Αλλαγές στα εργασιακά: Επιστρέφουν επιδόματα μέσω συλλογικών συμβάσεων, ενεργοποιείται το 13ωρο

Η ελληνική αγορά εργασίας μπαίνει στο 2026 με δύο εξελίξεις που τρέχουν παράλληλα και αλλάζουν την καθημερινότητα μισθωτών και επιχειρήσεων με διαφορετικό τρόπο. Η μία αφορά το «πόσο» (μισθοί, επιδόματα, προσαυξήσεις). Η άλλη αφορά το «πώς» (ωράριο, έλεγχος, δυνατότητα δεύτερης δουλειάς).

Από τη μία, το Υπουργείο Εργασίας φέρνει νομοσχέδιο για ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων εργασίας (ΣΣΕ), με στόχο να αυξηθεί η κάλυψη των εργαζομένων από κλαδικές και επιχειρησιακές συμφωνίες και να επανέλθουν θεσμικά όροι που είχαν περιοριστεί στα μνημόνια, όπως το επίδομα γάμου και μια σειρά «κανονιστικών» παροχών που συνήθως ζουν μέσα στις ΣΣΕ. Το σχέδιο είναι σε δημόσια διαβούλευση έως τις 28/1/2026. (https://www.opengov.gr/home/2026/01/14/10043) (https://ypergasias.gov.gr/se-dimosia-diavoulefsi-tethike-to-schedio-nomou-ethniki-koinoniki-symfonia-gia-tin-enischysi-ton-syllogikon-symvaseon-ergasias/)

Από την άλλη, στις 16/2/2026 περνάμε σε πλήρη παραγωγική λειτουργία στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ (το πληροφοριακό σύστημα δηλώσεων της εργασίας) και μαζί του ενεργοποιείται στην πράξη ένα κρίσιμο κομμάτι του πρόσφατου εργατικού πλαισίου: η δυνατότητα παράλληλης απασχόλησης σε δεύτερο εργοδότη, που μπορεί να οδηγήσει σε εργασία έως 13 ώρες την ημέρα, υπό προϋποθέσεις και με προσαύξηση 40% στις ώρες του δεύτερου εργοδότη. (https://ypergasias.gov.gr/sti-nea-psifiaki-epochi-eiserchetai-o-kosmos-tis-ergasias-me-to-neo-ps-ergani-ii-se-paragogiki-leitourgia-stis-16-fevrouariou-2026/) (https://www.taxheaven.gr/law/5053/2023) (https://www.forin.gr/laws/law/4485/n-5239-2025)

Το πολιτικό μήνυμα που εκπέμπεται είναι διπλό: «ενίσχυση του συλλογικού μισθού» και «ευελιξία του ατομικού ωραρίου». Η οικονομική ουσία είναι μία: μετακινείται η ισορροπία ισχύος στην αγορά εργασίας. Το πού θα κάτσει τελικά η μπίλια (σε αυξήσεις που βελτιώνουν πραγματικά τη ζωή ή σε εντατικοποίηση που “καίει” τους μισθωτούς) θα κριθεί από δύο πράγματα: πόσο μαζικά θα επεκταθούν οι ΣΣΕ και πόσο αυστηρά θα εφαρμόζεται ο έλεγχος ωραρίου στην πράξη.

---

Πώς φτάσαμε ως εδώ (και γιατί επιστρέφουν τώρα οι ΣΣΕ)

Για να καταλάβουμε τι αλλάζει, χρειάζεται ένα σύντομο rewind.

Στην αρχή της δεκαετίας του 2010, μέσα στην κρίση χρέους, η Ελλάδα άλλαξε ριζικά το μοντέλο συλλογικών διαπραγματεύσεων. Ο νόμος του 2011 ανέστειλε τον μηχανισμό επέκτασης και έσπρωξε την αγορά προς επιχειρησιακές συμβάσεις (δηλαδή συμφωνίες σε επίπεδο εταιρείας, όχι κλάδου). Αυτό στην πράξη αποδυνάμωσε την «καθολικότητα» των κλαδικών κανόνων, γιατί κάθε επιχείρηση μπορούσε να κινείται πιο μόνη της. (https://www.taxheaven.gr/law/4024/2011)

Το 2012, με το δεύτερο μνημόνιο, περιορίστηκε επίσης η «μετενέργεια». Μετενέργεια σημαίνει τι συνεχίζει να ισχύει όταν λήξει μια ΣΣΕ και δεν έχει υπογραφεί νέα. Εκείνη την περίοδο μειώθηκε η περίοδος «χάριτος» και διατηρούνταν μόνο βασικός μισθός και λίγα γενικά επιδόματα. Πολλά κλαδικά επιδόματα και όροι ουσιαστικά έσβηναν μετά από λίγο χρόνο, αν δεν υπήρχε νέα συμφωνία. (https://www.omed.gr/el/content/%CE%BD%CF%8C%CE%BC%CE%BF%CF%82-40462012)

