Δημοσιονομική Πολιτική 2026: Φοροελαφρύνσεις με Αστερίσκους και Κίνδυνος Νέας Λιτότητας

Το 2026 ξεκινά με μια υπόσχεση που ακούγεται απλή: λιγότεροι φόροι, περισσότερη «ανάσα» για τα νοικοκυριά. Στην πράξη, η ελληνική δημοσιονομική πολιτική κινείται σε δύο ταχύτητες. Η πρώτη είναι το πακέτο φοροελαφρύνσεων (κλίμακα εισοδήματος, παρεμβάσεις σε ΕΝΦΙΑ, τεκμήρια, μειωμένος ΦΠΑ σε συγκεκριμένα νησιά) που πολιτικά «γράφει» ως επιστροφή μερίσματος στους πολίτες. Η δεύτερη είναι η υποχρέωση της χώρας να μείνει πάνω σε αυστηρές ράγες δαπανών που πλέον δεν ορίζονται μόνο από τον προϋπολογισμό της Βουλής, αλλά και από τους νέους κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), οι οποίοι μετρούν πολύ συγκεκριμένα πόσο γρήγορα επιτρέπεται να αυξάνονται οι καθαρές, εθνικά χρηματοδοτούμενες δαπάνες. (https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1263/oj)

Η ένταση ανάμεσα στις δύο ταχύτητες είναι το πραγματικό θέμα. Διότι τα φορολογικά μέτρα μπορεί να είναι δημοφιλή, αλλά οι αριθμοί των πλεονασμάτων (δηλαδή το πόσο «περισσεύει» στο τέλος) κρύβουν το πώς φτιάχνεται το αποτέλεσμα: από μόνιμα, διατηρήσιμα έσοδα ή από συγκράτηση δαπανών που μεταφράζεται σε υποχρηματοδότηση δημόσιων υπηρεσιών;

Πώς φτάσαμε εδώ: από τα μνημόνια στους νέους κανόνες της ΕΕ

Η Ελλάδα κουβαλάει μια ιστορική ιδιαιτερότητα: πέρασε τρία προγράμματα προσαρμογής (τα «μνημόνια») και βγήκε από αυτά το 2018, όμως η κουλτούρα υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων (πρωτογενές πλεόνασμα σημαίνει ισοζύγιο του κράτους χωρίς τους τόκους του χρέους) έμεινε ως βασικό «εισιτήριο αξιοπιστίας» προς τις αγορές. (https://www.consilium.europa.eu/en/eurogroup/president/news/2018/08/20/2018-8-20-greece-programme/)

Κατά την πανδημία, η ΕΕ «πάτησε παύση» στους κανόνες της, ενεργοποιώντας τη γενική ρήτρα διαφυγής (ουσιαστικά άδεια για αυξημένα ελλείμματα ώστε να χρηματοδοτηθούν μέτρα στήριξης). Αυτή η χαλάρωση έληξε στο τέλος του 2023 και από το 2024 η Ευρώπη επέστρεψε σε πιο σφιχτή επιτήρηση. (https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/coronavirus-response/supporting-jobs-and-economy-during-coronavirus-pandemic_en)

Το καινούργιο από το 2024-2025 είναι ότι η ΕΕ άλλαξε το πώς «μετρά» τη δημοσιονομική πειθαρχία. Ο νέος Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1263 έφερε στο επίκεντρο την πορεία των καθαρών δαπανών (net expenditure, δηλαδή έναν δείκτη που μετρά τις εθνικά χρηματοδοτούμενες πρωτογενείς δαπάνες, αφαιρώντας πράγματα όπως οι τόκοι, ορισμένες δαπάνες που καλύπτονται πλήρως από κονδύλια της ΕΕ και τα εφάπαξ μέτρα). Το εργαλείο επιβολής είναι ο «λογαριασμός ελέγχου» (control account), όπου καταγράφονται αποκλίσεις από την επιτρεπόμενη πορεία. (https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1263/oj)

Η Ελλάδα, όπως και άλλα κράτη, μπήκε στο νέο σύστημα με πολυετές σχέδιο, το οποίο εγκρίθηκε σε επίπεδο ECOFIN (Συμβούλιο υπουργών Οικονομικών). Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο δημοσιονομικός χώρος του 2026-2029 δεν είναι μια αφηρημένη πολιτική υπόσχεση, είναι ένα μονοπάτι που παρακολουθείται. (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/01/21/economic-governance-framework-council-sets-fiscal-expenditure-paths-for-21-member-states/)

Τι ακριβώς «δίνει» το 2026 και πότε το βλέπεις στην τσέπη

Το πακέτο φοροελαφρύνσεων του 2026 έχει ένα βασικό χαρακτηριστικό: μεγάλο μέρος του δεν μετατρέπεται σε άμεσο μηνιαίο εισόδημα για όλους από την πρώτη μέρα.

