Ευρωπαίοι ελεγκτές: δύο ελληνικές μεταρρυθμίσεις πληρώθηκαν, απέδωσαν λίγα

Η Ελλάδα πληρώθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης για τη μεταρρύθμιση του δικτύου κρατικών ενισχύσεων όταν τέθηκαν σε ισχύ νέες νομικές διατάξεις, ενώ τα ψηφιακά εργαλεία που προέβλεπε το ίδιο μέτρο δεν ήταν όρος της πληρωμής (ΕΕΣ). Το εύρημα προέρχεται από την έκθεση που δημοσίευσε χθες το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ, ο θεσμός που ελέγχει πώς ξοδεύονται τα χρήματα της ΕΕ) (Εφ.Συν.). Δείχνει ότι μια χώρα μπορεί να εκπληρώσει τον όρο της πληρωμής χωρίς να βελτιωθεί η υπηρεσία που λαμβάνει ο πολίτης.

Δύο μέτρα, το ίδιο μοτίβο

Κρατικές ενισχύσεις λέγονται οι επιδοτήσεις του κράτους προς επιχειρήσεις, που πρέπει να τηρούν τους κανόνες της ΕΕ. Για το σχετικό μέτρο, το ορόσημο M214 (ένας από τους συμφωνημένους σταθμούς που πρέπει να πιστοποιηθούν για να έρθει η πληρωμή) απαιτούσε να ισχύσουν τροποποιήσεις στο νομικό πλαίσιο της κεντρικής και των αποκεντρωμένων μονάδων. Με αυτό συνδέθηκε πληρωμή 403.580 ευρώ τον Δεκέμβριο 2023 (ΕΕΣ). Το ελληνικό σχέδιο που κατατέθηκε στο Συμβούλιο περιέγραφε όμως και αναβάθμιση πληροφοριακού συστήματος, ψηφιακή βιβλιοθήκη υποθέσεων, εργαλεία ανάλυσης και νέο εξοπλισμό (Συμβούλιο της ΕΕ). Από αυτά δεν εξαρτήθηκε η πληρωμή. Το εύρημα δεν αποδεικνύει ότι τα ψηφιακά σκέλη δεν υλοποιήθηκαν. Δείχνει ότι το ορόσημο δεν τα μετρούσε.

Το ίδιο συμβαίνει στον σχεδιασμό και συντονισμό πολιτικής. Η μεταρρύθμιση προέβλεπε παρακολούθηση της δευτερογενούς νομοθεσίας (των υπουργικών αποφάσεων που χρειάζεται ένας νόμος για να εφαρμοστεί), αξιολόγηση των επιπτώσεων των ρυθμίσεων και κατάρτιση υπαλλήλων. Το εκπληρωμένο ορόσημο M215 κάλυπτε μόνο τα δύο τελευταία, με παραδοτέο την έναρξη προγράμματος κατάρτισης για 100 υπαλλήλους (ΕΕΣ). Ο μηχανισμός που θα έδειχνε αν οι νόμοι αποκτούν εγκαίρως τις εφαρμοστικές τους αποφάσεις έμεινε εκτός. Οι ελεγκτές έκριναν και τα δύο μέτρα ως μέτρα περιορισμένων αποτελεσμάτων. Σε κανένα δεν βρήκαν δείκτη αποτελέσματος, δηλαδή μέτρηση του αν άλλαξε κάτι στην πράξη, όπως ο χρόνος χειρισμού ενός φακέλου (ΕΕΣ).

Τι πληρώνει πράγματι το Ταμείο

Ο κανονισμός του Ταμείου ορίζει ότι ένα κράτος ζητά πληρωμή αφού εκπληρώσει τα συμφωνημένα ορόσημα. Η Επιτροπή εξετάζει αν εκπληρώθηκαν ικανοποιητικά και μετά αποφασίζει (EUR-Lex). Η ποιότητα της υπηρεσίας που προκύπτει δεν είναι γενική προϋπόθεση. Ελέγχεται ό,τι γράφει το ορόσημο. Αυτό είναι και το κεντρικό εύρημα του ελέγχου, με υπεύθυνη το μέλος του ΕΕΣ Ivana Maletić: ένας νόμος ή η έναρξη μιας υπηρεσίας μπορούν να ολοκληρωθούν χωρίς ανάλογη πρόοδο στον στόχο της μεταρρύθμισης (ΕΕΣ).