Μετά το 2018, επανήλθαν εργαλεία επέκτασης κλαδικών ΣΣΕ, όμως η πραγματική κάλυψη στην αγορά παρέμεινε χαμηλή σε σχέση με άλλες χώρες της ΕΕ, λόγω δομής της οικονομίας (πολλές μικρές επιχειρήσεις, υψηλή ευελιξία, χαμηλή συνδικαλιστική πυκνότητα σε αρκετούς κλάδους) και λόγω του «κενού» που άφησε η δεκαετία απορρύθμισης. (https://www.eurofound.europa.eu/countries/greece/collective-bargaining)

Σήμερα, η κυβέρνηση επιστρέφει δυναμικά στις ΣΣΕ για έναν πρακτικό λόγο: οι συλλογικές συμβάσεις είναι ο πιο γρήγορος μηχανισμός να περάσουν αυξήσεις και παροχές σε μεγάλη μερίδα εργαζομένων χωρίς να σηκώσει μόνη της το κράτος το δημοσιονομικό κόστος (όπως θα συνέβαινε με μια γενναία μείωση φόρων ή μια μεγάλη επιδότηση μισθών).

Παράλληλα, η ΕΕ πιέζει συνολικά τα κράτη-μέλη προς υψηλότερη κάλυψη από συλλογικές διαπραγματεύσεις. Η Οδηγία για επαρκείς κατώτατους μισθούς (δεν επιβάλλει έναν ενιαίο ευρωπαϊκό κατώτατο, αλλά θέτει πλαίσιο) ζητά από χώρες με κάλυψη κάτω από 80% να έχουν σχέδια δράσης για να την αυξήσουν. Αυτό μετατρέπει το «80%» σε πολιτικό ορόσημο. (https://eur-lex.europa.eu/EN/legal-content/summary/minimum-wages-in-the-eu.html?utm_source=openai)

---

Τι είναι οι ΣΣΕ, τι σημαίνει «επέκταση» και τι σημαίνει «πλήρης μετενέργεια»

Μια συλλογική σύμβαση εργασίας (ΣΣΕ) είναι συμφωνία ανάμεσα σε εκπροσώπους εργαζομένων (σωματεία, ομοσπονδίες) και εργοδοτών (εργοδοτικές ενώσεις ή μια επιχείρηση) που ορίζει μισθούς, επιδόματα, ωράρια, άδειες, κανόνες υπερωριών και άλλους όρους εργασίας.

Υπάρχουν δύο «λέξεις-κλειδιά» στο νομοσχέδιο:

1. Επέκταση κλαδικής σύμβασης: σημαίνει ότι οι όροι μιας κλαδικής ΣΣΕ (π.χ. τουρισμού, μεταφορών, εμπορίου) γίνονται υποχρεωτικοί για όλο τον κλάδο, άρα και για εργοδότες που δεν συμμετείχαν στην υπογραφή. Το σχέδιο μειώνει το όριο που απαιτείται για να γίνει αυτή η επέκταση, από 50% σε 40% κάλυψης στον κλάδο. (https://ypergasias.gov.gr/se-dimosia-diavoulefsi-tethike-to-schedio-nomou-ethniki-koinoniki-symfonia-gia-tin-enischysi-ton-syllogikon-symvaseon-ergasias/)

2. Πλήρης μετενέργεια: σημαίνει ότι μετά τη λήξη μιας ΣΣΕ συνεχίζουν να ισχύουν όλοι οι όροι της (όχι μόνο ο βασικός μισθός και λίγα επιδόματα) μέχρι να υπογραφεί νέα. Αυτό έχει άμεση αξία για την τσέπη: επιδόματα που μέχρι σήμερα μπορούσαν να «πέσουν» μετά από λίγους μήνες χωρίς νέα συμφωνία, μένουν ενεργά για μεγαλύτερο διάστημα. (https://ypergasias.gov.gr/se-dimosia-diavoulefsi-tethike-to-schedio-nomou-ethniki-koinoniki-symfonia-gia-tin-enischysi-ton-syllogikon-symvaseon-ergasias/)

Εδώ μπαίνουν τα περίφημα επιδόματα (επίδομα γάμου, τέκνων, σπουδών, προϋπηρεσίας, ειδικές προσαυξήσεις κλάδων). Η επιστροφή τους δεν γίνεται με ένα «κουμπί» για όλους. Γίνεται μέσω των ΣΣΕ, άρα αφορά όσους καλυφθούν από αυτές.