• Η νέα κλίμακα φόρου εισοδήματος και οι αλλαγές στην παρακράτηση μπορούν να αυξήσουν το καθαρό ποσό σε μισθωτούς μέσα στο 2026, αλλά η πλήρης εικόνα φαίνεται όταν γίνεται η εκκαθάριση των δηλώσεων (δηλαδή, σε μεγάλο βαθμό το 2027, γιατί τότε «κλείνουν» φορολογικά τα εισοδήματα του 2026).
• Οι αλλαγές σε τεκμήρια (τεκμήριο σημαίνει «ελάχιστο» τεκμαρτό εισόδημα που υποθέτει το κράτος ότι χρειάζεσαι για να συντηρείς σπίτι, αυτοκίνητο κ.λπ.) ωφελούν όσους παγιδεύονταν σε υψηλότερο φορολογητέο εισόδημα από το πραγματικό.
• Η μείωση ΦΠΑ στα νησιά είναι άμεση ως κανόνας, αλλά το αν περνάει στην τελική τιμή εξαρτάται από την αγορά (αν ο επιχειρηματίας μειώσει τιμή ή κρατήσει μέρος της διαφοράς ως περιθώριο κέρδους). (https://www.forin.gr/articles/article/88514/e-2113-2025)

Το κράτος, από την πλευρά του, παρουσιάζει τα μέτρα ως συμβατά με τον στόχο πρωτογενούς πλεονάσματος 2,8% του ΑΕΠ για το 2026, όπως έχει ενσωματωθεί στον προϋπολογισμό και στον πολυετή σχεδιασμό. (https://www.government.gov.gr/anakinosi-tou-ifipourgou-para-to-prothipourgo-ke-kivernitikou-ekprosopou-pavlou-marinaki-gia-ti-sinedriasi-tou-ipourgikou-simvouliou-tis-27is-noemvriou-2025/)

Η κρίσιμη λεπτομέρεια βρίσκεται στις «υποθέσεις»: πώς θα πιαστεί ο στόχος αν η ανάπτυξη πέσει, αν ο πληθωρισμός αποκλιμακωθεί πιο γρήγορα (άρα το ονομαστικό ΑΕΠ, δηλαδή το ΑΕΠ σε τρέχουσες τιμές, μεγαλώνει λιγότερο) ή αν τα έσοδα από καταπολέμηση φοροδιαφυγής δεν έρθουν στον ρυθμό που προσδοκά το οικονομικό επιτελείο.

Η ΕΚΤ αλλάζει τον αέρα: γιατί τα επιτόκια επηρεάζουν το 2026 περισσότερο από όσο φαίνεται

Η ΕΚΤ (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, δηλαδή η αρχή που ορίζει τα βασικά επιτόκια στην ευρωζώνη) δεν αποφασίζει με βάση τις ελληνικές ανάγκες. Αποφασίζει για το σύνολο της ευρωζώνης, κυρίως με γνώμονα τον πληθωρισμό. Αυτό έχει δύο πρακτικές συνέπειες για τη δημοσιονομική πολιτική:

1. Όσο τα επιτόκια μένουν υψηλότερα σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία, τα νέα δάνεια (κρατικά και ιδιωτικά) κοστίζουν περισσότερο. Το κράτος έχει σήμερα ένα πλεονέκτημα, επειδή μεγάλο μέρος του χρέους είναι μακροπρόθεσμο και με ειδικούς όρους, όμως η κατεύθυνση των επιτοκίων επηρεάζει το κόστος νέων εκδόσεων και τη διάθεση της αγοράς να «τιμολογήσει» ρίσκο.
2. Οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά νιώθουν τα επιτόκια άμεσα, άρα η πραγματική οικονομία μπορεί να επιβραδύνει, άρα να πιεστούν τα φορολογικά έσοδα.

