικογένεια, 70% δηλώνουν ότι ο μισθός δεν επαρκεί για βασικές ανάγκες, 60% βιώνουν εξουθένωση, ενώ 72% δεν βλέπουν επαγγελματικό μέλλον στην Ελλάδα. Σχεδόν ένας στους δύο σκέφτεται να εργαστεί στο εξωτερικό, με εντονότερη διάθεση στους κατόχους μεταπτυχιακών. Το 38% εργάζεται εκτός αντικειμένου σπουδών, το 49% θεωρεί ότι η εκπαίδευση δεν τους προετοίμασε επαρκώς, και μόλις 20% ζουν αυτόνομα. Σχεδόν οι μισοί, 45%, μένουν ακόμη με τους γονείς τους (https://www.businessdaily.gr/koinonia/169529_inegsee-i-generation-z-diekdikei-axioprepeia-statherotita-kai-noima).

«Σε μια αγορά με περιορισμένες ευκαιρίες ανάπτυξης, η Gen Z βιώνει το αδιέξοδο μιας εργασιακής ενηλικίωσης χωρίς προοπτικές», είπε ο γενικός διευθυντής του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ, Χρήστος Γούλας. «Μια οικονομία που βασίζεται στην εξάντληση των ανθρώπων δεν μπορεί να είναι κοινωνικά και δημογραφικά βιώσιμη, όσο θετικοί κι αν φαίνονται ορισμένοι μακροδείκτες», τόνισε ο επιστημονικός διευθυντής, Γιώργος Αργείτης (https://www.businessdaily.gr/koinonia/169529_inegsee-i-generation-z-diekdikei-axioprepeia-statherotita-kai-noima).

Η ιστορία δεν ξεκινά σήμερα. Από το 2010 και έπειτα, η χώρα έζησε λιτότητα, εσωτερική υποτίμηση μισθών και θεσμικές αλλαγές στην αγορά εργασίας που συμπίεσαν την εργασία. Η πανδημία χτύπησε δυσανάλογα τους κλάδους όπου οι νέοι δουλεύουν περισσότερο, δηλαδή φιλοξενία, εστίαση και λιανικό εμπόριο. Και ναι, το ΑΕΠ σήμερα τρέχει καλύτερα από τη δεκαετία του 2010, αλλά το ερώτημα παραμένει: ανάπτυξη για ποιον; Ποιος ωφελείται και ποιος μένει πίσω;

Τι λένε τα «σκληρά» δεδομένα και τι κρύβουν οι μέσοι όροι

Πρώτα, οι μισθοί. Η Eurostat μετρά τον μέσο ετήσιο μισθό πλήρους απασχόλησης. Το 2024 η Ελλάδα βρίσκεται στα 18.000 ευρώ, δεύτερη χαμηλότερη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όταν ο μέσος όρος της ΕΕ είναι 39.800 ευρώ. Με τόσο χαμηλή «βάση», δεν προκαλεί έκπληξη ότι επτά στους δέκα νέους εργαζόμενους δηλώνουν πως ο μισθός δεν επαρκεί (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20251112-1?utm_source=openai, https://www.businessdaily.gr/koinonia/169529_inegsee-i-generation-z-diekdikei-axioprepeia-statherotita-kai-noima).

Εδώ χρειάζεται μια κρίσιμη διευκρίνιση. Ο «μέσος» μισθός είναι ένας αριθμός που επηρεάζεται από πολύ υψηλές αμοιβές στην κορυφή. Η αίσθηση της πλειοψηφίας αποτυπώνεται καλύτερα στη «διάμεσο», δηλαδή στον μισθό που βρίσκεται στο μέσο της κατανομής. Όταν το ποσοστό των χαμηλόμισθων (όσοι αμείβονται με έως τα δύο τρίτα του διάμεσου ωρομισθίου) είναι υψηλό, αυτό σημαίνει ότι η διάμεσος είναι χαμηλή σε σχέση με τον μέσο όρο. Το 2022, το 21,7% των εργαζομένων στην Ελλάδα ήταν low paid, έναντι 14,7% στην ΕΕ. Στις ηλικίες κάτω των 30, το ποσοστό είναι ακόμη υψηλότερο σε όλες τις χώρες. Άρα, ο «πόνος» συγκεντρώνεται στη βάση, όπου ανήκει μεγάλο μέρος της Gen Z (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20251112-1?utm_source=openai).

