Ένα κόμμα διαφάνειας χωρίς καταστατικό χάνει τα στελέχη του

Η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» έπεσε στο 5,4% στην πρόθεση ψήφου, σύμφωνα με την πιο πρόσφατη μέτρηση της Interview, από 7,5% τον Μάιο (CNN Greece). Έναν μήνα νωρίτερα μετρούσε διψήφια: 10,5% στην εκτίμηση της GPO (TheTOC) και 10,4% στη Metron (News247). Στο ίδιο διάστημα παραιτήθηκαν διαδοχικά ο Βασίλης Κοκοτσάκης, ο πτέραρχος ε.α. Αθανάσιος Παπανικολάου και δύο στελέχη από την Κρήτη.

Πριν έναν μήνα είχαμε θέσει το ερώτημα αν η ηθική εξουσία των Τεμπών μπορεί να γίνει ανθεκτική πολιτική φωνή χωρίς να χάσει την υπερκομματική της ισχύ. Η απάντηση ήρθε νωρίτερα απ' ό,τι περίμενε κανείς, και ήρθε από μέσα.

Το κενό που καταγγέλλουν είναι το ίδιο που υπόσχονταν να καλύψουν

Όλοι σχεδόν λένε τα ίδια, και αυτό κάνει την ιστορία δομική. Ο Κοκοτσάκης, τεχνικός σύμβουλος των οικογενειών των θυμάτων, αποχώρησε λέγοντας ότι το εγχείρημα «μετατρέπεται σταδιακά σε προσωπικό πολιτικό εγχείρημα» και ζήτησε συγγνώμη από όσους εμπιστεύτηκαν τη συμμετοχή του (Gazzetta). Ο Παπανικολάου μίλησε για «κλειστή παρέα», απουσία συλλογικών διαδικασιών και ισχυρίστηκε ότι το κόμμα καθοδηγείται από πρώην στελέχη της Νίκης, χωρίς όμως να καταθέσει ονόματα ή οργανόγραμμα (Newsit). Τα δύο στελέχη της Κρήτης δήλωσαν ότι ο κεντρικός τρόπος λειτουργίας «δεν συνάδει» πλέον με τις αξίες τους (cretalive).

Διαφορετικοί άνθρωποι, διαφορετικές γεωγραφίες, ίδιο παράπονο. Το πρόβλημα φαίνεται καθαρά σε αυτά που λείπουν.

Η «Ελπίδα» έχει δημόσια ιδρυτική διακήρυξη, με άξονες το κράτος δικαίου, τον έλεγχο δημοσίων συμβάσεων και τη διαφάνεια (Athens Voice). Δεν έχει όμως, μέχρι τις 26 Ιουνίου, δημοσιευμένο καταστατικό, εκλεγμένα όργανα, κανόνες επιλογής στελεχών, ούτε κατονομασμένο οικονομικό υπεύθυνο. Η ίδια η Καρυστιανού το επιβεβαίωσε ανοίγοντας την ιστοσελίδα και τις εγγραφές: «το καταστατικό μας και τα όργανά μας θα προκύψουν από αυτούς τους πολίτες», με προσωρινό Πολιτικό Συμβούλιο να ορίζεται «τις επόμενες ημέρες» (Newsbomb).

Εδώ είναι η αντίφαση. Για ένα κόμμα που ζητά εμπιστοσύνη στο όνομα της λογοδοσίας, αυτά δεν είναι γραφειοκρατικές λεπτομέρειες. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ο πολίτης ελέγχει ποιος αποφασίζει, ποιος διαχειρίζεται χρήματα και πώς νομιμοποιούνται οι εκπρόσωποι. Άλλωστε η χρηματοδότηση των κομμάτων υπάγεται σε ειδικό καθεστώς δημοσιότητας (e-nomothesia). Το αίτημα διαφάνειας προηγείται, η εσωτερική διαφάνεια καθυστερεί.

Γιατί η μετάβαση παράγει τέτοιες κρίσεις

Ένα κίνημα ηθικής αγανάκτησης λειτουργεί με ένα απόλυτο, αδιαπραγμάτευτο σύμβολο. Ένα κόμμα χρειάζεται το αντίθετο: κανόνες, αντιλογία, οριζόντιες διαδικασίες, ανοχή στη διαφωνία. Η μετάβαση από το πρώτο στο δεύτερο σπάνια είναι ομαλή. Η απάντηση Καρυστιανού, που μίλησε για «λάσπη», «συκοφαντία» και απόπειρα διάσπασης από «διεφθαρμένο σύστημα» (Newsbomb), είναι η γλώσσα του κινήματος, όχι του κόμματος. Αντιμετωπίζει εσωτερική οργανωτική κριτική ως εξωτερική πολιτική επίθεση.

Το ηθικό κεφάλαιο, εξάλλου, ήταν ήδη αμφισβητούμενο εντός του συγγενικού χώρου. Τέσσερα από τα επτά μέλη του ΔΣ του Συλλόγου είχαν πει ότι η συζήτηση για «Κίνημα-Κόμμα» ήταν προσωπική επιλογή της Καρυστιανού, χωρίς ενημέρωσή τους (Star).

Ο μεγάλος ωφελημένος δεν είναι ορατός στη σκηνή. Η «Ελπίδα» αντλεί κυρίως από Νίκη, Φωνή Λογικής και Ελληνική Λύση, όχι από την κεντροαριστερά (TheTOC). Όσο η αντι-κυβερνητική οργή μένει κατακερματισμένη και ασταθής, η ΝΔ παραμένει πρώτη χωρίς να χρειάζεται να πείσει κανέναν.

Δύο ονόματα το έθεσαν καθαρά πριν στηθεί καν το πρώτο όργανο: ο Κοκοτσάκης και ο Παπανικολάου έφυγαν λέγοντας ότι έλειπαν ακριβώς οι κανόνες που το κόμμα υποσχέθηκε να εγγυηθεί. Η ουσία τώρα είναι αν η Καρυστιανού θα προλάβει να φτιάξει τους θεσμούς πριν φύγουν κι άλλοι ψάχνοντάς τους.