Γι’ αυτό και η δημοσιονομική στρατηγική του 2026 μοιάζει με «γέφυρα»: υπόσχεται ελαφρύνσεις, αλλά πρέπει να περάσει μέσα από ένα περιβάλλον ακριβότερου χρήματος. Το αν η γέφυρα είναι σταθερή θα φανεί στις αποκλίσεις από τα ευρωπαϊκά μονοπάτια δαπανών, όχι σε μια πανηγυρική ανακοίνωση.

Τα ταμεία γεμίζουν με ελέγχους: ο ρόλος της ΑΑΔΕ και τα όρια της στρατηγικής

Η κυβέρνηση στηρίζει μεγάλο μέρος του αφηγήματος «έχουμε χώρο για ελαφρύνσεις» στην ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης. Η ΑΑΔΕ (Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, δηλαδή ο φοροεισπρακτικός μηχανισμός) προγραμματίζει 72.800 ελέγχους για το 2026, αξιοποιώντας ψηφιακά εργαλεία και αναλυτικές μεθόδους. (https://www.businessdaily.gr/oikonomia/179296_aade-72800-forologikoi-eleghoi-2026-se-diloseis-kai-akinita-3etias)

Αυτό είναι σημαντικό πολιτικά και οικονομικά, αλλά έχει τρία πρακτικά όρια:

• Οι έλεγχοι έχουν χρονική καθυστέρηση. Άλλο να βεβαιώσεις φόρο, άλλο να τον εισπράξεις.
• Η αποτελεσματικότητα δεν είναι γραμμική. Οι «εύκολες» περιπτώσεις (π.χ. επιχειρήσεις που ήδη αφήνουν ψηφιακό ίχνος) αποδίδουν γρηγορότερα από τις «σκληρές» μορφές φοροδιαφυγής.
• Η κοινωνική αποδοχή είναι κρίσιμη: όταν το κράτος ζητά πλεονάσματα, οι πολίτες χρειάζονται απόδειξη ότι ο μηχανισμός κυνηγά τους σωστούς στόχους και όχι μόνο τους «εύκολους».

Η καταπολέμηση φοροδιαφυγής είναι αναγκαία, όμως σπάνια αρκεί μόνη της για να χρηματοδοτήσει μόνιμες μειώσεις φόρων, ειδικά όταν η οικονομία περνά σε φάση χαμηλότερης ονομαστικής μεγέθυνσης.

Η μεγάλη δοκιμή: οι νέοι ευρωπαϊκοί «αυτόματοι συναγερμοί»

Το νέο πλαίσιο της ΕΕ έχει μια ιδιότητα που στην Ελλάδα συχνά υποτιμάμε: φτιάχνει ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης που ενεργοποιείται από αποκλίσεις, όχι από πολιτικές διαβεβαιώσεις.

Ο μηχανισμός δουλεύει ως εξής, σε απλά ελληνικά:

• Η χώρα δεσμεύεται σε μια επιτρεπόμενη πορεία αύξησης καθαρών δαπανών.
• Αν οι δαπάνες «ξεφύγουν» σε σχέση με την πορεία, η απόκλιση γράφεται στον control account (ένας λογαριασμός που αθροίζει τις αποκλίσεις).
• Αν οι αποκλίσεις ξεπερνούν συγκεκριμένα όρια, η Κομισιόν (Ευρωπαϊκή Επιτροπή) μπορεί να ζητήσει διορθώσεις και το Συμβούλιο να επιβάλει διορθωτικό μονοπάτι, με διαδικασίες που φτάνουν μέχρι και σε κυρώσεις. (https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1263/oj)

Αυτή η λογική κάνει το 2026 ιδιαίτερο: οι φοροελαφρύνσεις είναι δημοσιονομικά «μόνιμες» ως πολιτική υπόσχεση, αλλά ο έλεγχος της ΕΕ είναι ετήσιος και σωρευτικός. Αν η ανάπτυξη πέσει ή αν οι εισπράξεις δεν πιάσουν στόχους, οι προσαρμογές συνήθως πέφτουν στο πεδίο που είναι ευκολότερο να «μαζέψεις» γρήγορα: τις δαπάνες.