Δεύτερον, η ποιότητα της αντιστοίχισης σπουδών και δουλειάς. Η Ελλάδα έχει το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό υπερπροσοντούχων στην ΕΕ, με 33% των πτυχιούχων να εργάζονται σε θέσεις που δεν απαιτούν τριτοβάθμια εκπαίδευση. Είναι μια θεσμική απόδειξη του «skills mismatch» που καταγράφει και το ΙΝΕ/ΓΣΕΕ, με 38% να δουλεύουν εκτός αντικειμένου σπουδών (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250415-1?utm_source=openai, https://www.businessdaily.gr/koinonia/169529_inegsee-i-generation-z-diekdikei-axioprepeia-statherotita-kai-noima).

Τρίτον, η ανεργία των νέων. Παρά την ανάκαμψη της συνολικής απασχόλησης, η νεανική ανεργία παραμένει στο 18,9% τον Ιούλιο 2025, έναντι περίπου 14% στην ΕΕ. Και ακόμη και όταν μια θέση βρίσκεται, συχνά είναι μερικής απασχόλησης ή εποχική (https://www.newmoney.gr/roh/ergasiaka/eurostat-sto-8-i-anergia-stin-ellada-62-stin-evrozoni-pinakes/).

Τέταρτον, το κόστος κατοικίας. Η Eurostat μετρά τον «στεγαστικό υπερβάλλοντα φόρτο» ως την περίπτωση που ένα νοικοκυριό δαπανά πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για στέγη. Στην Ελλάδα, το 30,3% των νέων 15 έως 29 ετών είναι σε αυτή την κατάσταση. Και η μέση ηλικία αποχώρησης από το πατρικό έφτασε τα 30,7 έτη, τρίτη υψηλότερη στην ΕΕ. Συνδυάστε τα με τις χαμηλές αμοιβές, και έχετε την εξίσωση της καθυστέρησης ενηλικίωσης και οικογενειακού σχεδιασμού (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250923-1?utm_source=openai).

Πέμπτον, η παραγωγικότητα και το κόστος εργασίας. Η Ελλάδα παράγει λιγότερη προστιθέμενη αξία ανά ώρα εργασίας από την Πορτογαλία, την Πολωνία και πολύ λιγότερη από την Ισπανία. Πρόχειρα νούμερα σε ισοτιμία αγοραστικής δύναμης: Ελλάδα 46,4 δολάρια ανά ώρα, Πορτογαλία 62,0, Πολωνία 57,5, Ισπανία 74,1. Ενώ το ωριαίο κόστος εργασίας στην Ελλάδα είναι 16,7 ευρώ, έναντι 18,2 στην Πορτογαλία και 25,5 στην Ισπανία. Με απλά λόγια, έχουμε οικονομία χαμηλότερης παραγωγικότητας, με χαμηλό ωριαίο κόστος, που βολεύει τις χαμηλής αξίας υπηρεσίες, όχι όμως τους μισθούς της Gen Z (https://www.theglobaleconomy.com/Greece/productivity_current_USD/?utm_source=openai, https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250328-1?utm_source=openai).

Τέλος, οι ώρες εργασίας παραμένουν από τις υψηλότερες στην ΕΕ. Δουλεύουμε πολύ, αλλά η παραγωγή ανά ώρα υστερεί, διότι το μοντέλο επιχειρησιακής οργάνωσης και οι κλαδικές επιλογές πιέζουν την απόδοση του χρόνου εργασίας.

Μοντέλο ανάπτυξης: η παγίδα του «ήλιου και της εστίασης»

Εδώ κρύβεται ο μηχανισμός που εξηγεί πολλά από τα παραπάνω. Η Ελλάδα είναι πρωταθλήτρια Ευρώπης στο βάρος του κλάδου φιλοξενίας και εστίασης, τόσο ως προς την απασχόληση όσο και ως προς τη συνεισφορά στη προστιθέμενη αξία της επιχειρηματικής οικονομίας. Αυτοί οι κλάδοι είναι αναγκαίοι, αλλά είναι χαμηλής παραγωγικότητας ανά ώρα, με έντονη εποχικότητα και συχνά μερική απασχόληση. Οι νέοι εισέρχονται μαζικά εκεί, είτε ως «σκαλοπάτι» είτε επειδή δεν βρίσκουν κάτι καλύτερο, και εγκλωβίζονται σε μισθούς που αδυνατούν να καλύψουν ενοίκια και βασικά έξοδα (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20240402-1?utm_source=openai).

