Φινλανδία: πρώτη άδεια για οριστική ταφή πυρηνικού καυσίμου

Η φινλανδική κυβέρνηση χορήγησε σήμερα στην Posiva άδεια λειτουργίας για το Onkalo, την υπόγεια εγκατάσταση στο Olkiluoto του δήμου Eurajoki όπου το χρησιμοποιημένο καύσιμο των πυρηνικών σταθμών της χώρας θα θαφτεί οριστικά, με ισχύ έως το τέλος του 2070 (Yle). Καμία άλλη εγκατάσταση αυτού του τύπου στον κόσμο δεν είχε φτάσει ως το στάδιο της άδειας λειτουργίας, όπως είχε επισημάνει η ρυθμιστική αρχή (STUK). Για κάθε χώρα που ξανασκέφτεται τα πυρηνικά, το ερώτημα «και τα απόβλητα πού πάνε;» έχει πλέον μια απάντηση που φέρει κρατική υπογραφή.

Η άδεια καλύπτει δύο σκέλη. Το πρώτο είναι η μονάδα ενθυλάκωσης, όπου το καύσιμο κλείνεται σε κάψουλες, και το δεύτερο η υπόγεια αποθήκη, για καύσιμο από τους σταθμούς Olkiluoto και Loviisa. Η υπουργός Κλίματος και Περιβάλλοντος Sari Multala, που ανακοίνωσε την απόφαση, μίλησε για δουλειά περισσότερων από 40 ετών (Yle). Τον Αύγουστο είχε προηγηθεί η θετική γνωμοδότηση της STUK, την οποία το υπουργείο περιέγραφε ως προϋπόθεση της κυβερνητικής απόφασης και όχι ως την ίδια την άδεια (υπουργείο). Είχαμε καλύψει εκείνο το βήμα τότε (To Brief).

Η άδεια δεν σημαίνει ότι το πρώτο καύσιμο κατεβαίνει αύριο στο έδαφος. Η Posiva διευκρίνισε την ίδια μέρα ότι πρώτα θα γίνουν δοκιμές και επιθεωρήσεις και θα χρειαστεί χωριστή έγκριση της STUK (Posiva). Ημερομηνία για την πρώτη τοποθέτηση δεν έχει ανακοινωθεί. Ως τότε το καύσιμο παραμένει σε προσωρινή φύλαξη στους σταθμούς. Το πλήρες κείμενο της κυβερνητικής πράξης, με τους τελικούς όρους της, δεν έχει ακόμη εντοπιστεί δημόσια.

Πώς θάβεις κάτι για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια

Η δυσκολία βρίσκεται στην κλίμακα του χρόνου. Η ασφάλεια ενός τέτοιου αποθετηρίου αξιολογείται σε ορίζοντα εκατοντάδων χιλιάδων ετών, και κανένα πείραμα δεν διαρκεί τόσο (CSC). Γι' αυτό το Onkalo δεν στηρίζεται σε έναν τοίχο. Χρησιμοποιεί αρκετούς στη σειρά, και ο καθένας είναι σχεδιασμένος σαν να μπορεί να αποτύχει ο προηγούμενος.

Η σειρά των φραγμάτων είναι η εξής. Το καύσιμο μπαίνει σε εσωτερικό δοχείο από χυτοσίδηρο με χάλκινο περίβλημα. Η κάψουλα κατεβαίνει περίπου 430 μέτρα κάτω από την επιφάνεια, δηλαδή βαθύτερα απ' όσο ψηλός είναι ο Πύργος του Άιφελ. Εκεί την τυλίγει συμπιεσμένος μπεντονίτης, και οι σήραγγες γεμίζουν ξανά μέσα σε πέτρωμα που επιλέχθηκε γι' αυτόν τον σκοπό (Posiva).

Ο μπεντονίτης είναι το πιο έξυπνο κομμάτι. Είναι άργιλος της ίδιας οικογένειας με αυτήν που κάνει την άμμο της γάτας να σβολιάζει, και φουσκώνει όταν βραχεί. Ο χαλκός κρατά το νερό μακριά από το καύσιμο. Αν το δοχείο αστοχήσει κάποια στιγμή, ο διογκωμένος άργιλος σφραγίζει τα κενά και επιβραδύνει την κίνηση των ουσιών, ενώ το πέτρωμα μακραίνει ακόμη περισσότερο τη διαδρομή προς την επιφάνεια.

Ο σχεδιασμός αυτός έχει ήδη δοκιμαστεί υπό πραγματικές συνθήκες. Από το 2019, δύο θερμαινόμενες κάψουλες χωρίς ραδιενεργό υλικό βρίσκονται σε υπόγεια σήραγγα, και περίπου 500 αισθητήρες καταγράφουν θερμοκρασίες, πιέσεις και τη συμπεριφορά της επίχωσης (Posiva). Οι μετρήσεις αυτές καλύπτουν χρόνια, όχι χιλιετίες. Τον υπόλοιπο ορίζοντα τον καλύπτουν μοντέλα σε υπερυπολογιστή, που εξετάζουν αλλαγές στα υπόγεια νερά, μελλοντικούς παγετώνες και σεισμούς (CSC).

Υπάρχουν και ανοιχτά τεχνικά ερωτήματα. Το πιο συγκεκριμένο αφορά τη μακροχρόνια διάβρωση του χαλκού από θειούχες ενώσεις. Επιστημονική ανασκόπηση εξηγεί πάντως ότι ο συμπαγής μπεντονίτης περιορίζει τη μετακίνησή τους και ότι οι ακραίες συνθήκες του εργαστηρίου δεν μεταφέρονται αυτόματα στο αποθετήριο (MDPI). Η STUK έκρινε την τεκμηρίωση επαρκή και πρότεινε επανεξέταση της ασφάλειας μέσα σε δέκα χρόνια (STUK). Το αν η πρόταση αυτή πέρασε στους τελικούς όρους δεν έχει επιβεβαιωθεί.

Τι ακριβώς είναι «πρώτο»

Η πρωτιά αφορά συγκεκριμένα το καύσιμο πυρηνικών σταθμών. Το αμερικανικό WIPP λειτουργεί ως βαθύ γεωλογικό αποθετήριο από το 1999, αλλά δέχεται άλλη κατηγορία αποβλήτων, που προέρχονται από αμυντικές δραστηριότητες (US DOE).

Πίσω από την απόφαση βρίσκεται και μια τοπική κοινωνία. Το δημοτικό συμβούλιο του Eurajoki ενέκρινε την τοποθεσία τον Ιανουάριο του 2000 με 20 ψήφους υπέρ και 7 κατά, ενώ παλαιότερη έρευνα στους κατοίκους είχε βρει 42% υπέρ και 36% κατά (Frontiers). Η συναίνεση υπήρξε, αλλά δεν ήταν ποτέ ομόφωνη. Η Posiva ανήκει στους παραγωγούς ρεύματος TVO και Fortum, που φέρουν και την οικονομική ευθύνη για τα απόβλητα (υπουργείο).

Επί δεκαετίες, η απάντηση της πυρηνικής βιομηχανίας στο ερώτημα των αποβλήτων ήταν μια υπόσχεση. Από σήμερα είναι μια άδεια με ημερομηνία λήξης, και το επόμενο που πρέπει να αποδείξει η Φινλανδία είναι ότι η λύση αντέχει και στην καθημερινή λειτουργία, μία κάψουλα τη φορά.