Αγορές ή καθημερινότητα; Τα spreads δεν πληρώνουν το ρεύμα

Στην επιφάνεια, οι αγορές δείχνουν να εμπιστεύονται την ελληνική πορεία. Στις αρχές Ιανουαρίου 2026, οι αποδόσεις των ελληνικών 10ετών κινούνται γύρω στο 3,5% και το spread έναντι του γερμανικού 10ετούς περίπου στις 60-65 μονάδες βάσης (μονάδα βάσης είναι το 0,01%). Αυτοί οι αριθμοί είναι πολύ μακριά από τις συνθήκες κρίσης της περασμένης δεκαετίας. (https://tradingeconomics.com/greece/government-bond-yield?utm_source=openai)

Ακόμα και ο δείκτης «ασφάλισης κινδύνου» (CDS, Credit Default Swap, δηλαδή το ασφάλιστρο που πληρώνεις για να ασφαλιστείς έναντι χρεοκοπίας) κινείται σε χαμηλά επίπεδα, της τάξης των 30-40 μονάδων βάσης για το 5ετές. (https://www.investing.com/rates-bonds/greece-cds-5-years-usd-user-rankings?utm_source=openai)

Στις εκδόσεις χρέους, η ισχυρή ζήτηση (με μεγάλα βιβλία προσφορών) λειτουργεί ως ψήφος εμπιστοσύνης ότι η Ελλάδα μπορεί να δανείζεται χωρίς να «τιμωρείται» υπερβολικά από την αγορά. (https://www.pdma.gr/en/debt-instruments-greek-government-bonds/announcements/ggbs-reopening-switch-and-tender-offer%2C-march-2025?utm_source=openai)

Όμως η πραγματική οικονομία λειτουργεί αλλιώς. Οι τιμές στο σούπερ μάρκετ, το ενοίκιο, η πρόσβαση σε γιατρό, δεν βελτιώνονται επειδή το spread είναι 60 μονάδες βάσης. Η αγορά κοιτάζει πιθανότητα αποπληρωμής, όχι ποιότητα δημόσιων υπηρεσιών. Άρα μπορεί να συνυπάρχουν δύο αλήθειες: η χώρα να δανείζεται φθηνότερα και οι πολίτες να πιέζονται.

Το τραπεζικό «καλώδιο» που μας ενώνει με το κράτος

Υπάρχει και ένας δεύτερος μηχανισμός, πιο σιωπηλός: η σχέση κράτους και τραπεζών.

Οι ελληνικές τράπεζες έχουν σημαντική έκθεση σε ελληνικά κρατικά ομόλογα. Αυτό λέγεται sovereign-bank nexus (ο δεσμός κράτους-τραπεζών). Όταν το κράτος θεωρείται ασφαλές, οι τράπεζες ωφελούνται (σταθερότητα χαρτοφυλακίου, καλύτερες συνθήκες χρηματοδότησης). Όταν το κράτος πιεστεί, πιέζονται και οι τράπεζες, με άμεση επίπτωση στην πίστωση προς επιχειρήσεις και νοικοκυριά. (https://www.eba.europa.eu/eu-wide-transparency-exercise-0?utm_source=openai)

Άρα η δημοσιονομική αξιοπιστία δεν είναι μόνο «θέμα γοήτρου». Είναι θέμα χρηματοδότησης της οικονομίας. Αυτό εξηγεί γιατί οι κυβερνήσεις επιμένουν στα πλεονάσματα, ακόμα και όταν η κοινωνία νιώθει ότι πληρώνει υπερβολικό τίμημα.

Η εξωτερική οικονομία: τουρισμός, ναυτιλία και το κόστος των εφοδιαστικών αλυσίδων

Η Ελλάδα ζει σε μεγάλο βαθμό από υπηρεσίες προς το εξωτερικό: τουρισμός και ναυτιλία είναι οι βασικές «εξαγωγές» μας. Αυτό σημαίνει ότι η δημοσιονομική πορεία του 2026 εξαρτάται και από μεταβλητές που δεν ελέγχουμε:

