Επένδυση 4 δισ. απειλεί περιουσίες ομογενών στην Αλβανία

Πίσω από τα χθεσινά επεισόδια στη λιμνοθάλασσα της Νάρτας, με τους ιδιωτικούς φρουρούς που τραυμάτισαν Έλληνα ομογενή και ανάγκασαν την αλβανική αστυνομία να αναστείλει τον διευθυντή της Αυλώνας (To Brief), κρύβεται μια πολύ μεγαλύτερη ιστορία γης, νόμου και πολιτικής κάλυψης. Στην παράκτια ζώνη του Ζβέρνετς, ανάμεσα στη λιμνοθάλασσα και την Αδριατική, μια εταιρεία με ρωσοβουλγαρικά κεφάλαια ετοιμάζεται να αναπτύξει έκταση 2.658.150 τ.μ., σχεδόν δεκαπλάσια του πριγκιπάτου του Μονακό. Η Zvërnec South Adriatic Development, με τελικούς δικαιούχους τους Νικίτα Βινογκράντοφ και Ζόγια Γκιούροβα, μιλά για επένδυση 4 δισ. ευρώ και 10.000 θέσεις εργασίας (BalkanWeb, OpenCorporates Albania). Πίσω από την επένδυση δεν είναι μόνο το κεφάλαιο. Είναι ένας νόμος που αλλάζει τους κανόνες της γης στην Αλβανία και ένα κτηματολόγιο εγκλωβισμένο ακόμη σε ασαφείς προκομμουνιστικούς τίτλους και βιαστικές μετακομμουνιστικές διανομές αγροτεμαχίων.

Ο νόμος 55/2015 για τις «στρατηγικές επενδύσεις» είναι το όχημα. Φτιάχτηκε για να ξεμπλοκάρει μεγάλα έργα: ο επενδυτής περνά από την AIDA, την κρατική υπηρεσία ανάπτυξης επενδύσεων, και από την Επιτροπή Στρατηγικών Επενδύσεων. Αυτές οι δύο δομές συντονίζουν κεντρικά άδειες, κρατικές υπηρεσίες και, όπου χρειάζεται, χρήση δημόσιας γης (AIDA, QBZ). Προβλέπει δύο διαδρομές: μια «υποβοηθούμενη» διαδικασία που συνοδεύει διοικητικά το έργο, και μια «ειδική», πιο παρεμβατική, που μπορεί να φτάσει σε παραχωρήσεις. Στα χαρτιά, τα δικαιώματα τρίτων δεν καταργούνται. Στην πράξη, το έργο αποκτά διοικητική ταχύτητα και πολιτική κάλυψη, ενώ ο ιδιοκτήτης που αμφισβητεί τίτλους τρέχει παράλληλα σε κτηματολόγιο, διοίκηση και δικαστήρια.

Η παγίδα της «πρώτης εγγραφής»

Το ξεκλείδωμα αυτό γίνεται κρίσιμο εξαιτίας της αλβανικής «πρώτης εγγραφής». Πρόκειται για την αρχική επίσημη καταχώριση ορίων, εμβαδού και δικαιούχου ενός ακινήτου. Στην Αλβανία η διαδικασία παραμένει φορτισμένη: παλιοί τίτλοι αμφισβητούνται, νεότερες διανομές γης συγκρούονται μεταξύ τους, και πολλές αποζημιώσεις δεν δόθηκαν ποτέ. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έχει ήδη καταδικάσει τη χώρα για συστημικά κενά στις αποζημιώσεις ιδιοκτησιών, και το Συμβούλιο της Ευρώπης τρέχει εδώ και χρόνια ειδικό πρόγραμμα για το δικαίωμα ιδιοκτησίας (ECHR, Council of Europe).

