Εξετάσεις ΑΣΕΠ για 30.000 προϊσταμένους — σχέδιο σε διαβούλευση

Το Υπουργείο Εσωτερικών έθεσε σε δημόσια διαβούλευση, από τις 7 Αυγούστου, σχέδιο νόμου που αλλάζει τον τρόπο επιλογής των προϊσταμένων στο Δημόσιο. Μια πανελλαδική γραπτή εξέταση του ΑΣΕΠ, της ανεξάρτητης αρχής που κρίνει τις προσλήψεις στο κράτος, γίνεται η βασική πύλη για τους υπαλλήλους πανεπιστημιακής και τεχνολογικής εκπαίδευσης (ΠΕ και ΤΕ) που διεκδικούν θέση ευθύνης. Μία λεπτομέρεια ξεχωρίζει: η τελική τοποθέτηση παραμένει στα χέρια του υπουργού ή της διοίκησης του φορέα. Η διαβούλευση κλείνει στις 28 Αυγούστου (opengov).

Πάρτε έναν υπάλληλο ΠΕ ή ΤΕ που το 2027 θέλει να γίνει προϊστάμενος. Πρώτα εγγράφεται στο νέο Μητρώο Υποψηφίων Προϊσταμένων που τηρεί ηλεκτρονικά το ΑΣΕΠ· χωρίς αυτή την εγγραφή δεν μπορεί καν να διεκδικήσει θέση. Για να μπει στο Μητρώο δίνει γραπτή εξέταση, βαθμολογούμενη σε κλίμακα από το 1 έως το 1.000 (foititikanea). Μετά κατατάσσεται με βάση και τα υπόλοιπα προσόντα του. Για τις ανώτερες θέσεις προστίθεται ειδική δοκιμασία, και τα Συμβούλια Επιλογής καταρτίζουν τον τελικό πίνακα. Αυτός φτάνει στον αρμόδιο υπουργό ή στο ανώτατο όργανο του φορέα, και εκεί γίνεται η επιλογή.

Πόσο μετράει το χαρτί της εξέτασης

Στο πάγιο σύστημα, για Διευθυντές και Τμηματάρχες, η γραπτή επίδοση πιάνει πάνω από τη μισή τελική βαθμολογία, το 55%. Για μια Διεύθυνση, το υπόλοιπο μοιράζεται σε 10% τυπικά προσόντα, 15% εμπειρία και 20% προηγούμενη άσκηση καθηκόντων ευθύνης (eduplus). Για τους Γενικούς Διευθυντές το βάρος της εξέτασης πέφτει στο 30% και προστίθεται ξεχωριστή δοκιμασία. Στην πρώτη, μεταβατική εφαρμογή του 2027, όμως, το ποσοστό της εξέτασης για Διεύθυνση και Τμήμα ορίζεται χαμηλότερα, στο 50%, με 15% στα τυπικά προσόντα και 35% συνολικά σε εμπειρία και καθήκοντα (foititikanea). Οι πέντε μονάδες διαφοράς δεν είναι λεπτομέρεια: στην εκκίνηση το σύστημα αφήνει λίγο περισσότερο χώρο στη διαδρομή του υπαλλήλου και λίγο λιγότερο στην επίδοση μιας ημέρας.

Και δεν μιλάμε για λίγες κορυφαίες θέσεις. Οι δημοσιευμένες αποδελτιώσεις του κειμένου μετρούν σχεδόν 30.000 θέσεις ευθύνης: περίπου 24.300 τμηματάρχες, 5.100 διευθυντές, 410 γενικούς διευθυντές και 132 υποδιευθυντές (proson). Είναι, πρακτικά, ολόκληρη η ενδιάμεση διοικητική γραμμή του κράτους, από τα ΚΕΠ και τις εφορίες μέχρι τις πολεοδομίες και τις νοσοκομειακές διοικήσεις.

Το προηγούμενο μοντέλο, όπως είχε διαμορφωθεί κυρίως με τον νόμο του 2020, στηριζόταν σε τέσσερις ομάδες κριτηρίων: τυπικά προσόντα, εμπειρία, αξιολόγηση και δομημένη συνέντευξη (kokkinoslawfirm). Το νέο σχέδιο σβήνει τη συνέντευξη για Διεύθυνση και Τμήμα και μετατρέπει την αξιολόγηση από μοριοδοτούμενο κριτήριο σε απλή προϋπόθεση συμμετοχής. Η κατεύθυνση δεν ήρθε ξαφνικά: ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος και η υφυπουργός Βιβή Χαραλαμπογιάννη είχαν παρουσιάσει τον βασικό άξονα ήδη από τον Ιανουάριο (powergame).

Εκεί που τελειώνει η βαθμολογία

Εδώ σταματά η αυτόματη δεσμευτικότητα. Ο πίνακας του ΑΣΕΠ ορίζει ποιος μπαίνει στο Μητρώο, ποιος προκρίνεται και ποιοι θεωρούνται «επικρατέστεροι». Ο υπουργός ή το ανώτατο όργανο της διοίκησης όμως επιλέγει ανάμεσα στους υψηλότερα βαθμολογημένους, όχι υποχρεωτικά με τον κανόνα «ο πρώτος παίρνει τη θέση» (proson, efsyn). Στο κείμενο που ελέγχθηκε δεν εντοπίστηκε ρητή γενική υποχρέωση να αιτιολογείται ειδικά η επιλογή ενός υποψηφίου που δεν ήταν πρώτος στη σειρά. Γι' αυτό και η ομοσπονδία εργαζομένων ΠΑΝΣΥΠΟ ζητά η τελική κατάταξη να οδηγεί δεσμευτικά στην τοποθέτηση, με περιθώριο κρίσης μόνο σε περιπτώσεις ισοβαθμίας (aftodioikisi).

Η συγκριτική εμπειρία δείχνει γιατί εκεί κρίνεται το πράγμα. Οι τυποποιημένες εξετάσεις προστατεύουν την αξιοκρατία όπου ο κίνδυνος πελατειακών παρεμβάσεων είναι υψηλός (vlex), όμως οι δεξαμενές επιτυχόντων μειώνουν, δεν εξαφανίζουν, την πολιτικοποίηση όταν η τελική απόφαση διορισμού μένει διακριτική (scribd).

Το στοίχημα δεν είναι αν οι υποψήφιοι θα δίνουν εξετάσεις. Θα δίνουν. Είναι πόσο δεσμεύει τον υπουργό η βαθμολογία που θα βγάλει ο υπολογιστής του ΑΣΕΠ. Όσο η τελευταία υπογραφή διαλέγει ελεύθερα μέσα από τη δεξαμενή των επιτυχόντων, το νέο σύστημα στενεύει το ποιοι μπορούν να γίνουν προϊστάμενοι, αλλά αφήνει στη διοίκηση το ποιος τελικά θα γίνει.