• Αν η ευρωπαϊκή ζήτηση επιβραδύνει, ο τουρισμός μπορεί να κρατήσει, αλλά η δυναμική τιμών (τι πληρώνει ο επισκέπτης ανά διανυκτέρευση) μπορεί να πιεστεί.
• Αν το παγκόσμιο εμπόριο επιβραδύνει, η ναυτιλία επηρεάζεται άμεσα, άρα και τα εισοδήματα που «γυρίζουν» στην ελληνική οικονομία.
• Οι εφοδιαστικές αλυσίδες (δηλαδή η ροή προϊόντων, από την παραγωγή στην κατανάλωση) επηρεάζουν τον πληθωρισμό. Όσο πέφτει ο πληθωρισμός, πέφτει και η ονομαστική μεγέθυνση του ΑΕΠ, άρα μειώνεται ένα μέρος του «μαξιλαριού» που κάνει τους δημοσιονομικούς στόχους πιο εύκολους στα χαρτιά.

Αυτός ο μηχανισμός είναι κρίσιμος για να καταλάβουμε γιατί το 2026-2027 μπορεί να είναι πιο δύσκολα από το 2024: όταν πέφτει ο πληθωρισμός, πέφτει και η ταχύτητα με την οποία «μεγαλώνει» ο παρονομαστής (το ΑΕΠ), πάνω στον οποίο μετριούνται πλεονάσματα και χρέος.

Το ευρώ και οι τιμές: ισοτιμία ως κρυφός φόρος ή κρυφή έκπτωση

Η Ελλάδα είναι σε ευρώ. Αυτό βοηθά στη σταθερότητα, αλλά αφαιρεί ένα εργαλείο προσαρμογής (δεν υπάρχει δικό μας νόμισμα να υποτιμηθεί ή να ανατιμηθεί).

Η ισοτιμία ευρώ-δολαρίου λειτουργεί σαν ένας σιωπηλός μεταφραστής τιμών:

• Όταν το ευρώ εξασθενεί, εισαγόμενα που τιμολογούνται σε δολάριο (ενέργεια, πρώτες ύλες) ακριβαίνουν, άρα ο πληθωρισμός πιέζει περισσότερο τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα.
• Όταν το ευρώ ενισχύεται, οι εισαγωγές φθηναίνουν, αλλά για τον τουρίστα από δολαριακές χώρες η Ελλάδα μπορεί να φαίνεται ακριβότερη.

Η δημοσιονομική πολιτική του 2026 πατάει πάνω στην υπόθεση ότι ο πληθωρισμός θα είναι πιο «ήπιος» και προβλέψιμος. Αν η ισοτιμία ή οι διεθνείς τιμές ενέργειας χαλάσουν αυτή την υπόθεση, τα μέτρα ανακούφισης μπορεί να μοιάζουν μικρότερα, γιατί οι τιμές θα τρέχουν πιο γρήγορα.

Πού πάνε τα λεφτά: ποιος κερδίζει, ποιος πληρώνει

Το «follow the money» εδώ έχει δύο σκέλη: ποιος ωφελείται από τις φοροελαφρύνσεις και ποιος πληρώνει το κόστος της δημοσιονομικής πειθαρχίας.

Οι κερδισμένοι

1. Μεσαία εισοδήματα που πληρώνουν φόρο εισοδήματος: αλλαγές στην κλίμακα τείνουν να δίνουν μεγαλύτερο ονομαστικό όφελος σε όσους έχουν μεγαλύτερη φορολογητέα βάση. Για έναν εργαζόμενο ή ένα ζευγάρι με σταθερό εισόδημα, η μείωση παρακράτησης φαίνεται (μερικώς) μέσα στο 2026, αλλά το «κλείδωμα» γίνεται με την εκκαθάριση. (https://minfin.gov.gr/k-pierrakakis-apantisi-stin-akriveia-i-afxisi-eisodimaton/?utm_source=openai)

2. Ιδιοκτήτες ακινήτων σε μικρούς οικισμούς: οι παρεμβάσεις σε ΕΝΦΙΑ αφορούν ιδιοκτησία, άρα όποιος δεν έχει ακίνητο δεν παίρνει άμεσο όφελος.