Την ίδια ώρα, η μεταποίηση παραμένει σχετικά μικρή ως μερίδιο, και οι κλάδοι υψηλότερης προστιθέμενης αξίας, όπως ICT ή επιχειρηματικές υπηρεσίες, έχουν περιορισμένη κλίμακα και συγκέντρωση σε λίγες πόλεις και εταιρείες. Δεν είναι τυχαίο που ο «brain drain» εμφανίζεται ως ορθολογική επιλογή ενός καλά σπουδαγμένου 25χρονου. Με απλά λόγια: η ελληνική οικονομία, όπως είναι δομημένη, πληρώνει χαμηλά, διότι παράγει χαμηλά ανά ώρα στις θέσεις που προσφέρει στους νέους.

Νομισματική πολιτική και κόστος χρήματος: γιατί μας νοιάζει η ΕΚΤ

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ρύθμισε την τιμή του χρήματος στην ευρωζώνη με τις μεγάλες αυξήσεις επιτοκίων την περίοδο 2022 έως 2024, για να ελέγξει τον πληθωρισμό. Τι σημαίνει αυτό στην καθημερινότητα; Τα στεγαστικά δάνεια γίνονται ακριβότερα, οπότε όσοι νέοι σκέφτονται να αγοράσουν σπίτι μεταθέτουν το σχέδιο. Τα επιχειρηματικά δάνεια επίσης ακριβαίνουν, άρα ένα μέρος των μικρών επιχειρήσεων αναβάλει επενδύσεις, ειδικά σε τεχνολογία και εξοπλισμό. Και όταν οι επενδύσεις καθυστερούν, η παραγωγικότητα ανά ώρα δεν βελτιώνεται, άρα ούτε οι μισθοί. Η Ελλάδα δεν έχει δικό της νόμισμα, ούτε κεντρική τράπεζα που να μπορεί να τυπώσει ευρώ. Άρα, η προσαρμογή περνά από μισθούς και θεσμικές αλλαγές, όχι από ισοτιμία. Αυτό εντείνει την πίεση σε μια γενιά που ήδη πληρώνει ακριβά τη στέγη.

Δημοσιονομική κατεύθυνση: αυξήσεις κατώτατου, φοροελαφρύνσεις και RRF

Η κυβέρνηση δείχνει τρεις γραμμές άμυνας. Πρώτον, αυξάνει τον κατώτατο μισθό. Από 1η Απριλίου 2024 ανέβηκε στα 830 ευρώ μικτά (μεταφράζεται σε 968 ευρώ σε 12μηνη βάση λόγω 14 μισθών). Αυτό σημαίνει μια ονομαστική άνοδο που βοηθά περισσότερο τη βάση της κατανομής μισθών, δηλαδή τη Gen Z. Η αποτυχία θα ήταν να εξανεμιστεί στην ακρίβεια υπηρεσιών και ενοικίων. Μέχρι στιγμής, τα στοιχεία δείχνουν ότι ο κατώτατος μισθός στην Ελλάδα βρίσκεται περίπου στο 60% της διάμεσου, οριακά εντός των ενωσιακών σημείων αναφοράς, αλλά όχι θεαματικά πάνω. Η ουσία είναι ότι χρειάζονται spillovers, δηλαδή αυξήσεις και λίγο πάνω από τον κατώτατο, για να κλείσει η ψαλίδα στη διάμεσο (https://www.reuters.com/markets/europe/greece-raise-monthly-minimum-wage-by-64-830-euros-2024-03-29/, https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250410-2).

Δεύτερον, φοροελαφρύνσεις για νέους. Ανακοινώθηκε μηδενικός φόρος για εργαζόμενους έως 25 ετών με εισόδημα έως 20.000 ευρώ, καθώς και μειωμένος συντελεστής για 26 έως 30 ετών. Αυτό αφήνει «καθαρό» κάτι στην τσέπη, αλλά δεν μεταβάλλει τη δομή μισθών. Βοηθά την καθημερινότητα, όχι τις προοπτικές (https://apnews.com/article/1f28b274416b40df10bacd17620c53ca).

Τρίτον, το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το λεγόμενο RRF. Η Ελλάδα έχει ψηλά ποσοστά επίτευξης οροσήμων και σημαντικές εκταμιεύσεις. Ένα μέρος αφορά δεξιότητες, ψηφιακές υποδομές και ενέργεια, που μπορούν να αυξήσουν την παραγωγικότητα και να δημιουργήσουν καλύτερες δουλειές. Υπάρχουν όμως και δράσεις για στέγη, από την κοινωνική αντιπαροχή μέχρι σχήματα επιδότησης πρώτης κατοικίας όπως το «Σπίτι μου». Η πρόκληση είναι ρυθμός υλοποίησης και κλίμακα ώστε να επηρεαστούν πραγματικά οι τιμές και οι μισθοί πριν από τη λήξη του εργαλείου το 2026 (https://greece20.gov.gr/en/5th-payment-en/?utm_source=openai, https://www.imerisia.gr/oikonomia/trapezes/113889_spiti-moy-hamilotoka-daneia-me-ypsila-empodia-ti-deihnoyn-ta-stoiheia-ti?utm_source=openai).