Σε αυτό το κενό μπαίνει η διαδικασία εξπρές. Όποιος εμφανίζεται με καταχωρισμένο τίτλο μπορεί να περιφράξει και να ζητήσει άδειες. Ο κάτοικος που υποστηρίζει ότι η εγγραφή είναι λάθος μπαίνει σε αργή εκ των υστέρων μάχη. Για την ελληνική μειονότητα, που συγκεντρώνεται ακριβώς στις παράκτιες περιοχές Αυλώνας, Χιμάρας και Δρόπολης, η πρόσβαση είναι ήδη δύσκολη. Τον Απρίλιο του 2026, ο ευρωβουλευτής Φρέντης Μπελέρης κατήγγειλε στην Κομισιόν ότι πολλοί ιδιοκτήτες δεν μπορούν να δουν τα αρχεία τους χωρίς φυσική παρουσία στα Τίρανα, σε απόσταση άνω των 400 χλμ. (IEfimerida). Ελληνικές πηγές εκτιμούν ότι εκκρεμούν τουλάχιστον 8.000 τίτλοι σε μειονοτικές περιοχές (tomanifesto.gr).

Τα κενά στις άδειες του Ζβέρνετς

Στο ίδιο το Ζβέρνετς, η εικόνα είναι ενδεικτική. Υπάρχει άδεια ανάπτυξης και άδεια υποδομών για περίφραξη και προπαρασκευαστικούς δρόμους εντός της ιδιοκτησίας. Δεν τεκμηριώνεται όμως δημόσια πλήρης περιβαλλοντική άδεια ή τελική άδεια δόμησης για το κύριο συγκρότημα (Faktoje, Evropa e Lirë). Η περιοχή είναι ονομαστικά προστατευόμενη, και περιβαλλοντικές οργανώσεις όπως η PPNEA καταγγέλλουν εκσκαφές χωρίς δημοσιοποίηση πλήρους αξιολόγησης (PPNEA). Ο Έντι Ράμα επιμένει ότι η γη αγοράστηκε «meter by meter» ως ιδιωτική (Albanian Daily News). Αυτό όμως παραμένει θέση του εκτελεστικού, όχι πλήρης δημόσιος έλεγχος τίτλων.

Το χρονικό δίνει στην υπόθεση βάρος που μια τοπική διαμαρτυρία δεν θα είχε. Στις 26 Μαΐου 2026 η Κομισιόν επιβεβαίωσε ότι η Αλβανία κάλυψε τα ενδιάμεσα ορόσημα (benchmarks) της πρώτης δέσμης διαπραγματεύσεων (Cluster 1), που αφορά κράτος δικαίου, θεμελιώδη δικαιώματα και θεσμούς, και κλείνει τελευταία στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις (European Commission). Πέντε ημέρες αργότερα, ιδιωτικοί φύλακες τραυμάτιζαν Έλληνα διαδηλωτή στο Ζβέρνετς. Η Αθήνα συνέδεσε ρητά την υπόθεση με κράτος δικαίου, περιουσιακά δικαιώματα της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας και προστατευόμενη ζώνη (Alpha TV), ενώ ο Μπελέρης κατέθεσε ερώτηση στις Βρυξέλλες.

Ο κρατικός πανικός φάνηκε γρήγορα. Ο διευθυντής αστυνομίας Αυλώνας ανεστάλη επειδή ενημέρωσε εσφαλμένα για τις πρώτες ώρες. Δύο φρουροί τέθηκαν υπό έρευνα, αλλά 15 διαδηλωτές διώκονται κι αυτοί (Koha). Το πραγματικό στοίχημα είναι αν, καθώς προχωρά το συγκρότημα, η Τίρανα θα αναγκαστεί να αποκαλύψει ποιος ακριβώς υπέγραψε τι, σε ποια γη και ποιον αποζημίωσε γι' αυτήν. Όσο αυτός ο φάκελος μένει κλειστός, ο νόμος 55/2015 θα συνεχίζει να λειτουργεί όπως σχεδιάστηκε: ως μηχανισμός ανακατανομής ισχύος μεταξύ κράτους, επενδυτή και ιδιοκτήτη, με τη μειονότητα στην πιο αδύναμη θέση του τραπεζιού.