Η Φινλανδία αίρει την απαγόρευση πυρηνικών όπλων 39 χρόνια μετά

Το φινλανδικό κοινοβούλιο ψήφισε στις 17 Ιουνίου την κατάργηση της απόλυτης απαγόρευσης πυρηνικών όπλων στο έδαφος της χώρας, με 125 ψήφους υπέρ και 61 κατά (Bloomberg). Η ψήφος ανοίγει τον δρόμο ώστε η Φινλανδία να μπορεί να ενταχθεί πλήρως στη νατοϊκή πυρηνική αποτροπή σε ώρα κρίσης, χωρίς να εγκαθιστά τώρα βάσεις ή κεφαλές στα σύνορα με τη Ρωσία. Πρόκειται για κατάργηση ενός νόμου της εποχής της ουδετερότητας, και μαζί για το τέλος μιας στάσης που κράτησε σχεδόν τέσσερις δεκαετίες.

Τι ακριβώς άλλαξε

Ο παλιός νόμος έλεγε ουσιαστικά «όχι πυρηνικά εδώ». Ο νέος λέει «όχι γενικά, αλλά ναι κατ' εξαίρεση, όταν αυτό συνδέεται με την άμυνα της Φινλανδίας ή τη συλλογική άμυνα του ΝΑΤΟ» (Finnish Government, Euronews). Επιτρέπεται πλέον η εισαγωγή, η μεταφορά, η παράδοση ή η κατοχή πυρηνικού μηχανισμού υπό αμυντικές συνθήκες. Η κατασκευή και η πυροδότηση παραμένουν παράνομες. Η Φινλανδία δεν γίνεται πυρηνικό κράτος.

Εδώ είναι η διάκριση που εξηγεί όλη την ιστορία. Διέλευση ή μεταφορά σημαίνει ότι ένα όπλο μπορεί να περάσει προσωρινά από φινλανδικό λιμάνι, αεροδρόμιο ή στρατιωτικό διάδρομο σε στιγμή κρίσης. Μόνιμη εγκατάσταση σημαίνει κάτι εντελώς άλλο. Σταθερές αποθήκες, ειδικές υποδομές, διαρκής φύλαξη, πιστοποιημένα αεροσκάφη, και μια ξεχωριστή πολιτική απόφαση. Ο υπουργός Άμυνας Antti Häkkänen ξεκαθάρισε ότι η χώρα δεν επιδιώκει να φιλοξενήσει πυρηνικά σε καιρό ειρήνης και ότι δεν υπάρχει σημερινό σχέδιο μόνιμων βάσεων (Yle, BBC). Η Φινλανδία αφαιρεί ένα νομικό εμπόδιο, δεν φέρνει βόμβες.

Η μηχανική αυτή δεν είναι μοναδική. Για τα μη πυρηνικά μέλη, η αποτροπή του ΝΑΤΟ λειτουργεί ως «εκτεταμένη κάλυψη». Οι πυρηνικές δυνάμεις της Συμμαχίας υπόσχονται απάντηση σε ακραίο σενάριο, ενώ τα όπλα παραμένουν υπό απόλυτο αμερικανικό έλεγχο (NATO). Το ΝΑΤΟ δεν δημοσιεύει λίστα, αλλά η σταθερή ανεξάρτητη χαρτογράφηση μιλά για περίπου 100-120 αμερικανικές πυρηνικές βόμβες βαρύτητας B61 σε έξι βάσεις πέντε χωρών: Βέλγιο, Γερμανία, Ιταλία, Ολλανδία και Τουρκία (Bulletin of the Atomic Scientists). Η Φινλανδία δεν εντάχθηκε σε τέτοιο καθεστώς. Αφαίρεσε απλώς το εθνικό μπλόκο που θα την κρατούσε εκτός της αρχιτεκτονικής σε ώρα ανάγκης.

Το «μήνυμα στον Πούτιν» και η εσωτερική αντίσταση

Η Μόσχα διαβάζει την κίνηση όπως αναμενόταν. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ μίλησε για κλιμάκωση που αυξάνει την «ευαλωτότητα» της Φινλανδίας και προειδοποίησε για «κατάλληλα μέτρα» (Fox News). Τα κρατικά μέσα ανέβασαν τον τόνο, μιλώντας για «νόμιμο στόχο» (TASS). Όμως η ανεξάρτητη ανάγνωση είναι πιο ψυχρή. Ακαδημαϊκή ανάλυση σημειώνει ότι, μετά την ένταξη Φινλανδίας και Σουηδίας, η ρωσική αντίδραση παρέμεινε μέχρι τώρα κυρίως ρητορική παρά πραγματική στρατιωτική μεταβολή (Cambridge). Αυτό δεν σημαίνει ηρεμία στο πεδίο. Μόλις χθες ρωσική φρεγάτα άνοιξε προειδοποιητικά πυρά προς βρετανικό ιστιοφόρο στη Μάγχη (To Brief), δείγμα μιας τριβής Ρωσίας-ΝΑΤΟ που κλιμακώνεται σε πολλά μέτωπα ταυτόχρονα.

Η ουσιαστική ένσταση δεν ήρθε από τη Μόσχα αλλά από το ίδιο το Ελσίνκι. Σοσιαλδημοκράτες, Πράσινοι και Αριστερή Συμμαχία καταψήφισαν, με την κριτική ότι ένας σαφής νομικός φραγμός αντικαθίσταται από πολιτικές διαβεβαιώσεις και μελλοντικές αποφάσεις (Yle, Defense News). Η απόφαση για το πόσο κοντά θα φτάσει η χώρα στα πυρηνικά μετακινείται από το πεδίο του νόμου σε εκείνο της εκτελεστικής διακριτικότητας. Δημοσκόπηση YouGov για λογαριασμό της αντιπυρηνικής οργάνωσης ICAN κατέγραψε 58% αντίθετους στην ανάπτυξη πυρηνικών στη χώρα, αν και προβάλλεται από την ίδια την καμπάνια (ICAN).

Η σημασία ξεπερνά τη Φινλανδία. Με τη φινλανδική ένταξη, η βόρεια πτέρυγα του ΝΑΤΟ γίνεται ενιαίο μέτωπο. Η χώρα φέρνει στη Συμμαχία περίπου 1.340 χιλιόμετρα συνόρων με τη Ρωσία και γειτνίαση με την Αγία Πετρούπολη και τη χερσόνησο Κόλα, όπου εδρεύει κρίσιμο μέρος της ρωσικής ναυτικής και πυρηνικής αποτροπής (Irregular Warfare Initiative).

Για ένα μη πυρηνικό μέλος όπως η Ελλάδα, το φινλανδικό προηγούμενο φωτίζει ένα γνώριμο ερώτημα. Η Αθήνα στηρίζει συμμαχικές υποδομές σε Σούδα και Αλεξανδρούπολη χωρίς αντίστοιχη δημόσια συζήτηση για τα όριά τους. Η Φινλανδία έκανε το βήμα της ορατό και νομικά καθαρό, με ψηφοφορία στη Βουλή. Το αν αυτό την κάνει ασφαλέστερη ή απλώς πιο ορατό στόχο, παραμένει το στοίχημα που δεν έχει ακόμη κριθεί.