Πραγματική οικονομία έναντι αφηρημένων δεικτών

Οι αγορές, τα χρηματιστήρια ή οι μέσοι μισθοί δεν λένε όλη την αλήθεια. Το «μεσαίο» εισόδημα των νέων είναι αυτό που καθορίζει την αυτονομία, όχι οι μέσοι όροι συνολικά. Η Ελλάδα μπορεί να βελτιώνει σταδιακά τους ονομαστικούς μισθούς, αλλά εάν τα ενοίκια ανεβαίνουν γρηγορότερα, η πραγματική αγοραστική δύναμη της Gen Z δεν βελτιώνεται. Το 2025, οι ζητούμενες τιμές ενοικίασης συνέχισαν να αυξάνονται, ειδικά στις μικρές κατοικίες. Αυτό εξηγεί γιατί η ηλικία αποχώρησης από το πατρικό δεν πέφτει, παρά τις αυξήσεις στον κατώτατο. Με απλά λόγια: χωρίς πολιτική για τη στέγη, η πολιτική μισθών δεν γράφει όσο θα έπρεπε στην τσέπη του νέου εργαζόμενου (https://www.powergame.gr/akinita/1139691/spitogatos-anevainoun-ki-allo-ta-enoikia-megales-afxiseis-stis-zitoumenes-times-polisis-katoikion/, https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250923-1?utm_source=openai).

Εμπόριο, τουρισμός και διεθνείς ροές: τι σημαίνει για τους μισθούς

Η Ελλάδα εισπράττει υπεραξία από τον τουρισμό και τη ναυτιλία. Όταν τα παγκόσμια ταξίδια πηγαίνουν καλά, όπως τα τελευταία δύο χρόνια, τρέχουν τα έσοδα και βελτιώνονται τα μακρο. Όμως αυτό δεν αρκεί για να ανέβουν οι μισθοί των νέων στον ίδιο ρυθμό. Γιατί; Επειδή τα έσοδα δεν μεταφράζονται αυτόματα σε καλύτερη ποιότητα εργασίας, όταν το μοντέλο βασίζεται σε εποχικότητα και ευελιξία. Η αναβάθμιση απαιτεί μετατόπιση προς κλάδους που πληρώνουν περισσότερο ανά ώρα, και αυτό δεν γίνεται μόνο με τον τουρισμό. Θέλει ενσωμάτωση τεχνολογίας, βιομηχανία 4.0, επιχειρηματικές υπηρεσίες και κίνητρα για επενδύσεις σε ανθρώπινο κεφάλαιο.

Ποιος ωφελείται και ποιος χάνει; Ακολουθώντας το χρήμα

• Ωφελούνται επιχειρήσεις εντάσεως χαμηλού μισθολογικού κόστους. Η φιλοξενία, η εστίαση και η λιανική απολαμβάνουν χαμηλό ωριαίο κόστος και χαμηλή κάλυψη συλλογικών συμβάσεων, άρα διατηρούν ευελιξία στο μισθολογικό. Μερίδιο κερδών μπορεί να είναι υγιές, αλλά οι αμοιβές στη βάση μένουν πιεσμένες (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250328-1?utm_source=openai).
• Ωφελούνται ιδιοκτήτες ακινήτων σε hotspots και πλατφόρμες βραχυχρόνιων μισθώσεων. Οι τιμές ενοικίων ανεβαίνουν ταχύτερα από τους μισθούς-βάσης, μεταφέροντας το κόστος στους νέους ενοικιαστές (https://www.powergame.gr/akinita/1139691/spitogatos-anevainoun-ki-allo-ta-enoikia-megales-afxiseis-stis-zitoumenes-times-polisis-katoikion/).
• Ωφελούνται εργοδότες σε κράτη μέλη με ελλείψεις προσωπικού, που «τραβούν» νέους Έλληνες με καλύτερα καθαρά και καθιερωμένα συστήματα αναγνώρισης προσόντων. Το καθαρό, σε όρους αγοραστικής δύναμης, πακέτο μισθού-υπηρεσιών σε χώρες όπως η Γερμανία παραμένει υψηλότερο, γι’ αυτό και ο πειρασμός του brain drain είναι ισχυρός.
• Χάνουν οι νέοι εργαζόμενοι στην Ελλάδα: υψηλή υπερπροσόντωση, χαμηλές αμοιβές, υψηλή στεγαστική επιβάρυνση και εξουθένωση. Χάνουν και τα δημόσια οικονομικά σε βάθος χρόνου, μέσω καθυστέρησης οικογενειακής συγκρότησης και φυγής παραγωγικού πληθυσμού, που μειώνει τη μελλοντική φορολογική και ασφαλιστική βάση.
• Χάνουν μικρές επιχειρήσεις χαμηλού περιθωρίου κέρδους όταν τα κόστη ανεβαίνουν χωρίς παράλληλη αύξηση παραγωγικότητας. Γι’ αυτό οι πολιτικές πρέπει να συνδυάζουν μισθολογικές αυξήσεις με επενδύσεις σε τεχνολογία και δεξιότητες, ώστε να μην στραγγαλίζεται η βιωσιμότητα.

