Εθνικό Απολυτήριο: άνοιξε ο διάλογος, όχι το σχέδιο

Ένα νέο σύστημα εισαγωγής στα πανεπιστήμια, το «Εθνικό Απολυτήριο», σχεδιάζεται να μοιράσει το βάρος της πρόσβασης στα ΑΕΙ από τη μία τελική εξέταση σε ολόκληρο το Λύκειο. Στις 3 Σεπτεμβρίου μπήκε σε νέα φάση: η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη άνοιξε τον διάλογο με τα κόμματα και τους φορείς πάνω σε μια Ενδιάμεση Έκθεση, όχι ακόμη την ανοιχτή διαβούλευση με τους πολίτες (ΕΡΤ). Το υπουργείο άνοιξε τη διαδικασία, όχι το ίδιο το σχέδιο.

Και το σχέδιο μετράει, γιατί εκεί κρύβονται οι επιλογές που θα ορίσουν ποιος τελικά μπαίνει στο πανεπιστήμιο. Σε συνέχεια της κάλυψης του Μαΐου, όταν η ίδια υπουργός παραδεχόταν ότι το σημερινό σύστημα άγγιξε τα όριά του (To Brief), η μεταρρύθμιση κινείται σε τρεις σταθμούς. Σε κάθε έναν, κάτι κρίσιμο παραμένει αδημοσίευτο ή αναποφάσιστο.

Ο πρώτος σταθμός ήταν ο Απρίλιος. Στις 5 Φεβρουαρίου, παρουσιάζοντας το σχέδιο, η Ζαχαράκη είχε δεσμευτεί ότι «εντός του μηνός Απριλίου» θα λειτουργούσε ψηφιακή πλατφόρμα για τις προτάσεις των πολιτών, με πρώτο ορίζοντα εφαρμογής το σχολικό έτος 2027-2028 (ΥΠΑΙΘΑ). Η πλατφόρμα δεν άνοιξε τον Απρίλιο. Μετατέθηκε για το τέλος Σεπτεμβρίου, πέντε μήνες αργότερα. Το πλαίσιο το είχε δώσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης στις 3 Φεβρουαρίου: «εννέα μήνες διαλόγου» με νομοθετική πρωτοβουλία προς το τέλος της χρονιάς (primeminister.gr).

Πίσω από τον διάλογο υπάρχει ένα όργανο με όνομα και πρόεδρο, που δουλεύει με κλειστές πόρτες. Η 106μελής Επιτροπή Εθνικού Διαλόγου, υπό τον πρύτανη του Πανεπιστημίου Πειραιώς Μιχάλη Σφακιανάκη, συγκροτήθηκε τον Φεβρουάριο με υπουργική απόφαση και έχει εντολή να συντάξει ενιαίο πόρισμα προς την υπουργό, όχι να νομοθετήσει (Proson). Παρέδωσε την Ενδιάμεση Έκθεσή της και πάνω σε αυτήν ανοίγει ο διάλογος με τα κόμματα, αλλά το πλήρες κείμενο δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα. Έτσι, όσα κρίνουν πραγματικά τη μεταρρύθμιση κυκλοφορούν ως ρεπορτάζ: αν θα μετρά η Α΄ Λυκείου ή κυρίως η Β΄ και η Γ΄, ποιος θα είναι ο συντελεστής κάθε τάξης, πόσο θα ζυγίζει η ενδοσχολική έναντι της εξωτερικής αξιολόγησης, τι ρόλο θα παίξει η διευρυμένη Τράπεζα Θεμάτων (η δεξαμενή ερωτήσεων του ΙΕΠ) και τι θα απομείνει από τις Πανελλαδικές (Πρώτο Θέμα, Ethnos).