3. Καταναλωτές και επιχειρήσεις στα νησιά με μειωμένο ΦΠΑ: το μέτρο εφαρμόζεται από 1/1/2026, άρα είναι από τα λίγα που έχουν «ημερολογιακή» αμεσότητα. (https://www.forin.gr/articles/article/88514/e-2113-2025)

4. Το κράτος ως δανειολήπτης: όσο η αγορά παραμένει ήρεμη (χαμηλότερα spreads, χαμηλά CDS), το Υπουργείο Οικονομικών δανείζεται φθηνότερα και χτίζει αξιοπιστία. Αυτό τροφοδοτεί και το πολιτικό αφήγημα ότι «οι θυσίες έπιασαν τόπο». (https://tradingeconomics.com/greece/government-bond-yield?utm_source=openai)

5. Οικονομικοί φορείς που συνδέονται με δημόσιες εκδόσεις και επενδυτική ζήτηση: ισχυρά βιβλία προσφορών στις εκδόσεις σημαίνουν ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζεται ως κανονικός εκδότης, κάτι που έχει δευτερογενείς επιδράσεις στη συνολική αντίληψη κινδύνου. (https://www.pdma.gr/en/debt-instruments-greek-government-bonds/announcements/ggbs-reopening-switch-and-tender-offer%2C-march-2025?utm_source=openai)

Αυτοί που πληρώνουν, άμεσα ή έμμεσα

1. Ενοικιαστές και νοικοκυριά χωρίς περιουσία: τα μέτρα που ακουμπούν ιδιοκτησία (ΕΝΦΙΑ) τους αφήνουν απ’ έξω. Η ελάφρυνση στον φόρο εισοδήματος βοηθά μόνο όσους έχουν φορολογητέο εισόδημα. Άρα οι πιο ευάλωτοι, που χρειάζονται κυρίως δημόσιες υπηρεσίες, δεν έχουν πάντα συμμετρικό όφελος.

2. Χρήστες δημόσιων υπηρεσιών αν η δημοσιονομική προσαρμογή γίνει μέσω δαπανών: εδώ βρίσκεται ο κίνδυνος της «αφανούς» λιτότητας. Στον πολυετή σχεδιασμό, ο στόχος πλεονασμάτων 2,7%-2,8% έως το 2029 προϋποθέτει συγκράτηση δαπανών σε πραγματικούς όρους, ειδικά όταν μειώνονται οι ευρωπαϊκοί πόροι. (https://www.government.gov.gr/anakinosi-tou-ifipourgou-para-to-prothipourgo-ke-kivernitikou-ekprosopou-pavlou-marinaki-gia-ti-sinedriasi-tou-ipourgikou-simvouliou-tis-27is-noemvriou-2025/)

3. Η οικονομία συνολικά αν περιοριστεί η δημόσια επένδυση: η δημόσια επένδυση είναι το πρώτο κονδύλι που συχνά «γλιστρά» σε υποεκτέλεση όταν πρέπει να κλείσουν τρύπες μέσα στη χρονιά, γιατί δεν έχει το ίδιο άμεσο πολιτικό κόστος με μια οριζόντια περικοπή μισθών ή συντάξεων. Το πρόβλημα είναι ότι πληρώνεται αργότερα, ως χαμηλότερη ανάπτυξη.

4. Οι τράπεζες σε σενάριο αναταραχής: αν τα spreads ανοίξουν, η αξία των ομολόγων πιέζεται και επηρεάζει το χρηματοπιστωτικό σύστημα μέσω του sovereign-bank nexus. Αυτό μεταφράζεται σε ακριβότερο χρήμα και λιγότερα δάνεια στην πραγματική οικονομία. (https://www.eba.europa.eu/eu-wide-transparency-exercise-0?utm_source=openai)

Η ποιότητα των αριθμών: τι να προσέξουμε για να μην πέσουμε στην παγίδα των «ονομαστικών» μεγεθών

Οι αριθμοί της δημοσιονομικής πολιτικής έχουν δύο βασικές παγίδες.

1) Ονομαστικό vs πραγματικό

Ονομαστικό σημαίνει «σε τρέχουσες τιμές». Πραγματικό σημαίνει «αφού αφαιρέσεις τον πληθωρισμό». Αν ένα υπουργείο έχει ονομαστικά ίδια ή ελαφρώς αυξημένα κονδύλια, αλλά ο πληθωρισμός τρέχει γρηγορότερα, τότε στην πράξη αγοράζει λιγότερες υπηρεσίες (π.χ. λιγότερα υλικά, λιγότερες εφημερίες, λιγότερη συντήρηση σχολείων).