Σημειώστε και κάτι ακόμη. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η αύξηση του κατώτατου μισθού έχει μετρήσιμα θετική επίδραση στους μισθούς των χαμηλόμισθων, με μικρή συνολικά επίδραση στις τιμές. Με απλά λόγια, οι αυξήσεις στα κατώτατα έχουν «απόδοση» για τους νέους, εφόσον συνοδεύονται από μέτρα που αυξάνουν την παραγωγικότητα στους κλάδους-στόχους (https://www.eurofound.europa.eu/publications/all/impact-national-minimum-wages-collective-bargaining-and-wages-low-paid-workers?utm_source=openai, https://www.oecd.org/en/publications/2023/07/oecd-employment-outlook-2023_904bcef3/full-report/under-pressure-labour-market-and-wage-developments-in-oecd-countries_dd4dbb5b.html?utm_source=openai).

Η ελληνική γωνία της νομισματικής και τραπεζικής πλευράς

Δεν υπάρχει ελληνική νομισματική πολιτική. Υπάρχει η πολιτική της ΕΚΤ για όλη την ευρωζώνη. Όταν τα επιτόκια ανεβαίνουν, τα στεγαστικά και τα επιχειρηματικά δάνεια γίνονται ακριβότερα. Οι ελληνικές τράπεζες, παρότι κεφαλαιακά ισχυρότερες από την προηγούμενη δεκαετία, μετακυλίουν αυτό το κόστος. Για έναν νέο που θέλει να φύγει από το πατρικό, αυτό σημαίνει ακόμη πιο δύσκολο άλμα από το ενοίκιο στην ιδιοκτησία. Για μια μικρή επιχείρηση που θα επένδυε σε εξοπλισμό (που ανεβάζει την παραγωγικότητα ανά ώρα), σημαίνει πιθανή αναβολή. Η μετάβαση σε περιβάλλον χαμηλότερων επιτοκίων θα βοηθούσε, αλλά δεν αρκεί. Χρειάζεται να φτάσουν οι επενδύσεις και η κατάρτιση εκεί που δουλεύουν οι νέοι.

Ποιοτικός έλεγχος: πώς διαβάζουμε σωστά την έρευνα του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Η έρευνα είναι πανελλαδική, καλύπτει 1.500 εργαζόμενους έως 29 ετών. Μιλάμε δηλαδή μόνο για τους εργαζόμενους νέους, όχι για τους ανέργους ή τους NEETs (νέοι εκτός εργασίας, εκπαίδευσης ή κατάρτισης). Κατά συνέπεια, αν οι εργαζόμενοι Gen Z έχουν ήδη 70% που λέει ότι «δεν βγαίνει», φανταστείτε πόσο χειρότερα είναι τα πράγματα για τους μη εργαζόμενους. Τα ευρήματα διασταυρώνονται με «σκληρά» ευρωπαϊκά στοιχεία: οι μέσοι μισθοί είναι όντως πολύ χαμηλοί για τα δεδομένα της ΕΕ, η υπερπροσόντωση πράγματι υψηλή, το στεγαστικό βάρος των νέων κορυφαίο στην Ευρώπη και η νεανική ανεργία σταθερά πάνω από τον μέσο όρο. Άρα, η μεγάλη εικόνα στέκει (https://www.businessdaily.gr/koinonia/169529_inegsee-i-generation-z-diekdikei-axioprepeia-statherotita-kai-noima, https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20251112-1?utm_source=openai, https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250415-1?utm_source=openai, https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250923-1?utm_source=openai, https://www.newmoney.gr/roh/ergasiaka/eurostat-sto-8-i-anergia-stin-ellada-62-stin-evrozoni-pinakes/).