---

Η μεγάλη ημερομηνία: 16 Φεβρουαρίου και το ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ

Στις 16/2/2026 το παλιό ΕΡΓΑΝΗ διακόπτει και αντικαθίσταται πλήρως από το ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ. Αυτό το γεγονός ακούγεται τεχνικό, όμως είναι κρίσιμο γιατί το σύστημα γίνεται η «πηγή αλήθειας» για ώρες εργασίας, δηλώσεις, αλλαγές ωραρίων και έλεγχο. (https://ypergasias.gov.gr/sti-nea-psifiaki-epochi-eiserchetai-o-kosmos-tis-ergasias-me-to-neo-ps-ergani-ii-se-paragogiki-leitourgia-stis-16-fevrouariou-2026/)

Μαζί με αυτό, εφαρμόζονται στην πράξη οι ρυθμίσεις για παράλληλη απασχόληση. Ο πυρήνας τους είναι ότι ένας εργαζόμενος μπορεί να δουλεύει σε δύο εργοδότες την ίδια ημέρα, έως συνολικά 13 ώρες, με προσαύξηση 40% για τις ώρες στον δεύτερο εργοδότη. Το πλαίσιο αυτό «κουμπώνει» στον νόμο του 2023 για την παράλληλη απασχόληση και στις μεταγενέστερες παρεμβάσεις που άνοιξαν το πεδίο για την «13η ώρα». (https://www.taxheaven.gr/law/5053/2023) (https://www.forin.gr/laws/law/4485/n-5239-2025)

Η οικονομική ανάγνωση του 13ώρου έχει δύο επίπεδα:

• Για έναν εργαζόμενο που θέλει και αντέχει να συμπληρώσει εισόδημα (ή χρειάζεται να το συμπληρώσει), η δυνατότητα δεύτερης δουλειάς είναι άμεσα χρήμα στο χέρι.
• Για έναν εργοδότη που θέλει να καλύψει αιχμές (τουρισμός, εστίαση, logistics), η δυνατότητα να βρει εργατικά χέρια σε δεύτερη εργασία δίνει λειτουργική ευελιξία.

Το ερώτημα είναι ποιος έχει τη διαπραγματευτική ισχύ στην πραγματικότητα, ειδικά όταν η αγορά εργασίας έχει χαμηλή κάλυψη ΣΣΕ και οι μισθοί σε αρκετούς κλάδους παραμένουν κοντά σε χαμηλά επίπεδα.

---

Τα ευρωπαϊκά όρια: 48 ώρες, 11 ώρες ανάπαυση, και η καταγραφή χρόνου

Η συζήτηση για το 13ωρο δεν γίνεται σε κενό. Υπάρχει ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Η Οδηγία για τον χρόνο εργασίας (2003/88/ΕΚ) θέτει βασικούς κανόνες προστασίας υγείας και ασφάλειας: μέσος όρος έως 48 ώρες την εβδομάδα, ελάχιστη ημερήσια ανάπαυση 11 συνεχών ωρών, και ελάχιστη εβδομαδιαία ανάπαυση. Αυτά αφορούν την υγεία και την ασφάλεια, όχι μόνο την αμοιβή. (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A62018CC0055&utm_source=openai)

Υπάρχει και η Οδηγία για διαφανείς και προβλέψιμους όρους εργασίας (2019/1152), που ενισχύει την προστασία του εργαζομένου απέναντι σε απρόβλεπτα ωράρια και ενσωματώνει την αρχή ότι ο εργαζόμενος πρέπει να μπορεί να αρνείται εργασία εκτός «ωρών αναφοράς» χωρίς δυσμενή μεταχείριση. Αυτό ακουμπά άμεσα στο πώς σχεδιάζεται η «άρνηση» σε παράλληλη εργασία και τι βάρος μεταφέρεται στον εργαζόμενο. (https://eur-lex.europa.eu/EN/legal-content/summary/transparent-and-predictable-working-conditions-in-the-eu.html?utm_source=openai)

Εδώ φαίνεται ο ρόλος του ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ: ένα ψηφιακό σύστημα μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο προστασίας, εφόσον αθροίζει ώρες ανά εργαζόμενο (και όχι μόνο ανά εργοδότη) και δημιουργεί πραγματικά ίχνη ελέγχου.

