Γαλλική σημαία στο ερευνητικό για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου

Ένα υποθαλάσσιο ηλεκτρικό καλώδιο, το Great Sea Interconnector, φιλοδοξεί να βγάλει την Κύπρο από την ενεργειακή της απομόνωση, συνδέοντάς την μέσω Κρήτης με το ευρωπαϊκό δίκτυο. Για να ολοκληρωθεί χρειάζονται έρευνες στον βυθό, σε θάλασσα που διεκδικεί και η Τουρκία, και εκεί ακριβώς το έργο έχει κολλήσει ξανά και ξανά. Η νέα εξέλιξη είναι ότι το ερευνητικό πλοίο φέρεται να σηκώνει γαλλική σημαία (eKathimerini), μια επιλογή που ανεβάζει το διπλωματικό κόστος μιας νέας τουρκικής παρεμπόδισης: σε τυχόν επεισόδιο δεν θα εμπλέκεται πια μόνο η Αθήνα, αλλά και το Παρίσι.

Το επιβεβαιωμένο κομμάτι είναι η συνάντηση Κυριάκου Μητσοτάκη και Εμανουέλ Μακρόν στο Παρίσι στις 9 Σεπτεμβρίου, όπου συζητήθηκαν «τα επόμενα βήματα» της διασύνδεσης μετά την είσοδο του γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου (Πρωθυπουργός, To Brief). Η δέσμευση για γαλλική σημαία και το παράθυρο από τα τέλη Σεπτεμβρίου έως τις αρχές Νοεμβρίου αποδίδονται σε ανώνυμες πηγές και δεν έχουν επιβεβαιωθεί από το Ελιζέ· μέχρι τις 14 Σεπτεμβρίου δεν είχε ταυτοποιηθεί πλοίο ούτε είχε εκδοθεί ειδοποίηση προς τους ναυτιλλομένους, με τις έρευνες να συζητούνται εδώ και εβδομάδες χωρίς ημερομηνία (Sigmalive).

Γιατί μετράει μια σημαία

Γιατί μετράει η σημαία; Στο διεθνές δίκαιο, το κράτος της σημαίας ασκεί δικαιοδοσία στο πλοίο και αποκτά έρεισμα να υπερασπιστεί τα δικαιώματά του (Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας). Μια παρενόχληση σε πλοίο με γαλλική σημαία παύει έτσι να είναι ελληνοτουρκικό επεισόδιο και γίνεται ζήτημα που αγγίζει μια πυρηνική δύναμη, μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Ο κίνδυνος δεν είναι θεωρητικός. Τον Ιούλιο του 2024, όταν το ιταλικής σημαίας Ievoli Relume έκανε ακριβώς αυτές τις έρευνες κοντά σε Κάσο και Κάρπαθο, η Τουρκία ανέπτυξε πολεμικά πλοία και η Ελλάδα απάντησε με δικές της μονάδες (armyrecognition). Το τι ακριβώς έγινε μένει αμφισβητούμενο: ο τότε υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης υποστήριξε ότι το έργο «ολοκληρώθηκε απολύτως», ενώ τον Μάρτιο του 2025 το Reuters κατέγραφε ότι οι τουρκικές αντιρρήσεις καθυστερούσαν τη διασύνδεση (Reuters).

Η γαλλική εμπλοκή δεν είναι φιλανθρωπία. Ο όμιλος Meridiam ελέγχει πλέον την εταιρεία του έργου, ενώ ο γαλλικός κατασκευαστής καλωδίων Nexans χτίζει το ίδιο το καλώδιο, με συμβόλαιο που αποτίμησε γύρω στο 1,2 δισ. ευρώ (marketscreener). Στέλνοντας γαλλική σημαία, ο Μακρόν προστατεύει ταυτόχρονα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και γαλλικά κεφάλαια. Η Meridiam έχει άλλωστε και επενδύσεις στην Τουρκία, στοιχείο που δίνει στο Παρίσι επιχειρηματικούς διαύλους επικοινωνίας με την Άγκυρα (Euractiv).

