Γάζα: Τα 17 δισ. παρακάμπτουν την Παγκόσμια Τράπεζα

Το ταμείο της Παγκόσμιας Τράπεζας για την ανοικοδόμηση της Γάζας, συνδεδεμένο με το «Board of Peace» του Ντόναλντ Τραμπ, είχε στον λογαριασμό του 0 δολάρια όταν δημοσιεύτηκε η έρευνα του NPR (NPR). Στα χαρτιά, οι δεσμεύσεις των δωρητών έφταναν τα 17 δισ. δολάρια, περίπου 7 δισ. από κράτη μέλη και άλλα 10 δισ. από τις ΗΠΑ, με Κατάρ, Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ να υπόσχονται από τουλάχιστον 1 δισ. το καθένα (Euronews, India Today). Στην πράξη, ο επίσημος μηχανισμός είναι κενός. Τα λεφτά, σύμφωνα με τα ίδια ρεπορτάζ, ρέουν σε έναν ιδιωτικό λογαριασμό της JPMorgan εκτός του πολυμερούς συστήματος.

Η διαφορά είναι νομική και πολιτική: το «pledge» είναι μια υπόσχεση, ενώ η πραγματική κατάθεση συμβαίνει μόνο όταν τα χρήματα πιστωθούν σε επίσημο μηχανισμό με κανόνες. Όταν ένα κράτος υπόσχεται 1 δισ. και δεν τα μεταφέρει ποτέ, δεν υπάρχει νομική κύρωση. Το Board απάντησε ότι το ταμείο της Παγκόσμιας Τράπεζας είναι «ένα από πολλά funding mechanisms» και ότι αφορά τη φάση reconstruction, η οποία δεν έχει αρχίσει (Arab News). Η απάντηση είναι γραμματικά σωστή. Αποφεύγει όμως το πραγματικό ερώτημα: αν τα χρήματα δεν μπαίνουν στον πολυμερή λογαριασμό, ποιος βλέπει πού πηγαίνουν.

Η σημασία των πολυμερών ελέγχων

Ένα fiduciary fund τύπου Παγκόσμιας Τράπεζας ή ΟΗΕ έρχεται με ένα πακέτο που δεν φαίνεται από έξω: ανεξάρτητοι έλεγχοι, κανόνες δημόσιων διαγωνισμών, anti-corruption safeguards, υποχρέωση να ενημερώνονται οι δωρητές για κάθε εισροή και εκταμίευση (World Bank). Το NPR περιγράφει ρητά πως ο λογαριασμός της Παγκόσμιας Τράπεζας θα έδινε στα κράτη δωρητές λόγο στις πολιτικές που κατευθύνουν τη δαπάνη.

Ο ιδιωτικός λογαριασμός της JPMorgan δεν έχει αυτές τις υποχρεώσεις. Το Board, σύμφωνα με την Irish Times, δηλώνει ότι θα ενημερώνει το executive board «όταν κριθεί κατάλληλο» (Irish Times). Αυτό δεν αποδεικνύει κατάχρηση. Αποδεικνύει αλλαγή κανόνων. Το audit trail, οι συμβάσεις, οι signatories, τα fees και οι όροι εκταμίευσης γίνονται προαιρετική πληροφορία αντί για θεσμική υποχρέωση.

Στο έδαφος: επιβίωση αντί ανοικοδόμησης

Στην πράξη, αυτό το χρηματοδοτικό κενό εγκλωβίζει τη Γάζα στο στάδιο της πρώιμης ανάκαμψης, χωρίς πραγματική ανοικοδόμηση. Η κοινή αξιολόγηση ΕΕ, ΟΗΕ και Παγκόσμιας Τράπεζας υπολογίζει τις ανάγκες σε 71,4 δισ. δολάρια για μία δεκαετία (Executive Digest). Αυτό είναι το μέγεθος της τρύπας απέναντι στο μηδέν του επίσημου ταμείου.

Η εικόνα στο πεδίο είναι αντίστοιχη. Το 85% των κτιρίων έχει καταστραφεί ή υποστεί σοβαρές ζημιές, ενώ πάνω από 70 εκατ. τόνοι μπάζων, μέσα στα οποία υπάρχουν μη εκραγέντα πυρομαχικά, παραμένουν σε δρόμους και γειτονιές. Περισσότεροι από 1 εκατ. άνθρωποι ζουν χωρίς μόνιμη στέγη (UN).

Το πάγωμα έχει διπλή αιτία. Χρηματοδοτική: το humanitarian response plan των 4,06 δισ. δολαρίων είχε λάβει μόλις 540 εκατ. ως τα τέλη Μαΐου 2026. Και πολιτικο-ασφαλείας: crossings, dual-use περιορισμοί και εγκρίσεις μπλοκάρουν ακόμη και έργα που θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν (UN).

Ποιος κερδίζει από την παράκαμψη

Οι κερδισμένοι έχουν κάτι κοινό: αποκτούν διακριτικό έλεγχο στη ροή χρημάτων. Οι δωρητές του Κόλπου κερδίζουν ευελιξία, μπορούν να δίνουν σταδιακά ή στοχευμένα, χωρίς να δεσμεύονται σε πολυμερές πλαίσιο. Ο κύκλος Τραμπ κερδίζει gatekeeping, ελέγχει ποιος συμμετέχει και με τι όρους (Gulf News). Το Ισραήλ ωφελείται λειτουργικά όταν οι ροές συνδέονται με security filters στα περάσματα.

Οι χαμένοι είναι σαφέστεροι. Η Παγκόσμια Τράπεζα και ο ΟΗΕ κρατούν τον τεχνικό ρόλο της αποτίμησης χωρίς το ταμείο. Και κυρίως οι Παλαιστίνιοι: οι πραγματικές ροές φαίνεται να χρηματοδοτούν διοίκηση και gatekeeping, όχι κατοικίες, νερό ή νοσοκομεία (Ahram).

Η ελληνική θέση είναι αντιφατική. Η Αθήνα ετοιμάζεται να συνεισφέρει 150 στρατιώτες στη Διεθνή Δύναμη Σταθεροποίησης για τη Γάζα, ενώ δύο Έλληνες αξιωματικοί βρίσκονται ήδη στο Ισραήλ, χωρίς προηγούμενη ψηφοφορία στη Βουλή. Η κυβέρνηση στέλνει προσωπικό για μια «ειρηνευτική» αποστολή της οποίας το χρηματοδοτικό σκέλος, η ανοικοδόμηση, παρακάμπτει ακριβώς τους θεσμούς που θα έδιναν σε χώρες όπως η Ελλάδα λόγο στις αποφάσεις. Συμμετοχή στην ασφάλεια, αλλά αποκλεισμός από τους κανόνες διαχείρισης κεφαλαίων.

Αν 17 δισ. δολάρια μπορούν να παρακάμψουν την Παγκόσμια Τράπεζα για τη Γάζα, το πολυμερές σύστημα ελέγχου κρίσεων ακυρώνεται στην πράξη, πριν καν αντιμετωπίσει την επόμενη κρίση.