---

Πόσοι μπορούν να ωφεληθούν από τις ΣΣΕ (και γιατί αυτό είναι το κλειδί της ιστορίας)

Η κυβέρνηση μιλά για στόχο αύξησης κάλυψης εργαζομένων από ΣΣΕ προς το 80%. Το κρίσιμο ερώτημα είναι από πού ξεκινάμε.

Οι μετρήσεις για την κάλυψη διαφέρουν (ανάλογα με τη μεθοδολογία, αν μετράς τυπική κάλυψη, πραγματική εφαρμογή, ή κάλυψη ανά επιχείρηση). Μια συντηρητική ανάγνωση των ευρωπαϊκών δεικτών δείχνει ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα, περίπου 15% έως 20% κάλυψης. (https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2025/html/ecb.pr250423_1~1efe6e210c.bg.html?utm_source=openai)

Αυτό σημαίνει ότι το «άλμα» προς 50% ή 80% δεν είναι μικρή βελτίωση, είναι μεταβολή κλίμακας. Και όταν αλλάζεις κλίμακα, αλλάζουν και τα λεφτά.

Για να μιλήσουμε με νούμερα, χρειαζόμαστε βάση. Ως βάση απασχόλησης χρησιμοποιούνται πρόσφατες εκτιμήσεις της τάξης των 4,3 εκατ. απασχολουμένων. (οι ακριβείς τιμές διαφέρουν ανά περίοδο, όμως το μέγεθος τάξης είναι αυτό). Για τη μισθολογική βάση, ένα πρακτικό σημείο αναφοράς είναι η διάμεση ετήσια μικτή αμοιβή κοντά στα 18.000 ευρώ. Η διάμεσος είναι πιο χρήσιμη από τον μέσο όρο γιατί ο μέσος επηρεάζεται από τους πολύ υψηλούς μισθούς, ενώ η διάμεσος δείχνει τον «τυπικό» εργαζόμενο. (https://www.ot.gr/2025/11/12/english-edition/mind-the-gap-greek-wages-trail-europe-once-again/?utm_source=openai)

Αν, ενδεικτικά, 1,5 εκατ. εργαζόμενοι «μπουν» κάτω από ΣΣΕ μέσα από επεκτάσεις και αυτές οι ΣΣΕ οδηγήσουν σε ονομαστική αύξηση 10% (μαζί με επιδόματα), τότε μιλάμε για πρόσθετο μισθολογικό κόστος περίπου 2,6 δισ. ευρώ ετησίως (1,5 εκατ. επί περίπου 1.800 ευρώ τον χρόνο). Αν το σενάριο φτάσει σε κλίμακα 80% κάλυψης, τα μεγέθη μπορούν να πλησιάσουν τα 5 δισ. ευρώ ετησίως, με την ίδια υπόθεση αύξησης. Αυτά τα νούμερα είναι σενάρια, όχι πρόβλεψη, όμως δείχνουν τη διάσταση. (https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2025/html/ecb.pr250423_1~1efe6e210c.bg.html?utm_source=openai) (https://www.ot.gr/2025/11/12/english-edition/mind-the-gap-greek-wages-trail-europe-once-again/?utm_source=openai)

Το επόμενο ερώτημα είναι πού πέφτει αυτό το κόστος. Στην Ελλάδα, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις απασχολούν περίπου το 83% του εργατικού δυναμικού. Άρα μεγάλο μέρος της προσαρμογής μισθολογικού κόστους «σκάει» στις ΜΜΕ. (https://www.oecd.org/en/publications/oecd-economic-surveys-greece-2024_a35a56b6-en/full-report/key-policy-insights_b813115e.html?utm_source=openai)

---

Τι σημαίνει «αύξηση μισθού» σε πραγματικούς όρους (και γιατί η ΕΚΤ κοιτάει αλλού)

Η οικονομική συζήτηση για μισθούς έχει πάντα δύο επίπεδα:

• Ονομαστικός μισθός: τα ευρώ που βλέπεις στο χαρτί.
• Πραγματικός μισθός: τι μπορείς να αγοράσεις με αυτά τα ευρώ, αφού αφαιρέσεις τον πληθωρισμό.

Αν ο πληθωρισμός κινείται γύρω στο 3% και μια ΣΣΕ δώσει 10% αύξηση, το πραγματικό κέρδος είναι περίπου 7% (με απλοποίηση, γιατί ο πληθωρισμός δεν είναι ίδιος για όλους, άλλο «καλάθι» έχει ο χαμηλόμισθος, άλλο ο υψηλόμισθος). Το σημείο είναι ότι οι ΣΣΕ μπορούν να δώσουν πραγματικές αυξήσεις, αν είναι αρκετά πάνω από τον πληθωρισμό.

