Φινλανδία: Εγκρίνεται το πρώτο βαθύ αποθετήριο αναλωμένου καυσίμου

Κάθε πυρηνικός αντιδραστήρας αφήνει πίσω του ένα υλικό που παραμένει επικίνδυνο για δεκάδες χιλιάδες χρόνια, και καμία χώρα δεν είχε λύσει ακόμα το πού θα το κρύψει οριστικά. Η Φινλανδία μόλις πλησίασε περισσότερο από κάθε άλλη σε μια απάντηση. Σε ένα υπόγειο αποθετήριο, το Onkalo, σκαμμένο 400 έως 450 μέτρα μέσα σε βράχο σχεδόν δύο δισεκατομμυρίων ετών, σχεδιάζεται να ταφούν περίπου 6.500 τόνοι αναλωμένου καυσίμου (AP).

Στις 4 Αυγούστου 2026, η φινλανδική αρχή πυρηνικής ασφάλειας STUK υπέβαλε θετική γνωμοδότηση για την αίτηση της εταιρείας Posiva να θέσει σε λειτουργία τη μονάδα ενθυλάκωσης και τελικής διάθεσης στο Olkiluoto (STUK). Σε συνέχεια όσων είδαμε νωρίτερα αυτόν τον μήνα (To Brief), αυτό είναι το επόμενο σκαλί, όχι όμως το τελευταίο.

Εδώ κρύβεται η παρανόηση που πρέπει να ξεκαθαριστεί. Η STUK δεν εξέδωσε άδεια. Έκρινε ότι η εγκατάσταση πληροί τις απαιτήσεις του φινλανδικού Nuclear Energy Act και ότι, από πλευράς ακτινολογικής και πυρηνικής ασφάλειας, «δεν υπάρχει εμπόδιο» για τη χορήγηση άδειας λειτουργίας (STUK). Η ίδια η απόφαση ανήκει στη φινλανδική κυβέρνηση. Το Υπουργείο Οικονομικών Υποθέσεων και Απασχόλησης θα ετοιμάσει πρόταση, πιθανότατα το φθινόπωρο του 2026 (Finnish Government / MEAE). Και ακόμη κι αν δοθεί η άδεια, δεν αρχίζει η ταφή: η STUK πρέπει να κάνει ξεχωριστή, τελική επιθεώρηση πριν μπει η πρώτη πραγματική κάψουλα (World Nuclear News).

Το βάρος αυτής της γνωμοδότησης δεν είναι διαδικαστικό. Ήρθε μετά από πολυετή έλεγχο, με καθυστερήσεις, εντοπισμένες ελλείψεις και αλλαγές σχεδιασμού που η Posiva κλήθηκε να διορθώσει (World Nuclear News). Η αρχή αξιολόγησε τρία πράγματα: την ασφάλεια λειτουργίας, τη μακροχρόνια ασφάλεια, και την οργανωτική ετοιμότητα της εταιρείας (STUK).

Γιατί κανένας φύλακας για 100.000 χρόνια

Η λογική του Onkalo είναι η μετάβαση από το «θα το φυλάμε για πάντα» στο «θα το απομονώσουμε παθητικά». Το καύσιμο σφραγίζεται σε κάνιστρο με χυτοσιδηρό πυρήνα για μηχανική αντοχή και χάλκινο εξωτερικό κέλυφος κατά της διάβρωσης. Το κάνιστρο κατεβαίνει σε κάθετη οπή και περιβάλλεται από συμπιεσμένο μπεντονίτη, έναν άργιλο που φουσκώνει με την υγρασία, γεμίζει τα κενά και περιορίζει τη ροή του νερού. Ύστερα όλα θάβονται μέσα στον βράχο (World Nuclear Association). Σαν ρωσική κούκλα ασφαλείας: αν χαλάσει ένα φράγμα, τα υπόλοιπα συνεχίζουν να καθυστερούν τη διαρροή. Ο στόχος είναι μια λύση που εξαρτάται όσο γίνεται λιγότερο από πολιτική σταθερότητα και θεσμική μνήμη (PBS).

Εδώ μπαίνουν οι τεκμηριωμένες επιφυλάξεις. Ομάδα ερευνητών στο σουηδικό KTH υποστηρίζει εδώ και χρόνια ότι ο χαλκός μπορεί να διαβρώνεται ακόμη και χωρίς οξυγόνο, κοντά στις συγκολλήσεις, ισχυρισμός που ανεξάρτητες επαναλήψεις δεν επιβεβαίωσαν ως επικίνδυνο (SpaceDaily). Πιο συχνά συζητημένος κίνδυνος είναι η διάβρωση από θειούχες ενώσεις: χημικά που παράγονται είτε από το υπόγειο νερό είτε από μικρόβια, φτάνουν στον χαλκό και τον τρώνε αργά (Nature npj Materials Degradation). Γι' αυτό ο μπεντονίτης είναι κρίσιμος: κόβοντας τη ροή του νερού και τη μικροβιακή δραστηριότητα, στερεύει την πηγή αυτών των ενώσεων κοντά στο κάνιστρο. Η απάντηση των ρυθμιστών δεν είναι «ο χαλκός είναι αιώνιος», αλλά ότι η ασφάλεια στηρίζεται σε πολλαπλά φράγματα με αποδεκτά χαμηλούς ρυθμούς φθοράς.

Η εγκατάσταση έχει ήδη περάσει από πρόβες με δοκιμαστικά κάνιστρα, χωρίς ραδιενεργό φορτίο (ANS). Η Posiva μιλά για «ιδιαίτερα σημαντικό ορόσημο» και διατηρεί στόχο ετοιμότητας έως το τέλος του 2026 (Posiva), φιλόδοξος εταιρικός στόχος, όχι δεσμευτικό ρυθμιστικό χρονοδιάγραμμα.

Αν το Onkalo περάσει από την αδειοδότηση στη λειτουργία, δεν θα είναι το πρώτο αποθετήριο κάθε είδους. Στις ΗΠΑ λειτουργεί από το 1999 το WIPP, για διαφορετικά όμως απόβλητα. Θα είναι το πρώτο βαθύ γεωλογικό αποθετήριο για αναλωμένο καύσιμο εμπορικών αντιδραστήρων που φτάνει σε πραγματική λειτουργία, μπροστά από Σουηδία, Γαλλία και Καναδά (World Nuclear Association). Το αμέσως επόμενο βήμα δεν είναι η ταφή· είναι η πρόταση του υπουργείου προς την κυβέρνηση το φθινόπωρο.