Ευρωπαϊκές υποδομές λυγίζουν σε Μάιο των 40°C

Στις 27 Μαΐου, το θερμόμετρο στη Mora της πορτογαλικής Alentejo έδειξε 40,3°C, υψηλότερη θερμοκρασία απ' ό,τι έχει καταγράψει ποτέ ο μήνας στην Πορτογαλία. Το προηγούμενο εθνικό ρεκόρ Μαΐου των 40,0°C κρατούσε από το Pinhão το 1953 και τις Termas de Monfortinho το 2001 (Observador). Την ίδια εβδομάδα, στους κήπους του Kew στο Λονδίνο, το Met Office κατέγραψε προσωρινό ρεκόρ Μαΐου με 35,1°C (Met Office). Δύο πόλεις, χιλιόμετρα μακριά, αλλά το ίδιο σήμα: το θερινό ημερολόγιο της Ευρώπης έχει μετατοπιστεί.

Η πραγματική κρίση ξεκινά όταν υποδομές σχεδιασμένες για τον Ιούλιο καλούνται να λειτουργήσουν τον Μάιο.

Συστήματα σε λάθος εποχή

Στο Τορίνο, το ηλεκτρικό δίκτυο πέρασε σε επαναλαμβανόμενα μπλακ άουτ καθώς υπόγεια καλώδια υπέκυψαν σε θερμικό στρες, μια άμεση δοκιμή της αντοχής αστικού δικτύου σε συνθήκες για τις οποίες δεν είχε σχεδιαστεί τόσο νωρίς (Reuters/WSAU). Στη Βρετανία, η National Rail επέβαλε περιορισμούς ταχύτητας στο σιδηροδρομικό δίκτυο για να αποφύγει παραμόρφωση των γραμμών, προειδοποιώντας για καθυστερήσεις και ακυρώσεις (National Rail).

Στο Λάτιο, η περιφερειακή διοίκηση υπέγραψε έκτακτη διάταξη που απαγορεύει την υπαίθρια εργασία μεταξύ 12:30 και 16:00 σε ημέρες υψηλού κινδύνου, σε γεωργία, εργοτάξια, λατομεία, εφοδιαστική και διανομές, πριν καν αρχίσει επίσημα το καλοκαίρι (Regione Lazio). Η αγγλική υπηρεσία δημόσιας υγείας UKHSA εξέδωσε προειδοποιήσεις πορτοκαλί επιπέδου για επίπτωση της ζέστης στην υγεία, εκτός της κανονικής θερινής περιόδου (UKHSA).

Το ανθρώπινο κόστος φάνηκε γρήγορα. Στη Γαλλία, μέσα κατέγραψαν τουλάχιστον επτά θανάτους που συνδέθηκαν με τη ζέστη, αρκετοί από πνιγμούς ανθρώπων που αναζήτησαν δροσιά σε νερά (Le Figaro, Le Monde). Στην Πορτογαλία, η υπουργός Υγείας ανέφερε αύξηση νοσηλειών κατά τη διάρκεια του κύματος (RTE). Η Météo-France περιέγραψε το επεισόδιο ως «πρώιμο, αξιοσημείωτο και διαρκές», με τοπικές αποκλίσεις έως σχεδόν 15°C πάνω από τα κανονικά (Météo-France).

Πώς ο Μάιος έγινε Ιούλιος

Πίσω από τους αριθμούς υπάρχει ένας απλός μηχανισμός. Ένας επίμονος αντικυκλώνας, ένα πεδίο υψηλών πιέσεων, κάθεται πάνω από μια περιοχή και την κλείνει σαν καπάκι κατσαρόλας. Ο αέρας κατεβαίνει αργά προς το έδαφος, συμπιέζεται και θερμαίνεται. Σύννεφα και βροχές δεν περνούν, ο ουρανός μένει καθαρός και ο ήλιος δουλεύει συνεχώς πάνω σε στεγνό χώμα (Euronews). Όταν τα εδάφη είναι ήδη ξηρά, λιγότερη ενέργεια ξοδεύεται για να εξατμίσει νερό και περισσότερη για να ανεβάσει τη θερμοκρασία. Έτσι ο Μάιος δίνει τιμές Ιουλίου σε λίγες ημέρες (The Irish Times).

Αυτός ο «θερμικός θόλος» δεν είναι καινούργιο φαινόμενο. Αυτό που αλλάζει είναι η βάση πάνω στην οποία πέφτει. Η Ευρώπη θερμαίνεται περίπου με διπλάσιο ρυθμό από τον παγκόσμιο μέσο όρο από τη δεκαετία του 1980, η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος του πλανήτη (WMO, Copernicus). Στην έκθεση AR6, η IPCC θεωρεί σαφές ότι τα ακραία θερμικά επεισόδια στην Ευρώπη έχουν γίνει συχνότερα και πιο έντονα, και θα ενταθούν περαιτέρω (IPCC).

Δεν έχουμε όμως ακόμη αριθμό για τη συγκεκριμένη συμβολή. Οι επιστήμονες δεν έχουν υπολογίσει πόσους βαθμούς πρόσθεσε η ανθρώπινη δραστηριότητα στους 40,3°C της Mora, ούτε πόσο πιθανότερο έκανε αυτό το επεισόδιο. Δεν έχει δημοσιευθεί πλήρης μελέτη, μόνο μια προκαταρκτική ανάλυση από το ClimaMeter για παρόμοιες συνθήκες (ClimaMeter). Η ασφαλής ανάγνωση είναι ότι το ρεκόρ εκτυλίσσεται πάνω σε μια ήδη θερμότερη ήπειρο, όχι ότι κάθε νέα κορυφή είναι αυτόματα ευθύνη της κλιματικής αλλαγής.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα

Η Ελλάδα δεν βρίσκεται στον πυρήνα του θόλου που χτυπά τη δυτική και βορειοδυτική Ευρώπη. Οι επόμενες ημέρες δείχνουν θερμότερη περίοδο με 30άρια και τοπικά 33-34°C στα εσωτερικά ηπειρωτικά, αλλά όχι επεισόδιο τύπου Ιβηρικής (Ethnos, LiFO). Η θερμή περίοδος όμως ξεκινά πιο νωρίς κάθε χρόνο, και θέλει αντίστοιχα νωρίτερη προσαρμογή.

Το λειτουργικό κόστος αυτής της ζέστης ήδη μετράται. Η Allianz Trade υπολογίζει για τη Γερμανία σωρευτική απώλεια έως 112,5 δισ. ευρώ μέχρι το 2030 σε σενάριο επανάληψης των πιο θερμών ετών της τελευταίας δεκαετίας, με περίπου 3% πτώση παραγωγικότητας ανά βαθμό άνω των 30°C (Allianz Trade).

Το ρεκόρ της Mora θα ξεπεραστεί κάποια στιγμή. Η πιο ανησυχητική διαπίστωση δεν είναι ο αριθμός, αλλά ο ρυθμός. Όταν δίκτυα, τρένα και εργατικό δίκαιο πρέπει να γίνουν «θερινά» τον Μάιο, η προσαρμογή δεν προλαβαίνει το φαινόμενο που υποτίθεται ότι διαχειρίζεται.