Και εδώ μπαίνει η ΕΚΤ (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, που ρυθμίζει τα επιτόκια στην ευρωζώνη). Η ΕΚΤ δεν κοιτάει την Ελλάδα μόνη της. Κοιτάει τη συνολική ευρωζώνη. Παρ’ όλα αυτά, αν οι μισθολογικές αυξήσεις σε πολλές χώρες τροφοδοτήσουν «επίμονο» πληθωρισμό υπηρεσιών, τότε η ΕΚΤ τείνει να κρατά τα επιτόκια πιο ψηλά για περισσότερο. Αυτό επιστρέφει σε εμάς ως ακριβότερο χρήμα: δάνεια, στεγαστικά, χρηματοδότηση επιχειρήσεων.

Η Ελλάδα έχει ειδικό ευαίσθητο σημείο: υψηλό δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ. Όταν οι αγορές φοβούνται επίμονο πληθωρισμό ή δημοσιονομικό εκτροχιασμό, ανεβαίνουν οι αποδόσεις ομολόγων και μεγαλώνει το spread (η διαφορά από το γερμανικό ομόλογο). Η εργατική πολιτική, άρα, δεν είναι μόνο κοινωνική. Γίνεται και παράγοντας κόστους χρήματος.

---

Πού πάνε τα λεφτά: κερδισμένοι και χαμένοι της νέας ισορροπίας

Αν ακολουθήσουμε το χρήμα, η εικόνα σπάει σε «ομάδες».

1) Εργαζόμενοι που θα καλυφθούν από κλαδικές ΣΣΕ

Αυτή είναι η πιο καθαρή ομάδα κερδισμένων, αν η επέκταση γίνει πράξη. Όπου μια κλαδική σύμβαση αποκτά υποχρεωτικότητα, ανεβαίνει το «πάτωμα» μισθών και παροχών. Το επιπλέον εισόδημα μεταφράζεται σε υψηλότερη κατανάλωση, λιγότερη πίεση χρέους νοικοκυριών, πιθανώς και μεγαλύτερη συμμόρφωση στην ασφάλιση (λιγότερα κίνητρα για «μαύρα»). (https://ypergasias.gov.gr/se-dimosia-diavoulefsi-tethike-to-schedio-nomou-ethniki-koinoniki-symfonia-gia-tin-enischysi-ton-syllogikon-symvaseon-ergasias/)

2) Εργαζόμενοι εκτός κάλυψης ΣΣΕ

Εδώ είναι η μεγάλη γκρίζα ζώνη. Αν η κάλυψη δεν διευρυνθεί γρήγορα ή αν μείνει άνιση (π.χ. πιάνει κυρίως μεγάλες επιχειρήσεις και οργανωμένους κλάδους), τότε ένα μεγάλο κομμάτι της αγοράς μένει με τον κατώτατο ή με ατομικές συμφωνίες και χωρίς «επιστροφή επιδομάτων». Αυτό δημιουργεί αγορά εργασίας δύο ταχυτήτων.

3) Επιχειρήσεις με ισχυρή οργάνωση και πρόσβαση σε παραγωγικότητα

Μεγαλύτερες επιχειρήσεις, ή επιχειρήσεις με τεχνολογία και περιθώρια παραγωγικότητας, μπορούν να απορροφήσουν αυξήσεις καλύτερα. Μια ΣΣΕ, όταν σταθεροποιεί κανόνες, μπορεί να μειώσει την αβεβαιότητα και να βοηθήσει στον προγραμματισμό κόστους.

4) Μικρομεσαίες επιχειρήσεις με χαμηλά περιθώρια

Εδώ πέφτει το μεγαλύτερο βάρος κινδύνου. Οι ΜΜΕ απασχολούν τη μεγάλη πλειονότητα των εργαζομένων. Αν οι αυξήσεις έρθουν γρήγορα, μια επιχείρηση με χαμηλό περιθώριο κέρδους έχει τρεις επιλογές: (α) ανεβάζει τιμές, (β) μειώνει προσωπικό ή ώρες, (γ) προσπαθεί να αυξήσει παραγωγικότητα, κάτι που δεν γίνεται μέσα σε ένα τρίμηνο. (https://www.oecd.org/en/publications/oecd-economic-surveys-greece-2024_a35a56b6-en/full-report/key-policy-insights_b813115e.html?utm_source=openai)

Στην πράξη, σε κλάδους όπως εστίαση και λιανεμπόριο, η «εύκολη» λύση είναι η μετακύλιση σε τιμές. Αυτό επηρεάζει τον πληθωρισμό υπηρεσιών και άρα την αγοραστική δύναμη όλων, ειδικά των χαμηλότερων εισοδημάτων (γιατί ξοδεύουν μεγαλύτερο ποσοστό σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες).