Για την Ελλάδα ο έλεγχος έχει και θετική πλευρά. Από τα τέσσερα ελληνικά μέτρα που εξετάστηκαν, η ψηφιοποίηση αρχείων και η επιτάχυνση των επιστροφών ΦΠΑ κρίθηκαν μέτρα «σημαντικών αποτελεσμάτων» και είχαν δείκτες αποτελέσματος· για τον ΦΠΑ, το ορόσημο πιστοποίησε με έκθεση της ΑΑΔΕ την έναρξη συστήματος πλήρως αυτοματοποιημένων επιστροφών (ΕΕΣ). Η δημοσιευμένη έκθεση δεν λέει πόσες μέρες λιγότερες περιμένει τώρα μια επιχείρηση για τα χρήματά της.

Σε ευρωπαϊκή κλίμακα, τα μέτρα δημόσιας διοίκησης στα σχέδια ανάκαμψης έχουν εκτιμώμενο κόστος 49,1 δισ. ευρώ (ΕΕΣ). Είναι το κόστος που προβλέπουν τα σχέδια, όχι χρήματα που αποδείχθηκε ότι χάθηκαν. Από τα 14 μέτρα που βαθμολογήθηκαν ως προς το αποτέλεσμα, πέντε είχαν σημαντικά αποτελέσματα (36%), οκτώ περιορισμένα και για ένα δεν παρουσιάστηκαν επαρκή τεκμήρια (Democrata).

Η Επιτροπή απαντά ότι η έλλειψη στοιχείων σε αυτό το στάδιο δεν αποδεικνύει ότι δεν υπάρχουν αποτελέσματα, ιδίως για αλλαγές που θέλουν χρόνο. Προσθέτει ότι τα μέτρα κάλυπταν περίπου το 95% των σχετικών συστάσεων (ANSA). Οι ελεγκτές μετρούν κάτι διαφορετικό: κατά την αξιολόγησή τους, μόνο το 35% των επιμέρους συστάσεων αντιμετωπίστηκε «σε μεγάλο βαθμό» (ΕΕΣ). Άλλο είναι να βάλεις ένα πρόβλημα στο σχέδιο και άλλο να το λύσεις. Στην Ελλάδα, ο απολογισμός του «Ελλάδα 2.0» υπερασπίστηκε δημόσια σε συνέντευξη στο CNN Greece με επίκληση 75 μεταρρυθμίσεων και 136 οροσήμων, χωρίς ειδική απάντηση στα δύο ευρήματα (CNN Greece).

Ό,τι δεν μετρήθηκε

Στις 29 Σεπτεμβρίου η Ελλάδα υπέβαλε τα τελευταία αιτήματα πληρωμής, ύψους 6,75 δισ. ευρώ για 123 ορόσημα και στόχους, τα οποία αξιολογούνται ακόμη (Ελλάδα 2.0). Η Επιτροπή θα κρίνει αν εκπληρώθηκαν τα ορόσημα, όχι αν βελτιώθηκαν οι υπηρεσίες. Για το επόμενο ευρωπαϊκό πλαίσιο, το ΕΕΣ ζητά δείκτες αποτελέσματος και σημειώνει ότι η πρόταση για την περίοδο 2028–2034 δεν τους όριζε σε 17 από τα 24 πεδία (ΕΕΣ).

Ο έλεγχος κατέγραψε τι υποσχέθηκαν τα σχέδια και τι πιστοποιήθηκε. Αν ένας φάκελος κρατικής ενίσχυσης κλείνει πιο γρήγορα ή αν ένας νόμος αποκτά εγκαίρως τις υπουργικές του αποφάσεις, δεν το μέτρησε κανείς, γιατί κανείς δεν το έθεσε ως όρο πληρωμής.