Γάζα: ανοικοδόμηση χωρίς τον οργανισμό προσφύγων του ΟΗΕ

Στις 23 Σεπτεμβρίου, στη Νέα Υόρκη, το Συμβούλιο Ειρήνης του Ντόναλντ Τραμπ, το όργανο που έχει εντολή του Συμβουλίου Ασφαλείας να επιβλέψει τη μεταπολεμική Γάζα, παρουσίασε σχέδιο ανάκαμψης (ΕΡΤ, ψήφισμα 2803). Περιλαμβάνει 66 έργα για ένα πρώτο εξάμηνο, κόστους περίπου 2,45 δισ. δολαρίων, που θα ξεκινήσουν μόνο αν βρεθούν χρήματα και πρόσβαση (Arab News). Δύο μέρες αργότερα το Συμβούλιο επανέλαβε ότι δεν θα συνεργαστεί με την UNRWA, την υπηρεσία του ΟΗΕ για τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες (Al Jazeera), από την οποία εξαρτώνται πάνω από 1,5 εκατ. άνθρωποι στη Γάζα κατά τον προσωρινό επικεφαλής της (UN News). Το ερώτημα είναι πρακτικό: ποιος κρατά ανοιχτές τις κλινικές και τις τάξεις όσο το σχέδιο περιμένει χρήματα.

Δύο χάρτες που δεν συναντιούνται

Τα κονδύλια του σχεδίου δείχνουν τις προτεραιότητές του: 400 εκατ. δολάρια για προσωρινή στέγαση, 275 εκατ. για ερείπια και μη εκραγέντα πυρομαχικά, 50 εκατ. για νοσοκομεία και 40 εκατ. για επιστροφή στο σχολείο (Arab News). Απέναντι βρίσκεται ένα δίκτυο που ήδη λειτουργεί: περίπου 380 σχολεία, 70 κέντρα πρωτοβάθμιας υγείας και 11.000 Παλαιστίνιοι εργαζόμενοι της UNRWA στη Γάζα, κατά έκθεση του ΟΗΕ (UNSCO). Σε μία μόνο εβδομάδα του Αυγούστου, οι γιατροί της έδωσαν περίπου 72.000 ιατρικές συμβουλές, σύμφωνα με το γραφείο ανθρωπιστικού συντονισμού του ΟΗΕ (OCHA). Το σχέδιο κοστολογεί κτίρια. Η UNRWA έχει το προσωπικό που τα κάνει να λειτουργούν.

Τι ακριβώς αποκλείστηκε

Η άρνηση του Συμβουλίου δεν είναι καινούργια. Την 1η Ιουλίου είχε δηλώσει ότι η UNRWA «δεν έχει θέση στη νέα Γάζα» (Times of Israel), και στις 25 Σεπτεμβρίου έγραψε ότι η πολιτική του «παραμένει αμετάβλητη» και ότι θα δουλεύει μόνο με «αξιόπιστους εταίρους» (Al Jazeera). Καινούργιο είναι ότι η άρνηση απέκτησε αντίκρισμα: στην παρουσίαση του σχεδίου κατονομάστηκαν άλλοι οργανισμοί του ΟΗΕ ως εταίροι, όχι όμως η UNRWA (AP).

Τι σημαίνει η «μη συνεργασία», χρηματοδότηση, συμβάσεις ή συντονισμό, δεν έχει αποσαφηνιστεί δημόσια. Και η πόρτα δεν έχει κλείσει εντελώς: ανώνυμος αξιωματούχος του Συμβουλίου είπε στο Associated Press ότι έχουν γίνει επανειλημμένες συναντήσεις με την UNRWA και ότι προγράμματά της θα μπορούσαν να συνεχιστούν υπό άλλο σχήμα, ενώ το πρακτορείο κατέγραψε και επαφές της υπηρεσίας με την παλαιστινιακή τεχνοκρατική επιτροπή, χωρίς δημοσιευμένη συμφωνία (AP).