5) Το κράτος και τα ταμεία

Υψηλότεροι μισθοί σημαίνουν υψηλότερες εισφορές και υψηλότερα φορολογικά έσοδα. Αν θεωρήσουμε ότι περίπου το 30% ενός πρόσθετου ακαθάριστου μισθολογικού ποσού επιστρέφει στο κράτος (εισφορές εργαζόμενου και εργοδότη, φόρος εισοδήματος, έμμεσοι φόροι από κατανάλωση), τότε στα σενάρια «δισεκατομμυρίων» μιλάμε για σοβαρά πρόσθετα έσοδα. Αυτό είναι ο λόγος που οι συλλογικές αυξήσεις είναι πολιτικά ελκυστικές: χρηματοδοτούν εν μέρει τον εαυτό τους, σε αντίθεση με μια καθαρή δημοσιονομική παροχή. (https://www.oecd.org/en/publications/oecd-economic-surveys-greece-2024_a35a56b6-en/full-report/key-policy-insights_b813115e.html?utm_source=openai)

---

Το 13ωρο ως καθρέφτης: ευελιξία εισοδήματος ή παγίδα χαμηλών μισθών;

Η δυνατότητα να δουλεύεις δεύτερη δουλειά μέχρι 13 ώρες τη μέρα μπορεί να διαβαστεί με δύο τρόπους.

Ο πρώτος είναι «επιλογή». Υπάρχουν εργαζόμενοι που θέλουν δεύτερο εισόδημα για ένα διάστημα (π.χ. για να καλύψουν μια δόση, ένα ενοίκιο, ένα χρέος), ή εργαζόμενοι σε κλάδους με εποχικότητα που προτιμούν να «φορτώσουν» δουλειά σε περιόδους αιχμής.

Ο δεύτερος είναι «ένδειξη». Σε οικονομίες όπου ανεβαίνει η πολλαπλή απασχόληση, συχνά σημαίνει ότι ο βασικός μισθός δεν φτάνει. Και αυτό έχει υγειονομικό και κοινωνικό κόστος: η χρόνια υπερεργασία συνδέεται με αυξημένους κινδύνους καρδιαγγειακών επεισοδίων και εγκεφαλικών, ειδικά όταν οι εβδομαδιαίες ώρες ξεπερνούν πολύ υψηλά επίπεδα. (https://www.who.int/news/item/17-05-2021-long-working-hours-increasing-deaths-from-heart-disease-and-stroke-who-ilo)

Στην πολιτική οικονομία, η βασική ερώτηση είναι πάντα «ποιος χρειάζεται το 13ωρο;». Αν το χρειάζονται κυρίως εργαζόμενοι χαμηλού εισοδήματος για να σταθούν οικονομικά, τότε η αγορά στέλνει σήμα ότι το πρόβλημα είναι οι μισθοί, όχι η “ευελιξία”. Αν το χρησιμοποιούν κυρίως ως ευκαιρία πρόσθετου εισοδήματος εργαζόμενοι με ήδη αξιοπρεπείς αποδοχές, τότε μιλάμε για διαφορετική κοινωνική δυναμική.

---

Τουρισμός, εξαγωγές υπηρεσιών και ισοτιμίες: το εξωτερικό «ταμείο» της Ελλάδας

Η Ελλάδα ζει σε μεγάλο βαθμό από εξαγωγές υπηρεσιών, με δύο κορυφαίες: τουρισμό και ναυτιλία. Αυτό έχει μια συνέπεια: οι μισθολογικές αυξήσεις σε κλάδους όπως ο τουρισμός επηρεάζουν άμεσα τη διεθνή ανταγωνιστικότητα τιμών.

Την ίδια ώρα, η ισοτιμία ευρώ-δολαρίου επηρεάζει τη ζήτηση από τουρίστες εκτός ευρωζώνης: όταν το ευρώ είναι ισχυρό, η Ελλάδα ακριβαίνει για Αμερικανούς, Βρετανούς (έμμεσα) και άλλους επισκέπτες, ενώ όταν το ευρώ υποχωρεί, αυξάνεται το κόστος εισαγόμενης ενέργειας (που συχνά τιμολογείται σε δολάρια) και αυτό επιστρέφει στις τιμές. Η χώρα δεν έχει δικό της νόμισμα για να «μαλακώσει» τις διακυμάνσεις.

