Εξορύξεις στην Κρήτη: Η πρωτοφανής ρήτρα αποχώρησης στη σύμβαση της Chevron

Η σύμβαση Chevron-HelleniQ Energy για τα οικόπεδα νότια της Κρήτης πέρασε χθες από τη Βουλή. Μέσα στις 150+ σελίδες της κρύβεται το Άρθρο 30§3: αν η Ελλάδα οριοθετήσει ΑΟΖ με γειτονικό κράτος και η συμβατική περιοχή μειωθεί, η Chevron υποχρεούται να αποξηλώσει τον εξοπλισμό της χωρίς αποζημίωση (iefimerida.gr). Σε 12 προηγούμενες συμβάσεις υδρογονανθράκων που έχει κυρώσει η Βουλή, τέτοια ρήτρα δεν υπήρχε — ούτε στη σύμβαση της Total το 2019 για τα ίδια οικόπεδα.

Ο υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου εξήγησε ότι πρόκειται για «νομική πρόβλεψη κατανομής ευθύνης» που προστατεύει το Δημόσιο από μελλοντικές αποζημιώσεις (ertnews.gr). Η αντιπολίτευση διαφωνεί, αλλά από διαφορετικές γωνίες. Ο Αντώνης Σαμαράς — διαγραμμένος πλέον από τη ΝΔ — έθεσε ζήτημα κυριαρχίας: «Εμείς οι ίδιοι φαίνεται να δεχόμαστε τη δυνητική απομείωση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων» (newsbeast.gr). Ο Νίκος Ανδρουλάκης εστίασε αλλού: η ρήτρα δεν αφορά μόνο τα νότια όρια προς Λιβύη, αλλά και τα «πλευρικά-ανατολικά», εκεί όπου ήδη υπάρχει συμφωνία με την Αίγυπτο (ethnos.gr).

Αυτό που κανείς τους δεν είχε, ωστόσο, είναι ανεξάρτητη νομική αξιολόγηση. Η ρήτρα προστέθηκε στις 10 Δεκεμβρίου 2025, δώδεκα μέρες πριν τη συνεδρίαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Εφαρμόζεται στα οικόπεδα όπου η Λιβύη κατέθεσε ρηματική διακοίνωση στον ΟΗΕ τον Μάιο 2025, διεκδικώντας το 83% των περιοχών (protothema.gr). Κανένας ακαδημαϊκός διεθνούς δικαίου θάλασσας, κανένα think tank δεν δημοσίευσε ανάλυση πριν ή μετά την ψηφοφορία. Η HelleniQ Energy, εταίρος με 30% στην κοινοπραξία, δεν τοποθετήθηκε δημόσια (To Brief).

Υπάρχει, τέλος, το ζήτημα του χρόνου. Η παραγωγή, αν ποτέ ξεκινήσει, δεν αναμένεται πριν το 2032 (businessdaily.gr). Την ίδια στιγμή, το πετρέλαιο βρίσκεται ήδη στα 100 δολάρια το βαρέλι και τα στρατηγικά αποθέματα του IEA καλύπτουν μόλις 20 ημέρες ροής του Ορμούζ (To Brief). Αν εντωμεταξύ αλλάξουν τα όρια της ΑΟΖ, η Chevron αποχωρεί χωρίς κόστος. Η σύμβαση κυρώθηκε. Η ρήτρα παραμένει αναξιολόγητη.