Η ΕΥΠ χάνει την ασπίδα του απορρήτου

Το δόγμα της γενικής επίκλησης εθνικής ασφάλειας κατέρρευσε. Με την Απόφαση 709/2026 της Ολομέλειας του ΣτΕ, η ΕΥΠ χάνει το δικαίωμα να κρύβει φακέλους από την ΑΔΑΕ επικαλούμενη αόριστα την εθνική ασφάλεια. Η υπηρεσία αποκτά τρίμηνη προθεσμία να διαβιβάσει στον δικαστή και στην ΑΔΑΕ τον υπηρεσιακό φάκελο της άρσης απορρήτου του δημοσιογράφου Θανάση Κουκάκη (Zougla, News247). Η απόφαση ακυρώνει τον μηχανισμό μέσα από τον οποίο η μυστική υπηρεσία μπλόκαρε τον συνταγματικό έλεγχο.

Στις 2 Μαρτίου 2026 το Συμβούλιο της Επικρατείας, το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο, είχε ήδη διατάξει την ΕΥΠ να παραδώσει τον φάκελο (capital.gr). Η υπηρεσία αρνήθηκε να συμμορφωθεί (Δικαστικό Ρεπορτάζ). Η 709/2026 δεν είναι νέα εντολή παράδοσης. Είναι απόφαση που προεξοφλεί τις υπεκφυγές. Αν η ΕΥΠ ισχυριστεί ότι ο φάκελος καταστράφηκε, οφείλει να πει με ποια νομική βάση έγινε η καταστροφή και να προχωρήσει σε ανασύσταση και διαβίβαση (Zougla). Το «δεν υπάρχει πια» παύει να είναι έγκυρη απάντηση.

Το τέλος του μονομερούς απορρήτου

Η ΑΔΑΕ είναι η ανεξάρτητη αρχή που προβλέπει το άρθρο 19 του Συντάγματος για το απόρρητο των επικοινωνιών (Βουλή). Ο νόμος της δίνει εξουσία να ελέγχει αν οι άρσεις απορρήτου έγιναν νόμιμα και να ζητά πρόσβαση σε στοιχεία και φακέλους από δημόσιες υπηρεσίες (ν. 3115/2003), ενώ η διαδικασία άρσης για λόγους εθνικής ασφάλειας ρυθμίζεται από τον ν. 2225/1994 (e-nomothesia). Στο χαρτί η ΑΔΑΕ ελέγχει. Στην πράξη η ΕΥΠ αποφάσιζε μονομερώς τι θα της έδειχνε.

Η 709/2026 δέχεται ότι η ΕΥΠ δεν μπορεί να αρνείται γενικά την πρόσβαση στον φάκελο επικαλούμενη απλώς «εθνική ασφάλεια» ή «υπηρεσιακό απόρρητο» απέναντι στον συνταγματικό ελεγκτή. Η απόφαση δεν καταργεί το απόρρητο έναντι του κοινού, ούτε δίνει αυτόματα στον παρακολουθούμενο δικαίωμα να δει ολόκληρο τον φάκελό του ή να μάθει όλους τους λόγους. Αλλάζει το καθεστώς για τον ελεγκτή: η ΑΔΑΕ και ο δικαστής αποκτούν πρόσβαση στα πρωτογενή έγγραφα, ώστε να κρίνουν αν η παρακολούθηση ήταν νόμιμη. Η ίδια λογική φαίνεται και σε άλλη πρόσφατη νομολογία για την εθνική ασφάλεια, όπου ο θιγόμενος δικαιούται τουλάχιστον το ουσιώδες περιεχόμενο των λόγων, όχι όλα τα διαβαθμισμένα στοιχεία (News247).

Η σημασία ξεπερνά τον Κουκάκη. Το ίδιο επιχείρημα της «εθνικής ασφάλειας» είχε χρησιμοποιηθεί πολιτικά για να περιοριστεί ο κοινοβουλευτικός έλεγχος στην υπόθεση Predator (Euro2day). Όταν το ανώτατο δικαστήριο κρίνει ότι αυτή η επίκληση δεν είναι αυτόματο φρένο, αδυνατίζει το δόγμα σε κάθε μελλοντική υπόθεση. Ήδη, η απόφαση δίνει πολιτικό μοχλό στην αντιπολίτευση. Το ΠΑΣΟΚ, που έχει επανειλημμένα ζητήσει πραγματικό κοινοβουλευτικό έλεγχο στις υποκλοπές (pasok.gr) και πιέζει για ακρόαση των Ταλ Ντίλιαν και Γρηγόρη Δημητριάδη στην Επιτροπή Θεσμών, αποκτά νομικό πάτημα ώστε το αίτημα να μην μπλοκαριστεί ξανά μέσω απορρήτου (ERT News, To Brief).

Συμμόρφωση ή νέο αδιέξοδο

Τι γίνεται αν η ΕΥΠ ξαναρνηθεί; Δικαστικός επιμελητής που μπαίνει στα γραφεία της και παίρνει τον φάκελο δεν υπάρχει. Ο δρόμος είναι η διαδικασία συμμόρφωσης του άρθρου 95 παρ. 5 του Συντάγματος (Βουλή) και του ν. 3068/2002 (e-nomothesia): επιτροπή που τάσσει προθεσμία, διαπιστώνει μη συμμόρφωση, επιβάλλει χρηματική κύρωση και κινεί πειθαρχικές ευθύνες. Μηχανισμός υπαρκτός, αλλά αργός και έμμεσος.

Η 709/2026 είναι ισχυρή νομικά και αβέβαιη επιχειρησιακά. Αφαιρεί από την ΕΥΠ το δικαίωμα να κρίνει μόνη της τι θα παραδώσει, χωρίς όμως να εγγυάται ότι ο φάκελος υπάρχει ή ότι θα παραδοθεί. Η τρίμηνη προθεσμία τρέχει. Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν η ΕΥΠ οφείλει να παραδώσει τον φάκελο, αλλά αν είμαστε μπροστά σε συμμόρφωση ή σε ένα νέο θεσμικό αδιέξοδο που θα κριθεί στην επιτροπή του άρθρου 95.