Γι’ αυτό και οι αυξήσεις μέσω ΣΣΕ έχουν νόημα όταν συνοδεύονται από παραγωγικότητα (καλύτερη οργάνωση, λιγότερη αδήλωτη εργασία, καλύτερες υπηρεσίες, υψηλότερη αξία ανά πελάτη), όχι μόνο από μετακύλιση τιμών.

---

Τράπεζες και ρευστότητα: ποιος μπορεί να πληρώσει τον νέο λογαριασμό

Οι τράπεζες μπαίνουν στην ιστορία με δύο αντίθετα κανάλια:

1. Θετικό κανάλι: υψηλότεροι μισθοί σημαίνουν καλύτερη ικανότητα αποπληρωμής δανείων και λιγότερη πίεση στα νοικοκυριά.

2. Αρνητικό κανάλι: υψηλότερο κόστος μισθοδοσίας σε ΜΜΕ μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη ανάγκη για κεφάλαιο κίνησης. Αν μια μικρή επιχείρηση δεν έχει πρόσβαση σε φθηνή χρηματοδότηση, πιέζεται. Και αν πιεστεί πολύ, αυξάνονται οι πιθανότητες καθυστέρησης σε δάνεια ή υποχρεώσεις.

Η μεγάλη εικόνα εδώ έχει σχέση με τα επιτόκια της ΕΚΤ: όσο πιο υψηλά μένουν, τόσο πιο δύσκολο γίνεται για τις μικρές επιχειρήσεις να «γεφυρώσουν» την προσαρμογή.

---

Αγορές και πραγματική οικονομία: ποιος θα το νιώσει πρώτος

Σε επίπεδο αγορών, μια αύξηση του κόστους εργασίας συχνά ερμηνεύεται αρνητικά για την κερδοφορία επιχειρήσεων, ειδικά σε κλάδους έντασης εργασίας. Σε επίπεδο πραγματικής οικονομίας, οι αυξήσεις μισθών στηρίζουν την κατανάλωση και άρα τον τζίρο.

Αυτό δημιουργεί το κλασικό παράδοξο: μια επιχείρηση μπορεί να πιεστεί από το κόστος, αλλά η οικονομία συνολικά να πάρει ανάσα από τη ζήτηση. Το τελικό ισοζύγιο εξαρτάται από το ποσοστό μετακύλισης στις τιμές και από το αν η αύξηση μισθών πιάνει κυρίως χαμηλόμισθους (που τείνουν να ξοδεύουν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος) ή υψηλόμισθους (που τείνουν να αποταμιεύουν περισσότερο).

---

Ποιοτικός έλεγχος: τι να προσέξετε στους αριθμούς που θα ακουστούν

Τους επόμενους μήνες θα ακουστούν πολλά ποσοστά για κάλυψη ΣΣΕ, αυξήσεις μισθών και «μέσο μισθό». Υπάρχουν τρεις παγίδες:

1. Κάλυψη ΣΣΕ: άλλοι θα μετράνε εργαζόμενους σε επιχειρήσεις που έχουν κάποια σύμβαση, άλλοι εργαζόμενους στους οποίους εφαρμόζονται στην πράξη οι κλαδικοί όροι. Αυτές οι μετρήσεις δεν ταυτίζονται. (https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2025/html/ecb.pr250423_1~1efe6e210c.bg.html?utm_source=openai)

2. Μέσος μισθός vs διάμεσος: ο μέσος ανεβαίνει εύκολα όταν αυξάνονται λίγοι πολύ υψηλοί μισθοί. Η διάμεσος δείχνει καλύτερα τι συμβαίνει στον «μεσαίο» εργαζόμενο. (https://www.ot.gr/2025/11/12/english-edition/mind-the-gap-greek-wages-trail-europe-once-again/?utm_source=openai)

3. Ονομαστικό vs πραγματικό: μια αύξηση 4% με πληθωρισμό 4% δεν βελτιώνει την αγοραστική δύναμη. Αντίθετα, αυξάνει εισφορές και φόρους, αλλά ο εργαζόμενος μένει στάσιμος σε πραγματικούς όρους.

