Επιτροπή Ανταγωνισμού: χαμηλοί τόκοι καταθέσεων λόγω τεσσάρων κυρίαρχων τραπεζών

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού δημοσίευσε σήμερα την τελική έκθεση για τις τραπεζικές καταθέσεις, μετά από έρευνα που ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2024. Αποδίδει τους χαμηλούς τόκους σε δύο λόγους: τέσσερις μεγάλες τράπεζες κυριαρχούν στην αγορά και έχουν περισσότερα κεφάλαια από όσα χρειάζονται (δελτίο Τύπου, σελίδα της έρευνας). Τον Σεπτέμβριο, μια νέα προθεσμιακή κατάθεση νοικοκυριού διάρκειας έως ενός έτους απέδιδε κατά μέσο όρο 1,28% (Τράπεζα της Ελλάδος), ενώ ο πληθωρισμός ήταν 5,1% (Eurostat). Η έκθεση αφορά σχεδόν κάθε νοικοκυριό που κρατά χρήματα σε τράπεζα.

Ό,τι αγόραζες πέρσι με 10.000 ευρώ, με τον πληθωρισμό του Σεπτεμβρίου κοστίζει περίπου 10.510 (Eurostat). Ο τόκος μιας νέας προθεσμιακής καλύπτει τα 128 από αυτά τα 510 ευρώ. Ο λογαριασμός μίας ημέρας (ταμιευτήριο ή όψεως, από όπου τα χρήματα βγαίνουν οποιαδήποτε στιγμή) απέδιδε στα νοικοκυριά 0,03%, δηλαδή 3 ευρώ τον χρόνο για κάθε 10.000 (ΤτΕ). Η σύγκριση είναι ενδεικτική, γιατί βάζει δίπλα δίπλα το επιτόκιο μιας νέας σύμβασης και τον πληθωρισμό των προηγούμενων δώδεκα μηνών. Η κατεύθυνση όμως είναι σαφής: τα χρήματα στην τράπεζα χάνουν αγοραστική δύναμη.

Γιατί οι τράπεζες δεν ανταγωνίζονται για καταθέσεις

Από κάθε 100 ευρώ που ήταν κατατεθειμένα το 2024 στις τράπεζες της ενδιάμεσης έκθεσης του Δεκεμβρίου 2025, τα 94 βρίσκονταν στην Πειραιώς, την Εθνική, την Alpha Bank και τη Eurobank (ενδιάμεση έκθεση). Η Επιτροπή εξηγεί τι σημαίνει αυτό στην πράξη. Μια τράπεζα που έχει ήδη περισσότερα κεφάλαια από όσα χρειάζεται, και της οποίας οι πελάτες σπάνια φεύγουν, δεν έχει λόγο να προσφέρει υψηλότερο τόκο για να προσελκύσει νέες καταθέσεις (Επιτροπή Ανταγωνισμού). Τα χρήματα που περισσεύουν μπορεί να τα τοποθετήσει στην ΕΚΤ με 2,50%, επιτόκιο που η ΕΚΤ διατήρησε αμετάβλητο στις 29 Οκτωβρίου (ΕΚΤ).

Οι πελάτες πράγματι μένουν εκεί που είναι. Στην έρευνα της Επιτροπής, το 89% των ιδιωτών και επιχειρήσεων που απάντησαν δήλωσε ως κύρια ή μοναδική τράπεζα μία από τις τέσσερις, και λιγότεροι από ένας στους τρεις είχαν ανοίξει λογαριασμό σε άλλη (δελτίο Τύπου). Σύμφωνα με τη Newmoney, η θεσμοθετημένη υπηρεσία αλλαγής λογαριασμού δέχθηκε από το 2017 μόλις 15 αιτήματα, από τα οποία ολοκληρώθηκαν 12. Ο αριθμός αφορά μόνο αυτή την υπηρεσία και δεν περιλαμβάνει όσους άλλαξαν τράπεζα με άλλον τρόπο.

