Ο εμπορικός εκβιασμός Τραμπ στην Ισπανία και ο κίνδυνος για την Αθήνα

Η πρωινή απειλή του Τραμπ για εμπάργκο στην Ισπανία (To Brief) δεν είναι απλώς μια ακόμα έκρηξη θυμού. Αποκαλύπτει πώς λειτουργούν πλέον οι συμμαχίες: η άρνηση στρατιωτικής διευκόλυνσης τιμωρείται με οικονομικά όπλα. Η Τουρκία έκλεισε το Ιντσιρλίκ, η Σαουδική Αραβία τον εναέριο χώρο της, η Ιορδανία το ίδιο. Καμία δεν αντιμετωπίζει εμπάργκο. Η Ισπανία τιμωρείται γιατί δεν ελέγχει κάτι που οι ΗΠΑ δεν μπορούν να βρουν αλλού.

Η αντίδραση των Βρυξελλών αποκάλυψε το ρήγμα της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής. Στο εμπόριο η ΕΕ σήκωσε ασπίδα: δήλωσε «πλήρη αλληλεγγύη» προς τη Μαδρίτη, υπενθύμισε ότι η εμπορική πολιτική είναι «αποκλειστική αρμοδιότητα» ευρωπαϊκή (European Commission) και διαθέτει τον Μηχανισμό Αποκλεισμού (Blocking Statute) που απαγορεύει σε ευρωπαϊκές εταιρείες να συμμορφώνονται με αμερικανικές κυρώσεις (EU Regulation 2271/96). Στη στρατιωτική διάσταση, όμως, η Μαδρίτη αφέθηκε μόνη της. Κανένα κράτος-μέλος δεν υποστήριξε ρητά το δικαίωμά της να κλείσει τις βάσεις της. Η Ευρώπη προστατεύει πορτοφόλια, αλλά δεν καλύπτει στρατιωτική κυριαρχία.

Η Αθήνα ποντάρει στην αναντικατάστατότητα

Η Σούδα λειτουργεί ως ορμητήριο από την πρώτη μέρα του πολέμου, με πάνω από 50 αμερικανικά αεροσκάφη και συστήματα Patriot (To Brief). Δεν υπήρξε ψηφοφορία, δεν υπήρξε κοινοβουλευτική συζήτηση. Η Αθήνα προβάλλει αυτό που η Μαδρίτη δεν διαθέτει: στρατηγική αναντικατάστατότητα. Ο Κάθετος Διάδρομος (Vertical Corridor) για αμερικανικό LNG προς Κεντρική Ευρώπη προσθέτει ενεργειακή αξία πέρα από τη στρατιωτική (Euractiv). Και τα νούμερα δουλεύουν υπέρ της: ελληνικές εξαγωγές προς ΗΠΑ μόλις €2,4 δισ., θετικό ισοζύγιο €100 εκατ. (Eurostat) — δεν αξίζει ο κόπος ενός εμπάργκο.

Η πραγματική ευπάθεια βρίσκεται εκεί που η ευρωπαϊκή εμπορική ασπίδα δεν φτάνει. Η ελληνόκτητη ναυτιλία μεταφέρει περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου (UNCTAD). Αν η Ουάσινγκτον αποφασίσει να ασκήσει πίεση, δεν θα βάλει δασμούς στο ελαιόλαδο. Θα στοχοποιήσει με δευτερογενείς κυρώσεις (secondary sanctions) ελληνόκτητα δεξαμενόπλοια — χρησιμοποιώντας ως πρόσχημα τη μεταφορά ρωσικού ή ιρανικού πετρελαίου. Ο Blocking Statute της ΕΕ δεν καλύπτει αυτό το σενάριο, γιατί οι κυρώσεις δεν θα χτυπήσουν ευρωπαϊκή επιχείρηση εντός ΕΕ, αλλά πλοία σε διεθνή ύδατα, καταχωρημένα σε σημαίες ευκαιρίας.

Η νομική βάση για εμπάργκο, πάντως, είναι πιο αδύναμη από τη ρητορική. Το Ανώτατο Δικαστήριο ακύρωσε τον Φεβρουάριο τη χρήση του IEEPA για δασμούς (Supreme Court). Η εναλλακτική (Section 122) επιτρέπει μόνο 150 ημέρες χωρίς έγκριση Κογκρέσου (19 U.S.C. § 2132), που είναι απίθανο να ψηφίσει εμπάργκο κατά συμμάχου (Politico). Το πρόβλημα δεν είναι αν η συγκεκριμένη απειλή εκτελεστεί. Είναι ότι ο Αμερικανός πρόεδρος μόλις κανονικοποίησε τον εμπορικό εκβιασμό εντός του ΝΑΤΟ. Και κάθε σύμμαχος — από τη Μαδρίτη ως την Αθήνα — πρέπει πλέον να υπολογίζει όχι μόνο τι κοστίζει η άρνηση, αλλά και τι κοστίζει η υπακοή.