Επίσης, να θυμόμαστε τις διαφορές μεταξύ ονομαστικών και πραγματικών μεγεθών. Οι μισθοί μπορεί να ανέβηκαν ονομαστικά με τις αυξήσεις του κατώτατου, αλλά εάν ο πληθωρισμός υπηρεσιών και τα ενοίκια ανεβαίνουν γρηγορότερα, η αγοραστική δύναμη της Gen Z δεν βελτιώνεται αντίστοιχα. Ίδια προσοχή με το «μέσο» έναντι του «διάμεσου» μισθού.

Τι ακολουθεί: 8 ρεαλιστικές κινήσεις που αλλάζουν την εικόνα

1. Αναβάθμιση δεξιοτήτων επί της εργασίας. Η συμμετοχή ενηλίκων σε μάθηση στην Ελλάδα είναι χαμηλή. Στοχευμένα προγράμματα κατάρτισης με εγγύηση πρόσληψης σε κλάδους με έλλειψη προσωπικού, συνδεδεμένα με σχήματα συμπληρωματικού μισθού, έχουν τεκμηριωμένο αποτέλεσμα στην απασχολησιμότητα και στα κέρδη σε βάθος χρόνου. Το RRF και το ΕΚΤ+ πρέπει να προσανατολιστούν στην απόδειξη «outcomes», όχι μόνο στην απορρόφηση (https://greece20.gov.gr/en/5th-payment-en/?utm_source=openai).

2. Κλαδικές συλλογικές συμβάσεις στους θύλακες χαμηλών μισθών. Η οδηγία για επαρκείς κατώτατους μισθούς δεν είναι μόνο ο αριθμός. Θέλει υψηλή κάλυψη συλλογικών συμβάσεων ώστε οι αυξήσεις να διαχέονται πάνω από τον κατώτατο και να ανεβάζουν τη διάμεσο, που είναι ο πραγματικός δείκτης βελτίωσης για τη Gen Z (https://www.eurofound.europa.eu/publications/all/impact-national-minimum-wages-collective-bargaining-and-wages-low-paid-workers?utm_source=openai).

3. Έξυπνη πολιτική στέγης για νέους. Επιτάχυνση παραδόσεων κοινωνικής κατοικίας και φοιτητικών εστιών, αξιοποίηση κενών κτιρίων εντός πόλης, και στοχευμένοι περιορισμοί βραχυχρόνιων μισθώσεων σε ζώνες κορεσμού. Στόχος: να πέσει μετρήσιμα ο δείκτης housing overburden των νέων από το 30,3% προς τα ευρωπαϊκά επίπεδα μέσα στα επόμενα 2 έως 3 χρόνια. Τα προγράμματα «Σπίτι μου» πρέπει να συνδυάζονται με αύξηση της προσφοράς, αλλιώς τροφοδοτούν τη ζήτηση και άρα τις τιμές (https://www.imerisia.gr/oikonomia/trapezes/113889_spiti-moy-hamilotoka-daneia-me-ypsila-empodia-ti-deihnoyn-ta-stoiheia-ti?utm_source=openai, https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250923-1?utm_source=openai).

4. Μετάβαση σε κλάδους υψηλότερης παραγωγικότητας. Στήριξη σε μεταποίηση 4.0, logistics, ενεργειακή μετάβαση και ICT, με ρήτρες τοπικής απασχόλησης νέων και co-investment σε κατάρτιση. Ο στόχος είναι να αλλάξει το «μίγμα» από φιλοξενία και μικρές υπηρεσίες προς παραγωγικότερους κλάδους. Το RRF είναι ευκαιρία, αλλά ο χρόνος πιέζει μέχρι το 2026 (https://greece20.gov.gr/en/5th-payment-en/?utm_source=openai, https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20240402-1?utm_source=openai).

5. Μισθολογικές παρεμβάσεις με τεκμηρίωση επιπτώσεων. Κλειδώνοντας τον κατώτατο στο 60% της διάμεσου και 50% του μέσου, όπως προκρίνει η ΕΕ, και παρακολουθώντας spillovers, μπορούμε να «σηκώσουμε» τα εισοδήματα της βάσης με μικρή συνολική επίδραση στις τιμές, σύμφωνα με τη διεθνή εμπειρία. Προσοχή όμως στην εφαρμογή και στους ελέγχους για να μην χαθεί η αύξηση σε «γκρίζες ζώνες» ωραρίων (https://www.eurofound.europa.eu/publications/all/impact-national-minimum-wages-collective-bargaining-and-wages-low-paid-workers?utm_source=openai, https://www.oecd.org/en/publications/2023/07/oecd-employment-outlook-2023_904bcef3/full-report/under-pressure-labour-market-and-wage-developments-in-oecd-countries_dd4dbb5b.html?utm_source=openai).

