Ένοχοι δύο αστυνομικοί για βιασμό 19χρονης μέσα στο Α.Τ. Ομονοίας

Ένοχοι κρίθηκαν την Παρασκευή δύο αστυνομικοί για τον βιασμό μιας 19χρονης μέσα στο Αστυνομικό Τμήμα Ομονοίας, σε ένα περιστατικό που είχε καταγγελθεί το 2022. Το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο Αθηνών (το δικαστήριο με τακτικούς δικαστές και ενόρκους που κρίνει τα βαρύτερα κακουργήματα) τους καταδίκασε κατά πλειοψηφία (News247). Η σημασία της απόφασης ξεπερνά την ίδια την καταδίκη: το δικαστήριο ανέτρεψε ρητά την εισαγγελική πρόταση, που δύο μέρες νωρίτερα ζητούσε αθώωση με το επιχείρημα ότι η κοπέλα δεν αντέδρασε, δεν φώναξε και δεν έφυγε. Το τι σημαίνει «συναίνεση» μέσα σε χώρο κρατικής εξουσίας μπήκε στο κέντρο της κρίσης.

Η λογική που έπεσε

Στις 8 Ιουλίου, ο εισαγγελέας της έδρας δέχθηκε ότι υπήρξε σεξουαλική πράξη, αλλά υποστήριξε ότι δεν αποδείχθηκε πέρα από κάθε αμφιβολία η έλλειψη συναίνεσης. Η αγόρευσή του έδωσε βάρος ακριβώς στην παθητικότητα: η 19χρονη «δεν είπε όχι», «δεν έδειξε άρνηση», «δεν έφυγε» και «δεν φώναξε σε βοήθεια», ενώ κατά τον εισαγγελέα είχε τη δυνατότητα να αποχωρήσει (Larissanet, ProtoThema). Η ίδια είχε καταθέσει κάτι διαφορετικό: ότι «πάγωσε», ότι βρέθηκε σε σοκ και ακινησία, όχι σε συμφωνία (TheTOC).

Εδώ βρίσκεται η καρδιά της υπόθεσης. Η εισαγγελική πρόταση σε ένα Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο είναι εισήγηση, όχι απόφαση: την τελική κρίση τη λαμβάνουν οι δικαστές μαζί με τους ενόρκους. Και αυτοί έκριναν και τους δύο βασικούς κατηγορούμενους ενόχους για βιασμό από κοινού χωρίς συναίνεση, ενώ αθώωσαν τον τρίτο για συνέργεια. Ο ένας από τους δύο καταδικάστηκε επιπλέον, ομόφωνα, για παράνομη επεξεργασία προσωπικών δεδομένων, επειδή κατέγραφε την πράξη με κάμερα (EFSYN, Documento). Οι τελικές ποινές αναμένονταν να εκφωνηθούν αργότερα την ίδια ημέρα και δεν είχαν δημοσιοποιηθεί.

Η ετυμηγορία είναι ασύμβατη με τη θεωρία της «παθητικής συναίνεσης». Από τη μεταρρύθμιση του 2019, το άρθρο 336 του Ποινικού Κώδικα δεν περιορίζει πια τον βιασμό στη σωματική βία ή την άμεση απειλή: αρκεί η γενετήσια πράξη να έγινε χωρίς ελεύθερη συναίνεση (e-nomothesia, Offline Post). Η αρχή αυτή διατυπώθηκε ρητά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο: η σιωπή, η έλλειψη αντίστασης ή η απουσία ρητής άρνησης δεν πρέπει να ερμηνεύονται ως συναίνεση (European Parliament).

Γιατί ο χώρος μετράει

Η συναίνεση δεν κρίνεται αφηρημένα, αλλά «στο πλαίσιο των περιστάσεων», όπως ορίζει και η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης (Council of Europe). Και οι περιστάσεις εδώ δεν είναι ουδέτερες. Ένα αστυνομικό τμήμα δεν είναι ιδιωτικός χώρος όπου συναντιούνται δύο ισότιμα πρόσωπα. Είναι χώρος κρατικής εξουσίας, όπου οι αστυνομικοί ελέγχουν την πρόσβαση, την κίνηση, την αίσθηση ασφάλειας και το πρώτο ίχνος κάθε καταγγελίας. Η 19χρονη είχε καταθέσει ότι τους εμπιστεύθηκε ακριβώς επειδή ήταν αστυνομικοί, πριν οδηγηθεί στα αποδυτήρια του τμήματος (News247). Το πλήρες σκεπτικό δεν έχει δημοσιοποιηθεί, οπότε δεν ξέρουμε ακόμη πώς ακριβώς η πλειοψηφία θεμελίωσε τη μη συναίνεση. Ξέρουμε όμως το αποτέλεσμα: το δικαστήριο έκρινε ότι η ελευθερία να αρνηθεί έλειψε.

Η απόφαση όμως απαντά μόνο για τους δύο άνδρες, όχι για τον μηχανισμό γύρω τους. Το ερώτημα ποιος επέβλεπε τον χώρο και ποιος έλεγξε τους δράστες μένει ανοιχτό, όπως συνέβη και πριν από λίγες μέρες, όταν αξιωματικός της Ελληνικής Αστυνομίας (ΕΛ.ΑΣ.) συνελήφθη για καταγγελία ξυλοδαρμού κρατουμένου σε τμήμα της Αττικής: και εκεί το διακύβευμα δεν ήταν μόνο ο δράστης, αλλά η ευθύνη φύλαξης της Πολιτείας απέναντι σε όποιον έχει υπό τον έλεγχό της (To Brief). Στην υπόθεση της Ομόνοιας, το μόνο δημόσιο ίχνος για τη διοικητική πορεία είναι ότι οι κατηγορούμενοι τέθηκαν σε αργία περίπου δύο χρόνια και μετά επέστρεψαν σε άλλα πόστα. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί καμία Ένορκη Διοικητική Εξέταση, κανένα πειθαρχικό πόρισμα, καμία απόταξη.

Το δικαστήριο έκανε τη δουλειά του παρά την εισαγγελική πρόταση. Το ερώτημα που χρωστά τώρα απάντηση το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη και η ηγεσία της ΕΛ.ΑΣ. είναι στενό και συγκεκριμένο: τι έδειξε ο δικός τους εσωτερικός έλεγχος για δύο άνδρες που, ενώ δικάζονταν για βιασμό μέσα σε τμήμα, γύρισαν στην υπηρεσία.