Εθελοντικές μειώσεις 5% σε τρόφιμα από τις 31 Αυγούστου

Το μοσχάρι κοστίζει 15,6% περισσότερο απ' ό,τι πέρυσι, το αρνί 16,2%, το φυσικό αέριο 24,6% και τα καύσιμα περίπου 12% (Enikos). Αυτό είναι το ταμείο του νοικοκυριού τον Ιούλιο του 2026, και πάνω σε αυτό το φόντο η κυβέρνηση ανακοίνωσε ένα νέο εργαλείο: εθελοντικές μειώσεις τιμών τουλάχιστον 5% σε 12 κατηγορίες βασικών προϊόντων, από τις 31 Αυγούστου, για δύο έως τέσσερις μήνες.

Ας πούμε πρώτα τι ακριβώς αλλάζει για τον καταναλωτή. Στη σύσκεψη στο Υπουργείο Ανάπτυξης, ο υπουργός Τάκης Θεοδωρικάκος, εκπρόσωποι της βιομηχανίας, προμηθευτών, πολυεθνικών και σούπερ μάρκετ, μαζί με τη διοικήτρια της Ανεξάρτητης Αρχής Ελέγχου της Αγοράς Δέσποινα Τσαγγάρη, κατέληξαν σε μια εθελοντική πρωτοβουλία με ειδική σήμανση στο ράφι για τα προϊόντα που θα συμμετέχουν (in.gr, Lifo). Οι κατηγορίες είναι νωπό κρέας, γαλακτοκομικά και αυγά, ψωμί και αλεύρι, ζυμαρικά, όσπρια και ρύζι. Στη λίστα μπαίνουν επίσης ελαιόλαδο και σπορέλαια, βρεφικές τροφές, καφές, σοκολατοειδή, αναψυκτικά, απορρυπαντικά, είδη προσωπικής υγιεινής και σχολικά είδη (in.gr).

Η λέξη «εθελοντική» κρύβει το πραγματικό διακύβευμα. Δεν πέφτουν όλα τα βασικά προϊόντα κατά 5%. Θα πέσουν μόνο οι κωδικοί και οι εταιρείες που θα ενταχθούν στο σχήμα, γι' αυτό και η σήμανση στο ράφι γίνεται πρακτικά κρίσιμη (ProtoThema).

Από τον νομικό κανόνα στη «συμφωνία κυρίων»

Εδώ κρύβεται η σημαντική αλλαγή. Μέχρι την 1η Ιουλίου, ίσχυε το πλαφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους: ένας δεσμευτικός κανόνας που απαγόρευε στις επιχειρήσεις να χρεώνουν υψηλότερο περιθώριο από αυτό που είχαν το 2025, σε 63 κατηγορίες αγαθών, από τη βιομηχανία ως το ράφι (BusinessNews). Το «δόντι» του ήταν αριθμητικό: ο ελεγκτής μπορούσε να συγκρίνει το περιθώριο του ίδιου κωδικού με το περυσινό και να βεβαιώσει παράβαση. Τον Ιούνιο, η Αρχή επέβαλε πρόστιμο 309.339 ευρώ στην αλυσίδα Tottis Bingo για υπέρβαση σε 33 κωδικούς (OT).

Το πλαφόν δεν παρατάθηκε. Μπήκε πρώτα ένα άτυπο πάγωμα ανατιμήσεων για τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, και τώρα η εθελοντική μείωση (Euronews). Το κράτος περνά δηλαδή από ένα καθεστώς όπου μετρούσε νομικά το επιτρεπτό κέρδος, σε ένα καθεστώς όπου ελέγχει αν η αγορά τηρεί όσα υποσχέθηκε (News247). Η Αρχή διατηρεί τις εξουσίες της, αλλά το αντικείμενο του ελέγχου αλλάζει: από «υπερέβης το νόμιμο περιθώριο» σε «κράτησες τη δέσμευσή σου». Είναι ασθενέστερο εργαλείο, γιατί η νέα συμφωνία είναι προσωρινή και δεν φέρει αυτόματο πρόστιμο (Reporter).

Γιατί λείπουν τα φρούτα και τα λαχανικά

Τα νωπά φρούτα και λαχανικά μένουν εκτός λίστας, και η εξήγηση είναι τεχνική πριν γίνει πολιτική. Ένα τυποποιημένο μακαρόνι έχει ίδιο barcode και σταθερό κόστος για μήνες, άρα συγκρίνεις εύκολα παλιά και νέα τιμή. Η ντομάτα του Ιουλίου δεν είναι η ντομάτα του Αυγούστου: αλλάζει προέλευση, ποιότητα, φύρα, διαθεσιμότητα. Χωρίς σταθερό σημείο αναφοράς, μια δέσμευση «-5% από εδώ και πέρα» είναι δύσκολο να ελεγχθεί. Η εξαίρεση δεν αποδεικνύει εύνοια προς την αγορά, αποκαλύπτει όμως το όριο του μέτρου: επιλέχθηκαν οι κατηγορίες όπου η μείωση μετριέται εύκολα.

Και εδώ φτάνουμε στο πραγματικό τεστ. Η κρίσιμη έννοια λέγεται pass-through: πόσο από μια μείωση 5% στη χονδρική φτάνει τελικά στην ταμπέλα του ραφιού. Αν η χονδρική πέσει 5% αλλά το ράφι μόνο 2%, η υπόλοιπη μείωση απορροφήθηκε στη διαδρομή. Προσφορές, κάρτες πιστότητας και προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας θολώνουν ακόμη περισσότερο την εικόνα (To Brief).

Το βάρος αυτού του ερωτήματος δεν πέφτει ισομερώς. Το μέσο νοικοκυριό δαπανά περίπου 357 ευρώ τον μήνα σε τρόφιμα, αλλά το φτωχότερο 20% δίνει το 33,5% της συνολικής του δαπάνης σε τρόφιμα, έναντι 12,7% για το πλουσιότερο 20% (To Brief). Μια πραγματική μείωση στο ράφι μετράει τριπλά για τον φτωχότερο. Μια μείωση που μένει στον τιμοκατάλογο δεν μετράει καθόλου.

Ο πληθωρισμός του Ιουνίου υποχώρησε στο 4,4% από 5,2% τον Μάιο (iefimerida), αλλά αυτό σημαίνει ότι οι τιμές ανεβαίνουν πιο αργά, όχι ότι έπεσαν. Η κυβέρνηση πέρασε από ένα μέτρο που το έλεγχε ελεγκτής με πρόστιμο, σε ένα που το κρίνει ο καταναλωτής μπροστά στο ράφι. Χωρίς δημόσια λίστα κωδικών, τιμών πριν και μετά και συγκεκριμένες ημερομηνίες, η συμφωνία είναι λόγια.