6. Φορολόγηση και μεταβιβάσεις με στόχο τη νεανική αυτονομία. Τα στοχευμένα αφορολόγητα και τα επιδόματα στέγασης για 22 έως 29 ετών μπορούν να γεφυρώσουν το χάσμα μέχρι να αποδώσουν οι πολιτικές παραγωγικότητας. Η λογική είναι να «αγοράσουμε χρόνο» για μια γενιά που αλλιώς θα φύγει.

7. Επιχειρηματική καινοτομία και ψηφιακός μετασχηματισμός ΜμΕ. Κίνητρα για τεχνολογική αναβάθμιση και εξωστρέφεια, ώστε να ανεβαίνει η παραγωγικότητα ανά ώρα και να χωρούν υψηλότερες αμοιβές. Ειδικά στα τουριστικά οικοσυστήματα, η ώθηση πρέπει να είναι σε υπηρεσίες ανώτερης αξίας και σε 12μηνη εποχικότητα.

8. Μετρήσιμοι στόχοι και διαφάνεια. Να παρακολουθούμε δημόσια τρεις δείκτες: διάμεσο μισθό 20 έως 29 ετών, ποσοστό low wage earners και housing overburden των νέων. Αν δεν αλλάξουν αυτοί οι δείκτες, ό,τι και να λέμε για ΑΕΠ ή επενδύσεις, η Gen Z δεν θα το νοιώσει στην τσέπη.

Γιατί η Gen Z κρατά διαβατήριο στο χέρι

Η πρόθεση μετανάστευσης είναι σύμπτωμα και ταυτόχρονα λογική αντίδραση. Με μισθούς που υστερούν πολύ της ΕΕ, με υψηλό κόστος στέγης και με δουλειές εκτός αντικειμένου, η εξίσωση δεν βγαίνει. Η εσωτερική αγορά δεν απορροφά το ταλέντο τους με αμοιβές ανάλογες της εκπαίδευσης. Οι ευρωπαϊκές αγορές, αντίθετα, έχουν ελλείψεις προσωπικού και καλύτερα «πακέτα». Αν δεν αλλάξει η ισορροπία παραγωγικότητας και μισθών εδώ, η «διαρροή» θα συνεχιστεί.

«Δύο στους τρεις εργαζόμενους, οκτώ στους δέκα νέους 18 έως 29, και επτά στις δέκα γυναίκες δηλώνουν ότι ο σημερινός ρυθμός και οι ώρες εργασίας δεν τους επιτρέπουν να κάνουν οικογένεια και παιδιά», αναφέρει χαρακτηριστικό εύρημα που δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή. Η εξουθένωση, η ανασφάλεια και η οικονομική εξάρτηση δεν είναι απλώς ατομικά βιώματα. Είναι δείκτες μιας οικονομίας που, προς το παρόν, ζητά πολλά και δίνει λίγα στους νεότερους.

Η μεγάλη εικόνα: ο φακός της ανισότητας

Η Gen Z είναι η πιο μορφωμένη γενιά της χώρας, αλλά και η πιο επισφαλής. Οι διανομές εισοδήματος δείχνουν ότι το μεγαλύτερο βάρος της χαμηλής αμοιβής πέφτει στους νέους, στις γυναίκες και στους εργαζόμενους σε χαμηλής παραγωγικότητας υπηρεσίες. Ο «διάμεσος» είναι το κλειδί. Αν αυτός δεν ανεβεί, θα συνεχίσουν να αυξάνονται οι αντιθέσεις μεταξύ μιας μειοψηφίας που καταφέρνει και μιας πλειοψηφίας που μένει στην επισφάλεια. Η πολιτική πρέπει να στοχεύσει ακριβώς εκεί, όχι στον μέσο όρο που παραπλανά.

