Ένορκοι στη Μάλτα αθώωσαν τον φερόμενο εντολέα δολοφονίας δημοσιογράφου

Στις 2 Σεπτεμβρίου, ύστερα από περίπου οκτώ ώρες διάσκεψης, εννέα ένορκοι στη Βαλέτα αθώωσαν με 8-1 τον επιχειρηματία Γιόργκεν Φένεκ και στις δύο κατηγορίες για τη δολοφονία της ερευνήτριας δημοσιογράφου Ντάφνι Καρουάνα Γκαλίζια, που σκοτώθηκε από βόμβα στο αυτοκίνητό της το 2017 (NPR, Irish Times). Η ετυμηγορία δεν αθωώνει απλώς τον άνθρωπο που η εισαγγελία παρουσίαζε ως εγκέφαλο. Αφήνει μια χώρα της ΕΕ με πέντε καταδικασμένους για την εκτέλεση του εγκλήματος και κανέναν δικαστικά ταυτοποιημένο εντολέα.

Στη Μάλτα αρκούσαν 6 στις 9 ψήφους για έγκυρη απόφαση, και οι ένορκοι επιστρέφουν «γυμνή» ετυμηγορία: αποτέλεσμα και αριθμό ψήφων, χωρίς γραπτή αιτιολογία (νομική ανάλυση). Γι' αυτό κάθε εξήγηση για το «γιατί» δεν πείστηκαν είναι ερμηνεία των πλευρών, όχι επίσημο σκεπτικό.

Ο Φένεκ δεν κατηγορήθηκε ότι έβαλε τη βόμβα, αλλά ότι οργάνωσε, παρήγγειλε ή χρηματοδότησε τον φόνο, πέρα από κάθε εύλογη αμφιβολία (The Guardian). Σε μια δίκη 55 ημερών, η κατηγορία στηρίχθηκε σχεδόν ολόκληρη σε έναν άνθρωπο: τον μεσάζοντα Μέλβιν Θέουμα, που ομολόγησε τον ρόλο του και πήρε προεδρική χάρη με αντάλλαγμα τη συνεργασία του. Ο Θέουμα κατέθεσε ότι ο Φένεκ ζήτησε τη δολοφονία, ότι ο ίδιος βρήκε τους εκτελεστές και διαπραγματεύτηκε τίμημα 150.000 ευρώ, και προσκόμισε κρυφές ηχογραφήσεις που φύλαγε σε ένα κουτί παγωτού (OCCRP).

Εκεί χτύπησε η υπεράσπιση. Ο Θέουμα είχε παραδεχθεί στο δικαστήριο ότι είχε πει ψέματα όταν συνέδεε άλλα πρόσωπα με τη δολοφονία (The Shift, The Guardian). Η γραμμή «όλοι οι δρόμοι οδηγούν στον Κιθ» έδειχνε ως πραγματικό εντολέα τον Keith Schembri, πρώην προσωπάρχη του τότε πρωθυπουργού Τζόζεφ Μούσκατ. Όμως ο ίδιος ο Φένεκ παραδέχθηκε πως δεν είχε άμεση βεβαιότητα και στηριζόταν σε όσα του έλεγε ο Θέουμα, ενώ ο Σέμπρι αρνήθηκε ενόρκως κάθε εμπλοκή (OCCRP). Με τα ίδια στοιχεία, οι ένορκοι δεν βρήκαν αποδεδειγμένη την ενοχή του πέρα από εύλογη αμφιβολία.

Πέντε καταδικασμένοι, κανένας εντολέας

Η αθώωση δεν ακυρώνει τίποτα από όσα έχουν ήδη κριθεί. Ο εκτελεστής Βίνσεντ Μούσκατ ομολόγησε το 2021 και πήρε 15 χρόνια. Οι αδελφοί Ντετζιόρτζιο ομολόγησαν το 2022 ότι τοποθέτησαν και πυροδότησαν τη βόμβα και καταδικάστηκαν σε 40 χρόνια ο καθένας. Οι Ρόμπερτ Ατζιους και Τζέιμι Βέλα πήραν ισόβια το 2025 ως προμηθευτές του εκρηκτικού (ABC/AP). Το κενό μετά την ετυμηγορία, επομένως, δεν είναι ποιος σκότωσε τη δημοσιογράφο. Είναι ποιος το παρήγγειλε.

Το πόρισμα της δημόσιας έρευνας του 2021, μιας ανεξάρτητης έρευνας που είχαν απαιτήσει η οικογένεια και ακτιβιστές, έθεσε ένα άλλο ερώτημα: αν το κράτος προστάτευσε μια δημοσιογράφο που κινδύνευε. Η απάντηση ήταν αρνητική. Δεν βρήκε ότι κρατικοί αξιωματούχοι διέταξαν τη βόμβα, αλλά έκρινε ότι υπήρχε πραγματικός και άμεσος κίνδυνος για τη ζωή της, ότι οι αρχές δεν έλαβαν μέτρα, και ότι το κράτος καλλιέργησε ένα «κλίμα ατιμωρησίας» που έκανε τη δολοφονία εφικτή (Daphne Foundation, CPJ). Η ετυμηγορία απαντά αν ένας άνθρωπος οργάνωσε τον φόνο· το πόρισμα ρωτά αν ένα κράτος άφησε να σκοτωθεί μια δημοσιογράφος που είχε προειδοποιήσει, και αυτό το δεύτερο ερώτημα μένει ανοιχτό.

Ανοιχτό, γιατί πέντε χρόνια μετά οι περισσότερες συστάσεις του πορίσματος παραμένουν στα χαρτιά. Τα νομοσχέδια για την προστασία των δημοσιογράφων μένουν κολλημένα από το 2022, και η Μάλτα παραμένει στην 67η θέση του παγκόσμιου δείκτη ελευθερίας Τύπου των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα (RSF). Η ίδια η Κομισιόν καταγράφει «ελάχιστη ή καθόλου πρόοδο» στην προστασία δημοσιογράφων και στην πρόσβαση σε δημόσια έγγραφα (European Commission).

Η οικογένεια δήλωσε ότι η ετυμηγορία «στέρησε από τη Δάφνη τη δικαιοσύνη που της άξιζε» (France 24). Σχεδόν εννέα χρόνια μετά τη βόμβα που την σκότωσε έξω από το σπίτι της, η Μάλτα ξέρει με δικαστική βεβαιότητα ποιοι κατασκεύασαν, τοποθέτησαν και πυροδότησαν τον εκρηκτικό μηχανισμό, αλλά όχι ποιος τον παρήγγειλε και τον πλήρωσε.