Το όφελος για τις τράπεζες φαίνεται στο καθαρό επιτοκιακό περιθώριο, δηλαδή στο πόσα τους μένουν από τόκους, αφού πληρώσουν τους καταθέτες, για κάθε 100 ευρώ που έχουν δανείσει ή επενδύσει. Στο τέλος του 2024, στις ελληνικές συστημικές τράπεζες ήταν περίπου 3 ευρώ στα 100, σχεδόν διπλάσιο από το 1,60 του εποπτικού δείγματος της ευρωζώνης (ενδιάμεση έκθεση). Η διαφορά δεν οφείλεται μόνο στις καταθέσεις, αφού στο περιθώριο μετρούν και τα επιτόκια των δανείων και ο πιστωτικός κίνδυνος.

Η Ελληνική Ένωση Τραπεζών προβάλλει άλλη ανάγνωση. Στη διαβούλευση του Φεβρουαρίου, η αναπληρώτρια γενική διευθύντρια της Ένωσης, Χαρούλα Απαλαγάκη, υποστήριξε ότι οι καταθέτες επιλέγουν πρώτα ασφάλεια και διαθεσιμότητα, ότι οι τράπεζες έχουν κόστος κινδύνου και ότι στις επιχειρήσεις η απόσταση από την ευρωζώνη είναι πολύ μικρότερη (πρόγραμμα διαβούλευσης). Τα δικά της στοιχεία, όμως, δείχνουν και την άλλη πλευρά. Τον Δεκέμβριο του 2025, ένα ελληνικό νοικοκυριό έπαιρνε σε νέα προθεσμιακή 1,09%, έναντι 1,77% στην ευρωζώνη, δηλαδή περίπου 0,7 μονάδες λιγότερο (παρουσίαση ΕΕΤ).

Τέσσερις προτάσεις, κανένα μέτρο ακόμη

Από τις τέσσερις εισηγήσεις της Επιτροπής, αυτή που θα άγγιζε άμεσα το πορτοφόλι είναι ένας αποταμιευτικός λογαριασμός κατά το πρότυπο του γαλλικού Livret A. Το επιτόκιό του θα το ορίζει το υπουργείο Οικονομικών μετά από εισήγηση της Τράπεζας της Ελλάδος (OT). Η Επιτροπή τον παρουσιάζει ως λύση που πρέπει πρώτα να αξιολογηθεί: αν μπορεί να εφαρμοστεί και πόσο θα κοστίσει στο Δημόσιο (Επιτροπή Ανταγωνισμού). Οι άλλες τρεις αφορούν περισσότερους ανταγωνιστές, προϊόντα που ανταμείβουν όποιον κρατά υπόλοιπο, και ευκολότερη σύγκριση επιτοκίων και αλλαγή τράπεζας. Μακροπρόθεσμα, προτείνεται και ένας αριθμός λογαριασμού που θα μεταφέρεται από τράπεζα σε τράπεζα σε ευρωπαϊκό επίπεδο (BusinessDaily).

Στην έρευνα για τα καύσιμα, πριν από έξι ημέρες, η Επιτροπή είχε ξεχωρίσει μία δεσμευτική αλλαγή από τις προτάσεις προς άλλους φορείς (To Brief). Στις καταθέσεις περιγράφει πώς λειτουργεί η αγορά, χωρίς να κατηγορεί τις τράπεζες για συνεννόηση και χωρίς κανένα υποχρεωτικό μέτρο. Για τον κρατικό λογαριασμό, η απόφαση ανήκει στην κυβέρνηση και στην Τράπεζα της Ελλάδος (Dnews). Ως σήμερα δεν έχει ανακοινωθεί σχέδιο νόμου ούτε χρονοδιάγραμμα, και κανένας υπουργός δεν έχει δεσμευτεί επώνυμα (ΣΚΑΪ).

Μέχρι να αποφασίσει το υπουργείο Οικονομικών, 10.000 ευρώ σε λογαριασμό μίας ημέρας φέρνουν σήμερα 3 ευρώ τον χρόνο. Κι αν ισχύει η διάγνωση της Επιτροπής, καμία από τις τέσσερις τράπεζες δεν έχει λόγο να το αλλάξει μόνη της.