Ο φράχτης στο Ζβέρνετς που τίναξε στον αέρα τον Ράμα

Πριν φτάσει η μαζική διαδήλωση στα Τίρανα, η εξέγερση είχε ήδη ξεκινήσει στους δρόμους της αλβανικής Αδριατικής. Κάτοικοι του Ζβέρνετς και της Νάρτας ξήλωναν με τα χέρια τους τους φράχτες ενός εργοταξίου. Λίγες μέρες αργότερα, περίπου 200 διαδηλωτές στο Rrjoll/Velipojë έκαναν το ίδιο σε άλλο σημείο, φωνάζοντας ότι θα κάνουν «όπως στο Ζβέρνετς» (The Guardian). Ένα πολυτελές θέρετρο που συνδέεται με τον Τζάρεντ Κούσνερ μετατράπηκε στον καταλύτη που έβγαλε χιλιάδες κόσμο απέναντι στον Έντι Ράμα.

Η δύναμη της κινητοποίησης δεν είναι ο αριθμός. Είναι η σύνθεσή της. Το θέρετρο ένωσε τρεις ομάδες που σπάνια κινούνται μαζί. Περιβαλλοντολόγοι αντιδρούν για τον προστατευόμενο υγρότοπο Vjosa-Narta. Μικροϊδιοκτήτες παρουσιάζουν τίτλους της δεκαετίας του 1990, φορολογικά έγγραφα και δικαστική απόφαση του 2013 υπέρ τους. Το ίδιο το Reuters σημειώνει ότι δεν μπόρεσε να καθορίσει ποιος είναι ο νόμιμος κύριος της γης (Reuters). Και η αντιπολίτευση βλέπει εδώ έναν μηχανισμό που παρακάμπτει κάθε αντίρρηση.

Το «κλειδί» λέγεται στρατηγικός επενδυτής

Για να καταλάβει κανείς γιατί εξοργίστηκε τόσος κόσμος, χρειάζεται μία μόνο έννοια: το καθεστώς του «στρατηγικού επενδυτή». Ο αλβανικός νόμος του 2015 δίνει σε επιλεγμένα μεγάλα έργα ταχείες άδειες, κρατική υποστήριξη και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ανοίγει δρόμο ακόμη και για απαλλοτριώσεις στο όνομα του «δημοσίου συμφέροντος» (VoxNews). Με άλλα λόγια, η εκτελεστική εξουσία γίνεται επιταχυντής μεγάλων επενδύσεων. Το ίδιο εργαλείο χρησιμοποιήθηκε ήδη στο γειτονικό έργο της Sazan, που πήρε στις 30 Δεκεμβρίου 2024 δεκαετές προνομιακό καθεστώς με ανακοινωμένη αξία 1,4 δισ. ευρώ (Realtor/Reuters). Ο Ράμα παρουσιάζει το σχέδιο ως έργο άνω των 4 δισ. ευρώ με 10.000 δωμάτια (Al Jazeera).

Η κυβερνητική γραμμή είναι απλή. Νόμιμη ιδιωτική γη, εγγεγραμμένη στην ASHK, την κρατική υπηρεσία κτηματογράφησης της Αλβανίας. Η άδεια της 29ης Απριλίου 2026 αφορά «μόνο» περίφραξη και δρόμους πρόσβασης (Shqiptarja). Ο Ράμα μιλά για «παραπληροφόρηση».

Αυτό το αφήγημα κλόνισε ένα δικαστικό γεγονός. Σύμφωνα με το Radio Evropa e Lirë, στις 12 Ιουνίου το Ειδικό Δικαστήριο διέταξε δέσμευση περιουσιακών στοιχείων άνω των 128,4 εκατ. ευρώ που συνδέονται με συμβάσεις γης στο Ζβέρνετς, στο πλαίσιο έρευνας για ξέπλυμα χρήματος (Radio Evropa e Lirë).

Χρειάζεται όμως μια κρίσιμη διάκριση. Η SPAK, η ειδική εισαγγελία κατά της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, είναι ο μόνος θεσμός που μπορεί να δώσει βαρύ ποινικό νόημα στην υπόθεση (SPAK). Δεν έχει δημοσιοποιηθεί κατηγορητήριο που να βάζει ονομαστικά το ίδιο το θέρετρο ή τους επενδυτές στο στόχαστρο. Άλλο η δέσμευση περιουσίας, άλλο η ποινική δίωξη. Η οργή είναι πραγματική, ο νομικός κίνδυνος για την κυβέρνηση υπαρκτός, αλλά η δικογραφία παραμένει ανοιχτή.

Γιατί καίει τις Βρυξέλλες, γιατί αφορά την Αθήνα

Το πρόβλημα του Ράμα δεν είναι μια διαδήλωση. Είναι ότι η υπόθεση χτυπά ακριβώς εκεί που η ΕΕ κρατά τον λογαριασμό. Η Αλβανία άνοιξε τον Οκτώβριο 2024 το πρώτο πακέτο διαπραγμάτευσης για τα «θεμελιώδη», που εξετάζει δικαιοσύνη, ιδιοκτησία και θεσμικό έλεγχο (Council of the EU). Το περιβαλλοντικό κεφάλαιο της ένταξης ρωτά κάτι απλό: μπορεί το κράτος να βάλει όρια σε έναν ισχυρό επενδυτή όταν συγκρούεται με προστατευόμενο οικοσύστημα; (EU Environment). Η Κομισιόν επιμένει σε πρόοδο με αυστηρές προϋποθέσεις (European Commission), ενώ περιβαλλοντικές οργανώσεις όπως η EuroNatur μιλούν ωμά για θυσία προστατευόμενων ζωνών χάριν πολιτικά ισχυρών επενδυτών (EuroNatur).

Για την Ελλάδα το διακύβευμα δεν είναι ναυτιλία ή τουρισμός. Είναι θεσμικό. Μειονότητα, ασφάλεια τίτλων ιδιοκτησίας, κράτος δικαίου, ένα μοτίβο που θυμίζει Χειμάρρα και την υπόθεση Μπελέρη (To Brief). Η Αθήνα κρατά χαμηλούς τόνους δημόσια, διατηρεί τον δίαυλο με τον Ράμα, και αφήνει τον πραγματικό μοχλό για τα ευρωπαϊκά στάδια, εκεί όπου το κόστος για τα Τίρανα είναι μεγαλύτερο.

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν είναι αν ο Ράμα θέλει επενδύσεις. Είναι γιατί δεν εξάντλησε πρώτα μια πειστική θεσμική οδό, δημόσια έγγραφα, χαρτογράφηση τίτλων, διαβούλευση, πριν στηθούν φράχτες και ιδιωτική φύλαξη. Όσο αυτό μένει αναπάντητο, κάθε νέο εργοτάξιο στην ακτή θα είναι ένα ακόμη πεδίο μάχης.