Αποκλεισμός, όχι απαγόρευση

Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι η υπηρεσία έχει πρόβλημα ασφάλειας και ουδετερότητας, και διαθέτει κάποια στοιχεία: έρευνα του ΟΗΕ για 19 εργαζομένους βρήκε σε εννέα περιπτώσεις ενδείξεις πιθανής συμμετοχής στις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου (ΟΗΕ). Ισραηλινοί νόμοι του 2024 απαγορεύουν τις επαφές κρατικών αρχών μαζί της (Ynet). Η ανεξάρτητη ανασκόπηση υπό την Κατρίν Κολόνα βρήκε όμως αδυναμίες χωρίς στοιχεία για ευρεία διείσδυση της Χαμάς (έκθεση Κολόνα), και το 2025 το Διεθνές Δικαστήριο έκρινε ανεπαρκή τα στοιχεία για συλλογική μεροληψία (HRW). Το ισχυρότερο επιχείρημα του Συμβουλίου μένει απλό: όποιος πληρώνει επιλέγει τους εταίρους του.

Το επιχείρημα αυτό έχει όρια. Η εξουσία του Συμβουλίου να συντονίζει την ανοικοδόμηση και να στήνει δικούς του φορείς υπηρεσιών ισχύει έως τις 31 Δεκεμβρίου 2027 (ψήφισμα 2803). Η UNRWA έχει χωριστή εντολή της Γενικής Συνέλευσης έως τις 30 Ιουνίου 2029 (UNRWA), και στο ψήφισμα δεν εντοπίστηκε διάταξη που να την ανακαλεί. Το Συμβούλιο διαλέγει με ποιον δουλεύει· την υπηρεσία δεν την καταργεί. Στην πράξη όμως ο αποκλεισμός πονάει: ο Αντόνιο Γκουτέρες είπε στις 24 Σεπτεμβρίου ότι η UNRWA μένει εκτός συναντήσεων συντονισμού και ότι το Ισραήλ αρνείται θεωρήσεις στο προσωπικό της (ΟΗΕ).

Χρήματα που δεν έχουν φανεί

Ο οικονομικός διευθυντής του Συμβουλίου μίλησε στις 23 Σεπτεμβρίου για 18 δισ. δολάρια σε δεσμεύσεις και 280 εκατ. που «κλήθηκαν» από τους δωρητές, κατά την εβραϊκή ειδησεογραφική υπηρεσία JNS (JNS). Το BBC απέδωσε το δεύτερο ποσό ως παραδοθέν (BBC). Καμία από τις δύο διατυπώσεις δεν τεκμηριώνει ότι ξοδεύτηκαν χρήματα σε έργα.

Στο μεταξύ, όσοι ήδη δίνουν βοήθεια στενεύουν. Η UNRWA πάλευε με ταμειακό κενό και μειωμένα ωράρια πριν από τη δήλωση (To Brief), και το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα περιόρισε τον Σεπτέμβριο παραλήπτες βοήθειας λόγω έλλειψης πόρων (OCHA).

Ποιος λοιπόν θα αναλάβει; Στις διαθέσιμες περιγραφές του σχεδίου δεν κατονομάζεται φορέας που θα παραλάβει σχολεία, κλινικές ή καταφύγια με προσωπικό και σύμβαση.

Αυτό που χρειάζεται συνέχεια είναι συγκεκριμένο: οι ιατρικές επισκέψεις κάθε εβδομάδας, τα μαθήματα προσωρινής μάθησης, τα καταφύγια, το νερό και η υγιεινή. Το σχέδιο κοστολογεί όσα θα χτιστούν, ενώ η UNRWA κρατά ανοιχτά όσα λειτουργούν σήμερα. Μέχρι το Συμβούλιο Ειρήνης να ονομάσει ποιος παραλαμβάνει κάθε κλινική και κάθε τάξη, ο αποκλεισμός δεν αντικαθιστά την υπηρεσία. Απλώς αφαιρεί την εγγύηση ότι θα συνεχιστεί.