Από έπαθλο σε αποζημιώσεις: Γιατί το Ιράν ξαναχτυπά

Μετά το μπαράζ χτυπημάτων σε Κουβέιτ και Μπαχρέιν που καταγράψαμε χθες (To Brief), το επίκεντρο της κρίσης μεταφέρεται από το πεδίο της μάχης στα αμερικανικά ταμεία. Το νέο στοιχείο δεν είναι μια ακόμη εκτόξευση πυραύλων. Είναι ένα σχέδιο του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ που, αν προχωρήσει, εξηγεί γιατί η Τεχεράνη ξαναπυροβολεί τη στιγμή ακριβώς που υποτίθεται ότι διαπραγματεύεται.

Η επίσημη αμερικανική αφήγηση μιλά για ψυχολογία. Ο Τραμπ περιέγραψε τους Ιρανούς ηγέτες ως «σκληρούς και περήφανους» που τελικά θα αναγκαστούν να συμφωνήσουν. Όμως η περηφάνια δεν εξηγεί τη χρονική στιγμή της κλιμάκωσης. Τα στοιχεία δείχνουν κάτι πιο υλικό: μια αλλαγή στη χρήση των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων, που αφαιρεί από την Τεχεράνη το βασικό της κίνητρο να σταματήσει.

Από έπαθλο σε λογαριασμό

Στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων υπήρχε ένα συγκεκριμένο αγκίστρι: περίπου 24 δισ. δολάρια ιρανικών κεφαλαίων παγωμένων στο εξωτερικό. Η Τεχεράνη τα έβαλε στον πυρήνα κάθε συμφωνίας. Ζήτησε το 50% άμεσα με μνημόνιο και το υπόλοιπο εντός ενός με δύο μηνών (Radio Farda). Ο Μοχσέν Ρεζαΐ τα χαρακτήρισε ανοιχτά «τεστ εμπιστοσύνης» για οποιαδήποτε αποκλιμάκωση (Channel News Asia). Τα χρήματα ήταν ο μηχανισμός που έδινε στο Ιράν λόγο να κρατήσει την εκεχειρία: πρώτα ρευστότητα, μετά παραχωρήσεις στο πεδίο.

Αυτό το έπαθλο φαίνεται τώρα να μετατρέπεται σε ποινή. Σύμφωνα με Reuters και CBS, ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ εξετάζει να διοχετευτούν τα παγωμένα ιρανικά κεφάλαια στην ανοικοδόμηση και αποζημίωση των συμμάχων του Κόλπου, ζητώντας ήδη αποτίμηση των ζημιών τους (Reuters/Internazionale, CBS). Προσοχή στη διατύπωση: δεν υπάρχει ληφθείσα απόφαση ούτε νομικά συγκροτημένο πρόγραμμα. Το πάγωμα δεν κάνει τις ΗΠΑ ιδιοκτήτη των χρημάτων, και για ανακατεύθυνσή τους θα χρειαζόταν δικαστική κατάσχεση ή ειδική νομοθεσία, όπως στο δικαστικό προηγούμενο Bank Markazi του 2016, όταν το Ανώτατο Δικαστήριο επέτρεψε τη χρήση ιρανικών κεφαλαίων για αποζημίωση θυμάτων (Supreme Court). Όμως και μόνο η σκέψη αλλάζει τα δεδομένα. Αν τα 24 δισ. πάψουν να είναι ανταμοιβή για το Ιράν και γίνουν λογαριασμός που πληρώνει το Ιράν στους Άραβες, η Τεχεράνη χάνει κάθε λόγο να μην πυροβολεί.

Γιατί Κουβέιτ και Μπαχρέιν

Η στοχοποίηση του Κουβέιτ και του Μπαχρέιν δεν είναι τυχαία γεωγραφία. Πρόκειται για τα κράτη που φιλοξενούν τις αμερικανικές δυνάμεις, με το Μπαχρέιν να στεγάζει τον 5ο Στόλο, και που βάσει του σχεδίου Μπέσεντ θα ήταν οι αποδέκτες των ιρανικών κεφαλαίων (Arab News Japan). Χτυπώντας τα, η Τεχεράνη στέλνει διπλό μήνυμα: στην Ουάσιγκτον ότι το δίκτυο βάσεων είναι ευάλωτο, και στις κυβερνήσεις του Κόλπου ότι κάθε δολάριο αποζημίωσης θα κοστίσει ασφάλεια. Οι αρχές του Μπαχρέιν καταδίκασαν τις επιθέσεις ως παραβίαση κυριαρχίας (Khaleej Times). Δημόσια, οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) τις παρουσιάζουν ως αντίποινα κατά αμερικανικών στόχων, της βάσης Άλι Αλ Σάλεμ και του 5ου Στόλου, όχι κατά αραβικών κρατών (Euronews Persian, RFE/RL).

Το κόστος δεν είναι θεωρητικό για την Ευρώπη ούτε για την Ελλάδα. Είναι ήδη μετρήσιμο από τον Απρίλιο, όταν ο αποκλεισμός του Ορμούζ έστειλε τις ευρωπαϊκές τιμές υγροποιημένου αερίου (δείκτης TTF) σε άλμα 35% και μηδένισε τις διελεύσεις φορτωμένων πλοίων LNG για σχεδόν δύο μήνες (EIA). Στη ναυτιλία, το ασφάλιστρο πολέμου ανά ταξίδι σκαρφάλωσε στο 4% της αξίας του πλοίου, από σχεδόν μηδέν προ κρίσης (The National). Η Σούδα είναι ήδη ενταγμένη στη διμερή αμυντική συμφωνία με τις ΗΠΑ (U.S. Embassy), χωρίς όμως αυτόματη νατοϊκή εμπλοκή. Το Άρθρο 5 αφορά ένοπλη επίθεση κατά συμμάχου, και κάθε κράτος κρίνει μόνο του τα μέσα του (NATO). Η Αθήνα κρατά διπλωματική γραμμή, ζητώντας επιστροφή στο προηγούμενο καθεστώς ελεύθερης ναυσιπλοΐας (News247).

Σε προηγούμενες κρίσεις του Κόλπου, τα παγωμένα κεφάλαια λειτούργησαν ως μοχλός για συμφωνία. Μετατρέποντάς τα σε τιμωρία πριν καν κλείσει η συμφωνία, η Ουάσιγκτον ίσως κερδίζει τη συμπάθεια των Αράβων συμμάχων, αλλά ταυτόχρονα ακυρώνει τον μοναδικό μοχλό που κρατούσε την Τεχεράνη στο τραπέζι. Όσο μένει ανοιχτό αυτό το σχέδιο, ο Ορμούζ παραμένει το πεδίο όπου η Ευρώπη πληρώνει τον λογαριασμό σε τιμές ενέργειας και ναύλους.