Ο δεύτερος σταθμός είναι η πλατφόρμα του τέλους Σεπτεμβρίου. Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που έχει δημοσιοποιηθεί, η ηλεκτρονική διαβούλευση ανοίγει γύρω στις 22 Σεπτεμβρίου και κλείνει στις 31 Οκτωβρίου (ESOS). Είναι μεγαλύτερο διάστημα από τις δύο εβδομάδες που ο νόμος ορίζει ως ελάχιστο για τη διαβούλευση ενός σχεδίου νόμου (OpenGov). Εδώ όμως δεν υπάρχει ακόμη σχέδιο νόμου: η πλατφόρμα συλλέγει γνώμες πάνω στις επιλογές της Επιτροπής, που σημαίνει ότι οι απόψεις μαθητών, γονιών και εκπαιδευτικών έχουν πολιτικό βάρος, όχι νομική δέσμευση. Το υπουργείο κρατά την ευχέρεια να επιλέξει τι θα ενσωματώσει.

Ο τρίτος σταθμός είναι το τέλος Νοεμβρίου. Τον Φεβρουάριο, δημοσιεύματα απέδιδαν στη Ζαχαράκη στόχο για «νομοθετική πρωτοβουλία» στα τέλη Νοεμβρίου (CNN Greece). Το χρονοδιάγραμμα που ισχύει σήμερα λέει άλλα: στις 30 Νοεμβρίου τοποθετείται η τελική έκθεση, ενώ η κυβερνητική πρόταση και η νομοθετική πρωτοβουλία μετατίθενται για τον Δεκέμβριο 2026 ή τον Ιανουάριο 2027 (Alfavita). Όπως το είχε διατυπώσει το υπουργείο ήδη από τον Φεβρουάριο, το πόρισμα αναμένεται έως τα τέλη Νοεμβρίου και «στη συνέχεια θα ακολουθήσει η νομοπαρασκευαστική διαδικασία» (ΥΠΑΙΘΑ). Τρία διαφορετικά πράγματα που εύκολα μπερδεύονται σε ένα: έκθεση, νομοπαρασκευή, ψήφιση.

Και ενώ το χρονοδιάγραμμα τρέχει, το πιο απαιτητικό κομμάτι της μεταρρύθμισης μένει στα χαρτιά. Για το «Εθνικό Σώμα Αξιολογητών», τους εξωτερικούς βαθμολογητές που θα εγγυώνται την αντικειμενικότητα, δεν έχουν δημοσιοποιηθεί προκήρυξη, αριθμός, σχήμα πιστοποίησης ή πιλοτική εφαρμογή (Dnews). Χωρίς αυτό, ένα μικτό απολυτήριο κινδυνεύει να μεταφέρει τον ανταγωνισμό από μία εξέταση σε τρεις σχολικές χρονιές.

Η συναίνεση σταματά στο γενικό. Το ΠΑΣΟΚ προσέρχεται θετικά αλλά διεκδικεί την πατρότητα, θυμίζοντας ότι από τον Ιούνιο 2024 ζήτησε πρώτο τον εθνικό διάλογο, και δηλώνει ότι θα καταθέσει δικές του προτάσεις «όχι ως σχολιαστής» (ΠΑΣΟΚ). Το ΚΚΕ ζητά να μην κατατεθεί καν το νομοσχέδιο, μιλώντας για «περισσότερες εξετάσεις, περισσότερο άγχος» (ΕΡΤ). Η ΟΛΜΕ, που από τον Φεβρουάριο προειδοποιεί ότι το νέο σχήμα μετατρέπει όλο το Λύκειο σε διαρκές εξεταστικό φίλτρο (ΟΛΜΕ), μιλά πλέον για «τριπλές Πανελλήνιες» (Dnews).

Όταν ανοίξει στο τέλος Σεπτεμβρίου η πλατφόρμα όπου καλούνται να μιλήσουν οι πολίτες, θα απομένουν περίπου δύο μήνες μέχρι την τελική έκθεση που θα ενσωματώνει τη γνώμη τους. Κι επειδή η διαβούλευση δεν πέφτει πάνω σε σχέδιο νόμου αλλά σε ανοιχτές επιλογές μιας επιτροπής, το τελευταίο χέρι στο τι θα γίνει «Εθνικό Απολυτήριο» το κρατά, όπως και τον Φεβρουάριο, το υπουργείο.