---

Τι να περιμένουμε από εδώ και πέρα (τα κοντινά ορόσημα)

Υπάρχουν τρία σημεία που αξίζει να παρακολουθείτε σαν «οικονομικό ραντάρ»:

1. Έως 28/1/2026: ολοκληρώνεται η διαβούλευση του νομοσχεδίου για τις ΣΣΕ. Εκεί θα φανεί αν αλλάζουν κρίσιμες λεπτομέρειες (π.χ. εύρος μετενέργειας, διαδικασία επέκτασης). (https://www.opengov.gr/home/2026/01/14/10043) (https://ypergasias.gov.gr/se-dimosia-diavoulefsi-tethike-to-schedio-nomou-ethniki-koinoniki-symfonia-gia-tin-enischysi-ton-syllogikon-symvaseon-ergasias/)

2. 16/2/2026: πλήρης μετάβαση στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ. Θα φανεί αν το σύστημα λειτουργεί τεχνικά και αν οι έλεγχοι μπορούν να «διαβάσουν» το συνολικό ωράριο ενός εργαζόμενου, ειδικά όταν έχει δύο εργοδότες. (https://ypergasias.gov.gr/sti-nea-psifiaki-epochi-eiserchetai-o-kosmos-tis-ergasias-me-to-neo-ps-ergani-ii-se-paragogiki-leitourgia-stis-16-fevrouariou-2026/)

3. Άνοιξη 2026: οι πρώτες επεκτάσεις κλαδικών ΣΣΕ (αν προχωρήσουν) θα δείξουν τον πραγματικό χάρτη κερδισμένων και χαμένων, κλάδο προς κλάδο.

---

Συμπέρασμα: το στοίχημα είναι η κάλυψη και η εφαρμογή

Το πακέτο αλλαγών φτιάχνει μια νέα ισορροπία.

Η ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων μεταφέρει μέρος της αύξησης εισοδήματος από το «ατομικό παζάρι» σε συλλογικούς κανόνες, κάτι που συνήθως μειώνει ανισότητες και σταθεροποιεί την αγορά εργασίας. Αυτό εναρμονίζεται με την ευρωπαϊκή κατεύθυνση για υψηλότερη κάλυψη συλλογικών διαπραγματεύσεων. (https://eur-lex.europa.eu/EN/legal-content/summary/minimum-wages-in-the-eu.html?utm_source=openai) (https://ypergasias.gov.gr/se-dimosia-diavoulefsi-tethike-to-schedio-nomou-ethniki-koinoniki-symfonia-gia-tin-enischysi-ton-syllogikon-symvaseon-ergasias/)

Η ενεργοποίηση του 13ώρου μέσω δεύτερου εργοδότη μεταφέρει το κέντρο βάρους στο ωράριο και στην αντοχή του εργαζόμενου. Σε οικονομίες με χαμηλούς μισθούς, υπάρχει ορατός κίνδυνος να λειτουργήσει ως «υποκατάστατο» της αύξησης βασικών αποδοχών, με υγειονομικές και κοινωνικές συνέπειες που δεν γράφονται σε κανένα μισθολόγιο. (https://www.who.int/news/item/17-05-2021-long-working-hours-increasing-deaths-from-heart-disease-and-stroke-who-ilo) (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A62018CC0055&utm_source=openai)

Η Ελλάδα, λόγω ευρώ και υψηλού χρέους, δεν έχει πολυτέλεια να αφήσει το θέμα να εξελιχθεί άναρχα: αν οι αυξήσεις μισθών γίνουν χωρίς παραγωγικότητα και περάσουν στις τιμές, ενισχύεται ο πληθωρισμός υπηρεσιών και δυσκολεύει η αποκλιμάκωση επιτοκίων στην ευρωζώνη. Αν οι αυξήσεις μισθών γίνουν με οργάνωση, έλεγχο και πραγματική διεύρυνση κάλυψης, μπορούν να στηρίξουν κατανάλωση, να αυξήσουν δημόσια έσοδα και να περιορίσουν την εργασιακή φτώχεια, με χαμηλότερο κοινωνικό κόστος. (https://www.oecd.org/en/publications/oecd-economic-surveys-greece-2024_a35a56b6-en/full-report/key-policy-insights_b813115e.html?utm_source=openai) (https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2025/html/ecb.pr250423_1~1efe6e210c.bg.html?utm_source=openai)

Το τελικό αποτέλεσμα θα το γράψουν δύο μηχανισμοί: οι ΣΣΕ (πόσους πιάνουν και τι δίνουν) και το ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ (τι καταγράφει και τι επιβάλλει). Αν λειτουργήσουν ταυτόχρονα υπέρ της διαφάνειας και της πραγματικής αύξησης εισοδήματος, το 2026 μπορεί να είναι χρονιά ουσιαστικής αναβάθμισης για μεγάλο κομμάτι μισθωτών. Αν λειτουργήσουν ασύμμετρα (λίγοι με αυξήσεις, πολλοί με μεγαλύτερη πίεση ωραρίου), θα δούμε μια αγορά εργασίας πιο άνιση, απλώς με καλύτερο λογισμικό.