Γδύθηκε ενώ είχε ήδη ταυτοποιηθεί: καταδίκη της Ελλάδας

Στις 27 Φεβρουαρίου 2013 η φωτορεπόρτερ Πόπη Μέλλιου είχε ήδη δώσει τα στοιχεία της στη Γενική Αστυνομική Διεύθυνση Αττικής (ΓΑΔΑ). Μετά από αυτό, μια γυναίκα αστυνομικός της ζήτησε να βγάλει όλα τα ρούχα και τα εσώρουχά της (News247). Στις 22 Σεπτεμβρίου το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) καταδίκασε ομόφωνα την Ελλάδα για εξευτελιστική μεταχείριση (απόφαση ΕΔΔΑ). Το κράτος, έκρινε το Δικαστήριο, δεν απέδειξε ποτέ γιατί ένα τόσο παρεμβατικό μέτρο ήταν αναγκαίο για κάποια που είχε προσαχθεί μόνο για εξακρίβωση.

Η ιστορία ξεκίνησε στα Εξάρχεια. Η Μέλλιου σημείωσε τις πινακίδες τεσσάρων αστυνομικών της ομάδας ΔΕΛΤΑ, της μονάδας που περιπολεί με μοτοσικλέτες. Εκείνοι της ζήτησαν ταυτότητα, εκείνη ζήτησε τα υπηρεσιακά τους δελτία, και κατέληξε στον έκτο όροφο της ΓΑΔΑ για εξακρίβωση στοιχείων (eKathimerini). Εκεί έδωσε τα στοιχεία της και παρέδωσε το σημείωμα με τις πινακίδες. Ακολούθησε η έρευνα χωρίς ρούχα. Στο τέλος αφέθηκε ελεύθερη, χωρίς σύλληψη και χωρίς καμία κατηγορία. Η ίδια καταγγέλλει επίσης προσβλητικά λόγια και περιορισμό της επικοινωνίας της, όμως αυτά μένουν δικοί της ισχυρισμοί (News247).

Δύο δικαστήρια, δύο απαντήσεις στο «γιατί»

Η Μέλλιου κατέθεσε μήνυση λίγες εβδομάδες αργότερα. Η δίωξη ασκήθηκε στα τέλη του 2014 και στράφηκε κατά τριών αστυνομικών: του προϊσταμένου της Υποδιεύθυνσης, του αξιωματικού υπηρεσίας και της αστυνομικού που έκανε την έρευνα (ΕφΣυν). Το 2015 το Πλημμελειοδικείο Αθηνών αθώωσε την αστυνομικό που εκτέλεσε την έρευνα. Αντίθετα, καταδίκασε τους δύο αξιωματικούς που την αποφάσισαν σε τρία χρόνια φυλάκιση με αναστολή (Έθνος).

Η καταδίκη δεν άντεξε. Το 2018 το Εφετείο έπαυσε λόγω παραγραφής τη δίωξη του αξιωματικού υπηρεσίας και αθώωσε τον προϊστάμενο. Δέχθηκε ότι η έρευνα ήταν αναγκαία, επειδή υπήρχαν υπόνοιες ότι προετοιμαζόταν τρομοκρατική πράξη (Έθνος, LawNet). Στο Στρασβούργο το Δημόσιο πρόσθεσε έναν ακόμη λόγο: ότι η έρευνα έγινε για να εντοπιστούν επικίνδυνα αντικείμενα. Αυτή ήταν η υπερασπιστική γραμμή του κράτους. Καμία προετοιμασία τρομοκρατικής πράξης δεν διαπιστώθηκε ποτέ (απόφαση ΕΔΔΑ).

Το ΕΔΔΑ δεν αμφισβήτησε ότι η αστυνομία μπορεί να ψάχνει για επικίνδυνα αντικείμενα. Έθεσε ένα στενότερο ερώτημα: γιατί αυτός ο σκοπός απαιτούσε να γδυθεί μια γυναίκα που είχε ήδη ταυτοποιηθεί. Δεν πείστηκε ότι η έρευνα συνδεόταν με κάποιον συγκεκριμένο κίνδυνο. Ούτε πείστηκε ότι οι αστυνομικοί σκέφτηκαν ηπιότερα μέσα, όπως έναν ανιχνευτή μετάλλων (απόφαση ΕΔΔΑ). Το ελληνικό Εφετείο θεώρησε αρκετή μια γενική υπόνοια. Το Στρασβούργο ζήτησε απόδειξη.

Γιατί η προσαγωγή αλλάζει το μέτρο

Η διάκριση που μετράει είναι ανάμεσα στην προσαγωγή και τη σύλληψη. Η Μέλλιου δεν είχε συλληφθεί ούτε είχε τεθεί τυπικά υπό κράτηση. Βρισκόταν στη ΓΑΔΑ μόνο για να εξακριβωθούν τα στοιχεία της, και αυτό είχε ήδη γίνει. Γι' αυτό, σύμφωνα με την ΕφΣυν, το Δικαστήριο ζήτησε ακόμη αυστηρότερη αιτιολόγηση.

Το άρθρο 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου απαγορεύει, μεταξύ άλλων, την εξευτελιστική μεταχείριση. Η απόφαση δεν απαγορεύει κάθε πλήρη σωματική έρευνα. Φορτώνει όμως στην αστυνομία το βάρος να εξηγήσει γιατί χρειάστηκε αυτή η έρευνα, σε αυτό το πρόσωπο, εκείνη τη στιγμή. Επειδή η εξήγηση έλειπε, το Δικαστήριο δεν χρειάστηκε να λύσει τις διαφωνίες για όσα έγιναν μέσα στο δωμάτιο (DNews).

Η καταδίκη βαραίνει το ελληνικό κράτος, όχι κάποιον αστυνομικό προσωπικά. Έως σήμερα δεν έχει δημοσιοποιηθεί πειθαρχική συνέπεια, νέα υπηρεσιακή οδηγία ή επίσημη αντίδραση της κυβέρνησης ή της ΕΛ.ΑΣ.

Το ΕΔΔΑ δεν διαπίστωσε ότι οι αστυνομικοί ήθελαν να εκφοβίσουν τη Μέλλιου ως δημοσιογράφο. Ούτε έκρινε χωριστή παραβίαση της ελευθερίας του Τύπου (DNews). Το ότι κατέγραψε πρώτα τις πινακίδες και μετά προσήχθη δείχνει τη σειρά των γεγονότων, όχι την πρόθεση των αστυνομικών. Το Δικαστήριο επιδίκασε 10.000 ευρώ για ηθική βλάβη και 875 ευρώ για έξοδα (απόφαση ΕΔΔΑ). Η ετυμηγορία του δεν στηρίζεται σε καμία πρόθεση. Στηρίζεται σε κάτι απλούστερο: το ελληνικό κράτος πέρασε δεκατρία χρόνια και τρία δικαστήρια χωρίς να μπορέσει να εξηγήσει γιατί μια πολίτης που είχε ήδη ταυτοποιηθεί έπρεπε να γδυθεί.