Επτά μέρες φωτιάς, τρία μέτωπα στην Κόνιτσα

Το βράδυ της Κυριακής 6 Σεπτεμβρίου, στην τελευταία επιβεβαιωμένη εικόνα από την Τραπεζίτσα, η φωτιά καιγόταν σε τρία επικίνδυνα μέτωπα στις πλαγιές πάνω από την Κόνιτσα, με το ένα περίπου μισό χιλιόμετρο από τα πρώτα σπίτια (Newsit). Είχαν κιόλας περάσει επτά μέρες από τότε που ξέσπασε σε ένα δυσπρόσιτο σημείο δάσους. Και δεν καιγόταν ένα τυχαίο βουνό δίπλα στην πόλη: τα ρεπορτάζ συνδέουν την περιοχή με τη χαράδρα του Αώου και τον πυρήνα του Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου (Documento).

Ξεκίνησε στις 31 Αυγούστου σε δασική έκταση της Τραπεζίτσας, με πιθανή αιτία κεραυνό και μικρή αρχική κινητοποίηση: γύρω στους 32 πυροσβέστες με λίγα οχήματα και δύο ελικόπτερα (Pentapostagma). Την 1η Σεπτεμβρίου οι δυνάμεις είχαν ήδη ενισχυθεί στους 85 πυροσβέστες σε δύσβατο πεδίο (TheTOC). Και μετά, την Κυριακή, ήρθε η μεγάλη αναζωπύρωση: πυκνοί καπνοί, φλόγες που σκαρφάλωσαν τη χαράδρα, πέρασαν κορυφή και κινήθηκαν προς τη μεριά του Αώου.

Γιατί όμως μια φωτιά κρατά επτά μέρες και ξαναπαίρνει φωτιά; Η διαφορά είναι το ίδιο το έδαφος. Μια πυρκαγιά σε χαράδρα δεν είναι σαν φωτιά σε επίπεδο χωράφι· είναι σαν φωτιά σε πολυώροφο κτίριο με σκάλες, στενούς διαδρόμους και κρυφά δωμάτια. Ο θερμός αέρας και οι φλόγες ανεβαίνουν φυσικά τις πλαγιές, ο άνεμος εκτοξεύει καύτρες, αναμμένα κομμάτια, μπροστά από το κύριο μέτωπο κι ανοίγει καινούριες εστίες, ενώ μικρές φλόγες κρύβονται μέσα σε κορμούς, ρίζες και πυκνή καύσιμη ύλη.

Εκεί κρύβεται το κλειδί της αναζωπύρωσης: μια εστία μπορεί να μοιάζει σβησμένη στην επιφάνεια και να σιγοκαίει από κάτω για ώρες. Μόλις αλλάξει ο άνεμος, ξαναζωντανεύει και γίνεται νέο μέτωπο. Στην Τραπεζίτσα οι αναφορές συγκλίνουν σε τέσσερις παράγοντες που κρατούν ζωντανό αυτό το μοτίβο: στενά περάσματα και διάσελα, πυκνό πευκόδασος, ισχυροί άνεμοι και η δυσκολία των οχημάτων να φτάσουν εκεί που φαίνεται η φλόγα (Skai, Ναυτεμπορική).

Οι δυνάμεις, πάντως, ήταν εκεί σε μεγάλους αριθμούς. Η επίσημη εικόνα που έδωσε ο εκπρόσωπος της Πυροσβεστικής Γιάννης Αρτοποιός μιλούσε για 150 πυροσβέστες, 48 οχήματα και 12 εναέρια μέσα (Ethnos)· μαζί με τις ομάδες δασοκομάντος, οι βραδινές αναφορές ανέβαζαν το σύνολο σε περίπου 170 άντρες και 13 εναέρια μέσα που έκαναν ρίψεις κατά διαστήματα μέχρι το τελευταίο φως (Newsbeast, Newsit). Από τους 32 της πρώτης μέρας στους περίπου 170 της έβδομης, το μέτωπο έμενε ζωντανό· κι αυτό λέει κάτι για το πού καίει, όχι για το πόσοι έτρεξαν. Τα αεροπλάνα βοηθούν, όμως σταματούν με το σκοτάδι κι οι κρυφές εστίες τούς ξεφεύγουν. Η διάρκεια, δηλαδή, ταιριάζει με το δύσκολο ανάγλυφο και δεν αποδεικνύει από μόνη της επιχειρησιακή αστοχία: για να το κρίναμε αυτό, θα θέλαμε να ξέρουμε πότε ακριβώς εντοπίστηκε η φωτιά, πότε έφτασαν οι πρώτες ομάδες και ποιο μέτωπο μπήκε σε προτεραιότητα.

Μέσα σε όλα αυτά ήρθαν δύο μηνύματα από το 112. Το πρωινό, γύρω στις 08:30, προειδοποιούσε ότι ο καπνός κατευθυνόταν προς την περιοχή και ζητούσε παραμονή σε εσωτερικούς χώρους με κλειστά παράθυρα (Ναυτεμπορική, News247). Το βραδινό, γύρω στις 21:30, ζητούσε ετοιμότητα για τη δασική πυρκαγιά. Κανένα από τα δύο δεν ήταν εντολή εκκένωσης: το πρώτο είναι οδηγία αυτοπροστασίας από τον καπνό, τον πιο άμεσο κίνδυνο για ηλικιωμένους, παιδιά και ανθρώπους με αναπνευστικά, και το δεύτερο προειδοποίηση να ακολουθεί κανείς τις Αρχές.

Πέρα από τα σπίτια, το βάρος πέφτει και στο ίδιο το βουνό. Σε ένα τόσο πυκνό ορεινό δάσος, μια εκτεταμένη καύση αφήνει πίσω γυμνές πλαγιές· με τις πρώτες φθινοπωρινές βροχές, το νερό παρασέρνει το ακάλυπτο χώμα και ο κίνδυνος μετατοπίζεται στη διάβρωση και σε πλημμύρες χαμηλότερα. Η πραγματική αποτίμηση, δηλαδή ποια ενδιαιτήματα κάηκαν και πόσο θα αργήσει η αναγέννηση, αρχίζει μόνο μετά την κατάσβεση.

Το πρωί της Δευτέρας λείπει ακόμη η πιο βασική εικόνα. Δεν έχει δοθεί επίσημη περίμετρος, ούτε αξιόπιστη εκτίμηση καμένης έκτασης, ούτε απολογισμός ζημιών σε σπίτια, υποδομές και κτηνοτροφία. Οι δορυφορικές θερμικές ανιχνεύσεις που κυκλοφόρησαν δείχνουν διάσπαρτη δραστηριότητα, αλλά το ίδιο το Meteo προειδοποιεί ότι πρόκειται για ενεργές εστίες, όχι για την περίμετρο της φωτιάς (Πρώτο Θέμα). Μέχρι να έρθει η επόμενη επίσημη ενημέρωση, το μόνο σίγουρο είναι ότι, μετά από μία εβδομάδα, η φωτιά εξακολουθεί να βρίσκει τρόπους να ξαναζωντανεύει σε ένα βουνό φτιαγμένο να την κρύβει.