Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο μπλοκάρει έξωση Ρομά στη Θεσσαλονίκη

Περίπου 150 άνθρωποι, εγκατεστημένοι σχεδόν 25 χρόνια σε έναν καταυλισμό Ρομά στα Τσαΐρια, δίπλα στο αεροδρόμιο «Μακεδονία» της Θεσσαλονίκης, ζουν χωρίς νόμιμη σύνδεση με νερό, ρεύμα ή αποχέτευση, με παιδιά που δυσκολεύονται να φτάσουν στο σχολείο (Business Daily, Romea). Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, ένα προσωρινό μέτρο του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου εμποδίζει την έξωσή τους, όχι επειδή έχουν τίτλους ιδιοκτησίας, αλλά επειδή δεν έχει εξασφαλιστεί πού θα πάνε (Housing Rights Watch).

Στις 14 Σεπτεμβρίου, ο Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης (όχι της Ευρωπαϊκής Ένωσης), Μάικλ Ο'Φλάερτι, βρέθηκε στον καταυλισμό και την επομένη συναντήθηκε στη Θέρμη με τους δημάρχους Θέρμης Θεόδωρο Παπαδόπουλο και Θερμαϊκού Θεόδωρο Τζέκο (Voria). Το ίδιο σώμα πιέζει ήδη την Αθήνα για τις καταγγελίες παράνομων επαναπροωθήσεων στα σύνορα (To Brief). Αυτό που κάνει τα Τσαΐρια διαφορετικά είναι ένα τεχνολογικό πάρκο, το Thess INTEC.

Ο Παπαδόπουλος έχει συνδέσει ευθέως τη μετεγκατάσταση των Ρομά με το έργο, δηλώνοντας ότι χωρίς την απομάκρυνσή τους το Thess INTEC «δεν πρόκειται να γίνει» (Εφημερίδα των Συντακτών, Heinrich Böll Stiftung). Το πάρκο απλώνεται σε περίπου 760.000 τετραγωνικά μέτρα, σε δημόσια έκταση που πέρασε από το ΤΑΙΠΕΔ στην Αλεξάνδρεια Ζώνη Καινοτομίας και μετά στον φορέα του έργου (Powergame), με εθνική χρηματοδότηση πάνω από 30 εκατ. ευρώ που ενέκρινε ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος (Sofokleousin). Ο καταυλισμός βρίσκεται στην ευρύτερη ζώνη των Τσαϊρίων, όμως δεν έχει τεκμηριωθεί δημόσια ότι πέφτει μέσα στα παραχωρημένα όρια, ούτε ότι η εκκένωση είναι τυπικός όρος αδειοδότησης. Η σύνδεση, προς το παρόν, είναι πολιτική, όχι νομική.

Εδώ μπαίνει το Στρασβούργο. Η υπόθεση N.Z. and Others κατά Ελλάδας (7311/22) αφορά πέντε προσφεύγοντες Ρομά από τα Τσαΐρια και παραμένει εκκρεμής, χωρίς καταδίκη (HUDOC). Το Δικαστήριο την εξετάζει υπό τα άρθρα 6, 8 και 14 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης, δηλαδή τη δικαστική προστασία, τον σεβασμό της κατοικίας και την απαγόρευση διακρίσεων, ενώ ο Ο'Φλάερτι έχει παρέμβει ως τρίτο μέρος, προειδοποιώντας ότι έξωση μιας κοινότητας εγκατεστημένης 25 χρόνια θα παραβίαζε το δικαίωμα στη στέγη (The Press Project). Το κρίσιμο δεν είναι αν οι κάτοικοι έχουν δικαίωμα σε ένα συγκεκριμένο οικόπεδο, που δεν έχουν, αλλά αν μπορεί να γίνει έξωση πριν εξασφαλιστεί πραγματική εναλλακτική στέγη. Σε παρόμοιες υποθέσεις, τη Yordanova κατά Βουλγαρίας και τη Winterstein κατά Γαλλίας, το Δικαστήριο έκρινε ότι η προβλέψιμη αστεγία ευάλωτων οικογενειών δεν μπορεί απλώς να αγνοηθεί (Yordanova, Winterstein).

Και εδώ αρχίζει το κενό. Μια λύση χρειάζεται τρία πράγματα που κανείς δεν έχει βάλει δημόσια στο τραπέζι: πού θα μεταφερθούν οι οικογένειες, ποιος θα πληρώσει και πότε. Ο Τζέκος ζήτησε στις 24 Ιουνίου συγκεκριμένο επιχειρησιακό σχέδιο μετεγκατάστασης σε χώρο με υποδομές, όμως αυτό ήταν αίτημα, όχι εγκεκριμένη απόφαση (ΕΡΤ3). Το πρόγραμμα ένταξης Ρομά της Περιφέρειας, ύψους 3 εκατ. ευρώ, αφορά επτά άλλους δήμους της Κεντρικής Μακεδονίας, όχι τη Θέρμη ή τον Θερμαϊκό (Δήμος Κορδελιού-Ευόσμου). Τον Ιούνιο, φωτιά σε άτυπη χωματερή δίπλα στον οικισμό προκάλεσε αναζωπυρώσεις και τοξικό καπνό· ο Δήμος Θέρμης απάντησε με δύο καθαρισμούς, απομακρύνοντας περίπου 240 τόνους απορριμμάτων με κόστος γύρω στα 25.000 ευρώ, διαχείριση του κινδύνου που όμως δεν δίνει στέγη (Δήμος Θέρμης).

Ο λόγος που παραμένουν χωρίς υποδομές είναι ότι η αρμοδιότητα είναι μοιρασμένη σε τόσα χέρια που καταντά αόρατη: το νερό περνά από τον δήμο, το ρεύμα από τον ΔΕΔΔΗΕ και πάροχο, η σχολική μεταφορά από την Περιφέρεια, η μόνιμη μετεγκατάσταση από συνδυασμό κράτους, Περιφέρειας και δήμων. Κανείς μόνος του δεν μπορεί να δώσει λύση, αλλά η επίκληση των συναρμοδιοτήτων δεν απαλλάσσει κανέναν. Το πιο απτό αποτέλεσμα: επειδή δεν υπάρχει δρόμος, ασθενείς μεταφέρονται με τα χέρια περίπου 1,5 χιλιόμετρο μέχρι το σημείο όπου φτάνει ασθενοφόρο (Business Daily).

Το προσωρινό μέτρο του Στρασβούργου δεν δίνει σπίτι· απλώς κρατά 150 ανθρώπους μακριά από τον δρόμο. Κι όσο υπάρχει χρηματοδότηση πάνω από 30 εκατ. ευρώ για το τεχνολογικό πάρκο και 25.000 ευρώ για να φύγουν τα σκουπίδια, αλλά ούτε οικόπεδο, ούτε προϋπολογισμός, ούτε ημερομηνία για το πού θα ζήσουν οι κάτοικοι, το φρένο του Δικαστηρίου παραμένει το μόνο σχέδιο στέγασης που έχει παρουσιάσει δημόσια το ελληνικό κράτος για τα Τσαΐρια.