Η ΕΥΔΑΠ απορροφά 68 παρόχους νερού — ποιος πληρώνει

Ένα νομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος αλλάζει από τη βάση του το ποιος διαχειρίζεται το νερό στην Ελλάδα: η ΕΥΔΑΠ και η ΕΥΑΘ, οι δύο μεγάλες εταιρείες ύδρευσης της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, απορροφούν 68 τοπικούς παρόχους σε επτά νομούς. Το κείμενο πέρασε «επί της αρχής» από τη Διαρκή Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου, δηλαδή η επιτροπή ενέκρινε τη βασική φιλοσοφία του, όχι τον τελικό νόμο (Βουλή). Το αν το νερό παραμένει δημόσιο είναι μία ερώτηση. Ποιος πληρώνει τα δισεκατομμύρια των έργων ανθεκτικότητας που έρχονται είναι μία άλλη, και το νομοσχέδιο δίνει απάντηση κυρίως στη δεύτερη.

Ας ξεκινήσουμε από το τι ακριβώς μεταφέρεται. Η ΕΥΔΑΠ επεκτείνεται σε όλη την ηπειρωτική Αττική και σε Αίγινα, Αγκίστρι, Βοιωτία, Φωκίδα και Εύβοια (πλην Σκύρου), αποκτώντας για πρώτη φορά και αρμοδιότητες άρδευσης. Η ΕΥΑΘ επεκτείνεται σε Θεσσαλονίκη και Χαλκιδική (Capital). Δεν πρόκειται για χαλαρή συνεργασία. Οι δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης (ΔΕΥΑ), τα δημοτικά τμήματα και οι οργανισμοί άρδευσης απορροφώνται ολόκληροι: δίκτυα, εγκαταστάσεις, συμβάσεις, προσωπικό, απαιτήσεις και χρέη περνούν στις δύο εταιρείες, με όλους τους εργαζομένους να μεταφέρονται στο μισθολογικό τους καθεστώς (eMakedonia). Ο υπουργός Επικρατείας Σταύρος Παπασταύρου υπερασπίστηκε τη λογική ως απάντηση στον κατακερματισμό των «700 και πλέον οργανισμών» και επέμεινε ότι «δεν ιδιωτικοποιούμε το νερό» (Newsbeast).

Γιατί ο λογαριασμός μπορεί να ανέβει χωρίς «ξεπούλημα»

Εδώ είναι το σημείο που μπερδεύει τη συζήτηση. Το νομοσχέδιο δεν ανακοινώνει καμία νέα τιμή ανά κυβικό. Κάνει κάτι πιο δομικό: θεσμοθετεί το κανάλι μέσω του οποίου το κόστος λειτουργίας, συντήρησης και επενδύσεων μπορεί να ανακτηθεί από τα τιμολόγια. Οι χρεώσεις ύδατος και αποχέτευσης στηρίζονται πλέον στην αρχή της ανταποδοτικότητας, δηλαδή ο πάροχος επιτρέπεται να καλύπτει το πραγματικό του κόστος μέσα από ρυθμιζόμενες χρεώσεις (Newsit).

Ο λογαριασμός δηλαδή μπορεί να ακριβύνει χωρίς να έχει πουληθεί το νερό. Η διάκριση δεν είναι λεπτολογία. Ιδιωτικοποίηση είναι η αλλαγή ιδιοκτησίας ή ελέγχου· ανάκτηση κόστους είναι κανόνας τιμολόγησης που μπορεί να εφαρμόσει και ένας καθαρά δημόσιος φορέας. Το ίδιο κάνει το ευρωπαϊκό πλαίσιο: η αναθεωρημένη οδηγία για το πόσιμο νερό επιβάλλει ασφαλέστερο νερό, λιγότερες διαρροές και περισσότερη διαφάνεια, καθήκοντα που κοστίζουν, χωρίς να λέει τίποτα για το ιδιοκτησιακό (EUR-Lex, European Commission).

Ανάμεσα στην ΕΥΔΑΠ και στον λογαριασμό στέκεται ένας ρυθμιστής, η ΡΑΑΕΥ, που εγκρίνει ή απορρίπτει τιμολόγια μέσα σε 50 ημέρες. Η εταιρεία δεν μπορεί δηλαδή να μετακυλίσει μονομερώς κόστος (Ethnos). Το βάρος όμως δεν φαίνεται μόνο στην κατανάλωση: κρύβεται σε πάγια, τέλη, αποχέτευση και συνδέσεις, με τα σταθερά μέρη να χτυπούν αναλογικά πιο σκληρά τα μικρά νοικοκυριά που καταναλώνουν λίγο.

Δύο ταμεία, δύο φορές πληρωμή

Το ουσιαστικό διακύβευμα είναι ότι η μετάβαση δημιουργεί δύο ταμεία. Το κράτος αναλαμβάνει τουλάχιστον το 75% των παλιών ενεργειακών χρεών των ΔΕΥΑ, περίπου 200 εκατ. ευρώ (OT, eMakedonia). Το συνολικό πακέτο στήριξης φτάνει έως τα 400 εκατ. Δηλαδή ο φορολογούμενος πληρώνει το παρελθόν. Για τις νέες επενδύσεις, ένα πακέτο που περιγράφεται στα 2,5 δισ. ευρώ, δεν υπάρχει δημόσιος αναλυτικός κατάλογος έργων ούτε ρητός κανόνας για το πόσο θα καλυφθεί από κρατικούς πόρους και πόσο από τιμολόγια (PowerGame). Ο κάτοικος μιας περιοχής με υπερχρεωμένη ΔΕΥΑ ρισκάρει να πληρώσει διπλά: μία ως φορολογούμενος και μία ως καταναλωτής.

Οι δήμαρχοι το διαβάζουν ως «θεσμική τοκογλυφία» και απειλούν με προσφυγές στο ΣτΕ, ενώ η αντίθεσή τους πατά στην αποτίμηση των δικτύων, όταν η ίδια η ΕΥΔΑΠ που τα αποκτά επηρεάζει την αξία τους (Ethnos, ProtoThema). Η κυβέρνηση αντιτείνει, όχι αβάσιμα, ότι εκατοντάδες αδύναμοι φορείς με απώλειες δικτύου που σε εθνικό επίπεδο ξεπερνούν το ένα τρίτο δεν μπορούν να τρέξουν μεγάλα έργα· η κλίμακα φέρνει μηχανικούς, φθηνότερη χρηματοδότηση και ενιαία λογοδοσία (EY). Η προηγούμενη αντίδραση της Ένωσης Δημοτικών Επιχειρήσεων για αναγκαστικές συγχωνεύσεις δείχνει πόσο βαθιά είναι η ρήξη (To Brief).

Σήμερα λείπει το εργαλείο που θα έκρινε το αποτέλεσμα: δεν υπάρχει δημόσιο scoreboard ανά πάροχο για απώλειες, κόστος ανά κυβικό και κατανομή λογαριασμών. Με τα δεδομένα που έχουμε, ξέρουμε ότι αλλάζει ο φορέας που εισπράττει· δεν ξέρουμε αν πέφτει το κόστος ή απλώς αλλάζει η τσέπη που το σηκώνει.