Πού σταματά η εγγύηση

Η σημαία, όμως, δεν φέρνει αυτόματα γαλλική φρεγάτα. Η ελληνογαλλική ρήτρα αμυντικής συνδρομής του 2021 προβλέπει βοήθεια «με όλα τα κατάλληλα μέσα» μόνο όταν τα δύο κράτη διαπιστώσουν από κοινού ένοπλη επίθεση κατά της επικράτειας (Euractiv). Η παρενόχληση ενός πολιτικού ερευνητικού πλοίου δεν φτάνει αυτό το κατώφλι, και η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, η θαλάσσια ζώνη όπου ένα κράτος έχει δικαιώματα εκμετάλλευσης πόρων, δεν είναι «επικράτεια». Ότι τα ξένα συμφέροντα από μόνα τους δεν αποτρέπουν το έδειξε το 2018, όταν τουρκικά πολεμικά εμπόδισαν το γεωτρύπανο Saipem 12000, που εργαζόταν για την ιταλική ENI στην κυπριακή ΑΟΖ, και η αποστολή εγκαταλείφθηκε (OBC Transeuropa).

Αφού δεν υπάρχει αυτόματη στρατιωτική εγγύηση, το βάρος πέφτει στη διπλωματία. Η Άγκυρα δεν αντιτίθεται κατ' αρχήν στα καλώδια, ζητά όμως προηγούμενη επικοινωνία από το κράτος της σημαίας για δραστηριότητες στις περιοχές που διεκδικεί (eKathimerini, Hürriyet). Το γαλλικό σχέδιο απαντά ακριβώς εκεί: το Παρίσι προβλέπεται να ενημερώσει τα παράκτια κράτη με επίσημη ανακοίνωση, χωρίς να αναγνωρίζει τουρκικό δικαίωμα βέτο. Παράλληλα, η Αθήνα εκδίδει τη δική της NAVTEX, την ειδοποίηση προς τους ναυτιλλομένους, με τον Γεραπετρίτη να επιμένει ότι τουρκική άδεια «δεν απαιτείται ούτε θα ζητηθεί» (KNews).

Πέρα από τη σημαία, το έργο έχει κι έναν πιο πεζό εχθρό, τα ίδια του τα οικονομικά. Ο προϋπολογισμός της διασύνδεσης Κρήτης–Κύπρου αναφέρεται γύρω στα 1,9 δισ. ευρώ, με ευρωπαϊκή επιχορήγηση περίπου 658 εκατ., δηλαδή περίπου το ένα τρίτο του κόστους (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Στη Λευκωσία, ο υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός επιμένει ότι το έργο «κανονικά προχωρά» και παραπέμπει στην αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΡΙΚ). Ο υπουργός Οικονομικών Μάκης Κεραυνός, αντίθετα, κρούει τον κώδωνα για το κόστος και ζητά επικαιροποιημένα στοιχεία βιωσιμότητας (Πολίτης).

Τα δύο μέτωπα συνδέονται: αν οι έρευνες δεν ολοκληρωθούν με ασφάλεια, τα γαλλικά κεφάλαια μένουν εκτεθειμένα στο ίδιο ακριβώς παιχνίδι. Γι' αυτό το στενό παράθυρο από τα τέλη Σεπτεμβρίου έως τις αρχές Νοεμβρίου θα είναι η δοκιμή. Μέχρι να μπει πραγματικά ένα ταυτοποιημένο πλοίο στο νερό με δημοσιευμένη NAVTEX, η γαλλική σημαία ανεβάζει το τίμημα ενός νέου επεισοδίου, χωρίς να το αποτρέπει. Το αν πίσω από τη σημαία υπάρχει και ατσάλι θα το κρίνει η πρώτη φορά που ένα τουρκικό πολεμικό θα πλησιάσει: όχι η ανακοίνωση, αλλά η αντίδραση της Γαλλίας σε αυτήν.