Επιτροπή για πυρηνικά στην Ελλάδα, όχι απόφαση για αντιδραστήρες

Η κυβέρνηση θεσμοθέτησε την περασμένη Πέμπτη κάτι που έμοιαζε αδιανόητο πριν λίγους μήνες: ένα κρατικό όργανο που θα εξετάσει αν η Ελλάδα πρέπει να μπει στην πυρηνική ενέργεια. Το Υπουργικό Συμβούλιο της 30ής Ιουλίου ενέκρινε τη «σύσταση, συγκρότηση και λειτουργία Κυβερνητικής Επιτροπής για την Πυρηνική Ενέργεια», με εισηγητές τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου και τον υφυπουργό Νίκο Τσάφο (Government, Protothema). Για τον πολίτη, το κρίσιμο είναι ότι η χώρα καλείται να στήσει από το μηδέν έναν φάκελο που οι γείτονές της δουλεύουν εδώ και δεκαετίες.

Ο ίδιος ο πρωθυπουργός φρόντισε να κόψει τις υπερβολικές αναγνώσεις: διευκρίνισε ότι δεν μιλά «για την τυχόν κατασκευή ή μη πυρηνικών σταθμών, αλλά για την έγκαιρη επιστημονική διερεύνηση και χάραξη ενός οριοθετημένου πλαισίου» (primeminister.gr). Σε συνέχεια της εξαγγελίας που είχε κάνει τον Μάρτιο από τη Σύνοδο του Παρισιού (To Brief), αυτό που άλλαξε στις 30 Ιουλίου είναι το επίπεδο της διαδικασίας, όχι του ίδιου του εγχειρήματος. Από το «ας το ανοίξουμε» περάσαμε στο «στήνουμε τον κρατικό μηχανισμό που θα το μελετήσει». Άδεια, χρηματοδότηση, χωροθέτηση, επιλογή τεχνολογίας ή προμηθευτή, χρονοδιάγραμμα κατασκευής: τίποτα από αυτά δεν αποφασίστηκε.

Εδώ κρύβεται η πραγματική αντίφαση. Η επιτροπή συστήνεται σε μια χώρα που δεν έχει ούτε τα θεμέλια για πυρηνικό πρόγραμμα. Η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας εποπτεύει σήμερα ακτινοπροστασία και ραδιενέργεια, όχι αδειοδότηση σταθμού ισχύος, ενώ ο μοναδικός ερευνητικός αντιδραστήρας της χώρας, ο GRR-1 στον Δημόκριτο, είναι εκτός λειτουργίας από το 2004 (trade.gov). Ο διεθνής κανόνας δεν αφήνει περιθώρια συντόμευσης. Η προσέγγιση Milestones του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA) αντιμετωπίζει ένα νέο πυρηνικό πρόγραμμα ως κρατική υποδομή τριών φάσεων και 19 πεδίων: από εθνική νομοθεσία και ανεξάρτητο ρυθμιστή μέχρι πολιτική αποβλήτων και σχέδια έκτακτης ανάγκης (iaea.org). Πριν από κάθε τσιμέντο, η Ελλάδα θα χρειαστεί νέα νομοθεσία, ρυθμιστική αρχή για σταθμούς ισχύος, πλήρη περιβαλλοντική εκτίμηση και εθνικό πρόγραμμα για το αναλωμένο καύσιμο, μια κατηγορία αποβλήτων που σήμερα η χώρα δεν παράγει καθόλου.

Και υπάρχει το κοινό. Μέτρηση της Athlos Energy με τη MARC έδωσε 42,8% κατά και 30,3% υπέρ, με το 61% να μην έχει ακούσει ποτέ για μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (SMR). Η μεγαλύτερη ανησυχία, σε ποσοστό 76,3%, είναι τα ραδιενεργά απόβλητα (Business Daily).

Οι SMR στην πράξη

Η κυβερνητική αφήγηση στηρίζεται στους SMR ως «καθαρή, φθηνή» ισχύ βάσης. Τα νούμερα δεν το υποστηρίζουν ακόμη. Το 2026 λειτουργούσαν παγκοσμίως μόλις δύο SMR, ο ρωσικός πλωτός Akademik Lomonosov και ο κινεζικός HTR-PM (NEI Magazine). Το πιο προχωρημένο δυτικό εγχείρημα, το NuScale στις ΗΠΑ, ακυρώθηκε πριν καν αρχίσει η κατασκευή, με τελικό εκτιμώμενο κόστος 8,03 δισ. δολάρια και τιμή ρεύματος που είχε ήδη ανέβει από τα 58 στα 89 δολάρια ανά μεγαβατώρα (ANS). Το Ινστιτούτο Αλέξη Τσίπρα υπολογίζει κόστος 152 ευρώ ανά μεγαβατώρα για πυρηνικά έναντι 37-69 ευρώ για τις ΑΠΕ, με ορίζοντα υλοποίησης 10 έως 15 χρόνια (in.gr).

Το ευρωπαϊκό ιστορικό εξηγεί γιατί κανένα τέτοιο έργο δεν στέκεται χωρίς κρατική ομπρέλα: το πολωνικό μοντέλο που ενέκρινε πρόσφατα η Κομισιόν στηρίζεται σε 100% κρατικές εγγυήσεις στο χρέος (World Nuclear News). Το άμεσο ελληνικό πρόβλημα, εξάλλου, είναι αλλού: το 2024 η Ελλάδα είχε το μεγαλύτερο μερίδιο ηλεκτρισμού από ορυκτό αέριο σε ολόκληρη την ΕΕ (Ember), και η πιο ώριμη απάντηση σε αυτό παραμένουν οι ΑΠΕ, η αποθήκευση και οι διασυνδέσεις.

Με ό,τι αποφασίστηκε ως τώρα, η Ελλάδα δεν αγοράζει αντιδραστήρα· αγοράζει μια θέση στη συζήτηση και «option value» για τη δεκαετία του 2030. Η Βουλγαρία ήδη καλύπτει περίπου το 40% της ηλεκτρικής της ενέργειας από πυρηνικά, η Ρουμανία έχει κλείσει τελική επενδυτική απόφαση για SMR στο Doicești με στόχο το 2033, και η Τουρκία κατασκευάζει το Akkuyu ισχύος 4,8 GW (world-nuclear.org, World Nuclear News). Η Αθήνα, την ίδια στιγμή, μόλις συγκρότησε την επιτροπή που θα εξετάσει αν αξίζει καν να το σκεφτεί.