Αυτό έχει σημασία για το 2026-2029, επειδή η κυβέρνηση «πουλάει» την εικόνα πλεονασμάτων και ελαφρύνσεων, ενώ ο πολυετής σχεδιασμός θέτει περιορισμούς στις δαπάνες. Αν το κράτος «πιάσει» τους στόχους κυρίως επειδή δεν εκτελεί δαπάνες, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι δημοσιονομικά καλό και κοινωνικά ακριβό.

2) Το ΑΕΠ ως παρονομαστής

Το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ πέφτει όταν:

• μειώνεται το χρέος ή
• αυξάνεται το ΑΕΠ (ακόμα και αν αυξάνεται ονομαστικά λόγω πληθωρισμού).

Αυτός ο μηχανισμός βοήθησε τα προηγούμενα χρόνια να φαίνεται γρήγορη η βελτίωση δεικτών. Όταν ο πληθωρισμός αποκλιμακώνεται, ο παρονομαστής αυξάνεται πιο αργά, άρα η πίεση για «πραγματικές» παρεμβάσεις (έσοδα ή δαπάνες) μεγαλώνει.

Τι ακολουθεί: τα ορόσημα που θα κρίνουν αν το 2026 είναι «ανάσα» ή προοίμιο νέας πίεσης

Η χρονιά θα κριθεί σε τρία πεδία, και καθένα έχει συγκεκριμένα σημάδια που μπορούμε να παρακολουθούμε.

1. Εκτέλεση προϋπολογισμού μέσα στο 2026: το αν το πλεόνασμα έρχεται από διατηρήσιμα έσοδα ή από «πάγωμα» πληρωμών. Αυτό δεν φαίνεται σε μία ανακοίνωση τον Δεκέμβριο, φαίνεται μήνα-μήνα.

2. Συμμόρφωση με τα ευρωπαϊκά μονοπάτια δαπανών: το αν η Ελλάδα μένει εντός του net expenditure path που εγκρίθηκε στο ευρωπαϊκό επίπεδο, και το αν οι αποκλίσεις γράφονται στον control account. (https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1263/oj)

3. Αντίδραση αγορών, χωρίς να τις θεοποιούμε: αν το spread παραμένει κοντά στα σημερινά επίπεδα και το CDS χαμηλά, οι πιέσεις είναι διαχειρίσιμες. Αν αρχίσουν να ανεβαίνουν με σταθερό τρόπο, σημαίνει ότι η αγορά βλέπει ρίσκο σε ανάπτυξη, έσοδα ή πολιτική σταθερότητα. (https://www.investing.com/rates-bonds/greece-cds-5-years-usd-user-rankings?utm_source=openai)

Τυπικά, ο προϋπολογισμός του 2026 έχει ήδη ψηφιστεί με στόχους ανάπτυξης και πρωτογενούς πλεονάσματος, άρα το πολιτικό κόστος έχει ήδη καταγραφεί. (https://www.reuters.com/business/greek-parliament-approves-2026-budget-amid-protests-2025-12-17/) Το ερώτημα είναι αν θα χρειαστούν «διορθώσεις» στην πορεία, και ποιες μορφές θα πάρουν. Συνήθως, οι διορθώσεις που γίνονται πιο αθόρυβα είναι αυτές που πέφτουν πάνω σε λειτουργικές δαπάνες του κράτους.

Το συμπέρασμα σε μία πρόταση

Η Ελλάδα επιχειρεί το 2026 να συνδυάσει φοροελαφρύνσεις με υψηλά πλεονάσματα σε ένα περιβάλλον αυστηρότερων ευρωπαϊκών κανόνων και πιθανής επιβράδυνσης, άρα το πραγματικό στοίχημα δεν είναι αν ανακοινώθηκαν μειώσεις φόρων, είναι αν μπορούν να πληρωθούν χωρίς να «αδειάσει» σιωπηλά το κράτος εκεί που ο πολίτης το χρειάζεται περισσότερο. (https://www.government.gov.gr/anakinosi-tou-ifipourgou-para-to-prothipourgo-ke-kivernitikou-ekprosopou-pavlou-marinaki-gia-ti-sinedriasi-tou-ipourgikou-simvouliou-tis-27is-noemvriou-2025/)