Ένας στους επτά νέους στερείται τα βασικά στην Ελλάδα

Η Eurostat κατέγραψε ότι το 14,7% των νέων 15-29 ετών στην Ελλάδα ζει σε καθεστώς σοβαρής υλικής και κοινωνικής στέρησης, σχεδόν τριπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 5,8% και δεύτερο χειρότερο στην ΕΕ μετά τη Ρουμανία (Eurostat). Ο αριθμός κυκλοφορεί ως «αρνητική πρωτιά», αλλά για να καταλάβει κανείς τι σημαίνει πρέπει να δει τι ακριβώς μετράει, διότι πίσω από το ποσοστό κρύβεται ένας πολύ συγκεκριμένος κατάλογος καθημερινών αδυναμιών.

Τι μετράει πραγματικά ο δείκτης

Η Eurostat δεν μετράει ένα γενικό αίσθημα φτώχειας. Μετράει αυτό που ονομάζει enforced lack: όχι τι δεν έχεις από επιλογή, αλλά τι δεν μπορείς να έχεις επειδή δεν το αντέχεις οικονομικά. Ένας νέος καταγράφεται ως «σοβαρά στερημένος» όταν του λείπουν τουλάχιστον 7 από 13 συγκεκριμένα πράγματα (Eurostat).

Η λίστα είναι συγκεκριμένη και καθημερινή: να ζεσταίνεις επαρκώς το σπίτι, να καλύπτεις ένα έκτακτο έξοδο χωρίς δανεικά, να μην έχεις ληξιπρόθεσμες οφειλές σε ενοίκιο, λογαριασμούς ή δόσεις. Να τρως κρέας, ψάρι ή ισοδύναμο γεύμα κάθε δεύτερη μέρα. Να αντικαθιστάς φθαρμένα ρούχα και έπιπλα. Να έχεις δύο ζευγάρια παπούτσια που εφαρμόζουν, σύνδεση στο ίντερνετ, μια εβδομάδα διακοπές τον χρόνο. Και, κρίσιμο για τη «νεανική» διάσταση: να μπορείς να βγεις με φίλους για φαγητό ή ποτό μία φορά τον μήνα, να ξοδέψεις ένα μικρό ποσό για τον εαυτό σου, να συμμετέχεις σε στοιχειώδη αναψυχή (Eurostat).

Εδώ είναι η ουσία: ο δείκτης δεν περιγράφει απλώς ανθρώπους που δυσκολεύονται να πληρώσουν λογαριασμούς, αλλά ανθρώπους αποκλεισμένους από τη συμμετοχή στην κοινωνική ζωή. Γι' αυτό διαφέρει ριζικά από τον «κίνδυνο φτώχειας», που είναι καθαρά εισοδηματικός δείκτης (εισόδημα κάτω από το 60% του εθνικού διάμεσου). Ο ένας ρωτά πόσο χαμηλό είναι το εισόδημά σου σε σχέση με τη χώρα σου. Ο άλλος ρωτά αν, στην πράξη, σου λείπουν απτά πράγματα (Eurostat).

Γιατί συμβαίνει την ώρα της ανάκαμψης

Η εύλογη απορία είναι πώς συνυπάρχει αυτό με μια οικονομία που μεγεθύνεται περίπου 2,3% φέτος (European Commission). Δεν υπάρχει αντίφαση. Το ΑΕΠ μετράει παραγωγή, όχι αν ένας νέος μπορεί να νοικιάσει σπίτι. Οι πραγματικοί μισθοί παραμένουν πάνω από 20% κάτω από το επίπεδο του 2009 κατά τον ΟΟΣΑ (OECD), ενώ η πραγματική ατομική κατανάλωση, ο δείκτης πιο κοντινός στην καθημερινή ευημερία, κινείται μόλις στο 80% του μέσου όρου της ΕΕ (Eurostat).

Το κόστος διαβίωσης κάνει τη ζημιά πριν προλάβει ο μισθός. Ο πληθωρισμός έτρεχε τον Μάιο στο 4,9% (ευρωζώνη: 3,2%). Τα τρόφιμα είναι ήδη 5,3% ακριβότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (To Brief, Eurostat). Η αδυναμία επαρκούς θέρμανσης αγγίζει το 1 στα 5 άτομα (Eurostat). Αυτά δεν είναι αφηρημένα μεγέθη, είναι ακριβώς τα items του δείκτη. Όταν το ενοίκιο και οι λογαριασμοί απορροφούν περίπου το 36% του διαθέσιμου εισοδήματος (Eurostat), το έκτακτο έξοδο και το μηνιαίο γεύμα με φίλους γίνονται τα πρώτα θύματα.

Τι δεν φαίνεται στον αριθμό

Το 14,7% είναι καμπανάκι, όχι ακτινογραφία. Δεν δείχνει ποια από τα 13 items λείπουν περισσότερο, ούτε αν η στέρηση συγκεντρώνεται ανά φύλο ή περιφέρεια. Κυρίως, υποτιμά κάτι ελληνικό: τη σιωπηλή απορρόφηση του κόστους από την οικογένεια. Ένας 28χρονος που δεν μπορεί να ζήσει μόνος αλλά μένει στο πατρικό «προστατεύεται» λογιστικά από τους πόρους του νοικοκυριού και δεν εμφανίζεται ως στερημένος (Eurofound). Ο δείκτης επίσης δεν μετράει περιουσία: δύο νέοι με ίδιο εισόδημα διαφέρουν ριζικά αν ο ένας έχει οικογενειακό ακίνητο και ο άλλος όχι (ECB).

Άρα ο πραγματικός αριθμός της στέρησης αυτονομίας είναι μάλλον υψηλότερος από το 14,7%, απλώς κρυμμένος πίσω από το οικογενειακό δίχτυ. Το ερώτημα που μένει δεν είναι αν η οικονομία μεγεθύνεται. Είναι πόσο αντέχει αυτό το δίχτυ προτού η μακροοικονομική κανονικότητα χρειαστεί να γίνει και κοινωνική.