Τρία ειλικρινή συμπεράσματα

• Πρώτον, τα ευρήματα του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ δεν είναι «γκρίνια». Επιβεβαιώνονται από τα επίσημα ευρωπαϊκά δεδομένα για μισθούς, υπερπροσόντωση, στέγη και ανεργία νέων. Είναι συνεπώς καμπανάκι πολιτικής, όχι απλώς δημοσκόπηση δυσαρέσκειας (https://www.businessdaily.gr/koinonia/169529_inegsee-i-generation-z-diekdikei-axioprepeia-statherotita-kai-noima, https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20251112-1?utm_source=openai, https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250415-1?utm_source=openai, https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250923-1?utm_source=openai, https://www.newmoney.gr/roh/ergasiaka/eurostat-sto-8-i-anergia-stin-ellada-62-stin-evrozoni-pinakes/).
• Δεύτερον, η λύση δεν είναι μονοδιάστατη. Θέλει συνδυασμό μισθολογικών αυξήσεων με παραγωγικότητα, στέγη και συλλογικές συμβάσεις. Η διεθνής τεκμηρίωση δείχνει ότι μικρές προσαυξήσεις στον κατώτατο μπορούν να έχουν πολλαπλασιαστικά οφέλη στους χαμηλούς μισθούς με μικρή επίδραση στις τιμές, εάν συνοδεύονται από επενδύσεις και θεσμική κάλυψη (https://www.eurofound.europa.eu/publications/all/impact-national-minimum-wages-collective-bargaining-and-wages-low-paid-workers?utm_source=openai, https://www.oecd.org/en/publications/2023/07/oecd-employment-outlook-2023_904bcef3/full-report/under-pressure-labour-market-and-wage-developments-in-oecd-countries_dd4dbb5b.html?utm_source=openai).
• Τρίτον, το ρολόι της δημογραφίας χτυπά. Όταν μια γενιά καθυστερεί την αυτονομία και την οικογένεια λόγω οικονομικών, το κόστος μετακυλίεται στο μέλλον. Η στέγη και οι πραγματικοί μισθοί των νέων δεν είναι κοινωνική πολιτική πολυτελείας, είναι προϋπόθεση βιωσιμότητας.

Αν η Ελλάδα θέλει να αλλάξει τη φράση «μια γενιά με το διαβατήριο στο χέρι» σε «μια γενιά με σχέδιο στην πατρίδα», χρειάζεται να ανακατανείμει πόρους, ρίσκο και προσοχή. Όχι σε αφηρημένα aggregates, αλλά στο πολύ συγκεκριμένο: να μπορεί ένας 25χρονος με πτυχίο και δουλειά να πληρώνει το σπίτι του χωρίς να εξαντλείται, να εξελίσσεται σε αντικείμενο που έστω προσεγγίζει τις σπουδές του και να βλέπει μισθολογική προοπτική. Η πολιτική που θα πετύχει αυτό, θα έχει κερδίσει όχι μόνο τη Gen Z, αλλά και το μέλλον της οικονομίας.

Πηγές επιλεγμένων δεδομένων μέσα στο κείμενο: ΙΝΕ/ΓΣΕΕ, Eurostat, OECD, Eurofound, RRF Ελλάδα, Reuters, Spitogatos, Newmoney, AP.

Citations: (https://www.businessdaily.gr/koinonia/169529_inegsee-i-generation-z-diekdikei-axioprepeia-statherotita-kai-noima) (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20251112-1?utm_source=openai) (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250923-1?utm_source=openai) (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250415-1?utm_source=openai) (https://www.newmoney.gr/roh/ergasiaka/eurostat-sto-8-i-anergia-stin-ellada-62-stin-evrozoni-pinakes/) (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250410-2) (https://www.reuters.com/markets/europe/greece-raise-monthly-minimum-wage-by-64-830-euros-2024-03-29/) (https://www.theglobaleconomy.com/Greece/productivity_current_USD/?utm_source=openai) (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250328-1?utm_source=openai) (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20240402-1?utm_source=openai) (https://www.powergame.gr/akinita/1139691/spitogatos-anevainoun-ki-allo-ta-enoikia-megales-afxiseis-stis-zitoumenes-times-polisis-katoikion/) (https://greece20.gov.gr/en/5th-payment-en/?utm_source=openai) (https://www.imerisia.gr/oikonomia/trapezes/113889_spiti-moy-hamilotoka-daneia-me-ypsila-empodia-ti-deihnoyn-ta-stoiheia-ti?utm_source=openai) (https://www.eurofound.europa.eu/publications/all/impact-national-minimum-wages-collective-bargaining-and-wages-low-paid-workers?utm_source=openai) (https://www.oecd.org/en/publications/2023/07/oecd-employment-outlook-2023_904bcef3/full-report/under-pressure-labour-market-and-wage-developments-in-oecd-countries_dd4dbb5b.html?utm_source=openai)