Ο Έμπολα στο Κονγκό πέρασε τους 4.000 νεκρούς

Οι νεκροί από την επιδημία Έμπολα στη ΛΔ Κονγκό ξεπέρασαν τους 4.000. Κυβερνητικά στοιχεία που μετέδωσαν στις 2 Οκτωβρίου το Reuters και το AP καταγράφουν 4.018 θανάτους και 8.300 επιβεβαιωμένα κρούσματα (Reuters, AP). Ο αριθμός που λέει περισσότερα είναι άλλος: σχεδόν τέσσερις στους πέντε νέους ασθενείς δεν βρίσκονταν στις λίστες επαφών των υγειονομικών (CIDRAP). Ο ιός, δηλαδή, κινείται σε μεγάλο βαθμό από δρόμους που η απόκριση δεν βλέπει.

Ο ΠΟΥ και το CDC τη χαρακτηρίζουν τη μεγαλύτερη και φονικότερη επιδημία που έχει καταγραφεί στη χώρα (ΠΟΥ): κατά το CDC, έχει ήδη περίπου 1,75 φορές τους θανάτους της προηγούμενης μεγάλης έξαρσης στο Κονγκό, του 2018-20, και παγκοσμίως την ξεπερνά μόνο η Δυτική Αφρική του 2014-16 (CDC). Το επίσημο δελτίο της 26ης Σεπτεμβρίου έδινε 3.901 θανάτους (INSP), όπως είχαμε καταγράψει τότε (To Brief). Οι 4.000 είναι ορόσημο ανθρώπινης κλίμακας και δεν δείχνουν από μόνοι τους νέα φάση της επιδημίας.

Πώς κόβεται μια αλυσίδα μετάδοσης

Την επιδημία την προκαλεί το Bundibugyo, ένα στέλεχος του Έμπολα για το οποίο δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο ή ειδική θεραπεία. Το εμβόλιο Ervebo έχει εγκριθεί για άλλο στέλεχος, τον ιό Ζαΐρ, και ο ΠΟΥ συνέστησε να χρησιμοποιείται εδώ μόνο σε ερευνητικό πρωτόκολλο (ΠΟΥ). Το βάρος πέφτει λοιπόν στο παλιό εργαλείο: να βρεθεί κάθε ασθενής και να απομονωθεί εγκαίρως.

Αυτό δουλεύει επειδή ο Έμπολα μεταδίδεται κυρίως με άμεση επαφή με σωματικά υγρά ασθενούς που έχει ήδη συμπτώματα (ΠΟΥ). Η ανάσχεση μοιάζει με πυρόσβεση σε κτίριο: σβήνεις κάθε δωμάτιο πριν η φωτιά περάσει στο διπλανό. Κάποιος αναγνωρίζει τον πυρετό, η διαλογή απομακρύνει με ασφάλεια τον ασθενή, το εργαστήριο επιβεβαιώνει τον ιό και η απομόνωση με φροντίδα κόβει τις νέες εκθέσεις. Τέλος, οι ομάδες βρίσκουν όσους τον άγγιξαν, ώστε αν αρρωστήσουν να μπουν αμέσως στην ίδια διαδρομή. Η δυσκολία είναι ότι ο πρώτος «καπνός» μοιάζει συχνά με απλή ελονοσία.

Εδώ βρίσκεται το κενό. Οι ομάδες παρακολουθούν τη μεγάλη πλειονότητα των επαφών που έχουν καταγράψει, αλλά καταγράφουν ελάχιστες: κατά μέσο όρο μόλις 14 για κάθε κρούσμα, ενώ αναμένονται περίπου 60 (CIDRAP). Παρακολουθούν σχολαστικά έναν χάρτη από τον οποίο λείπουν τα τρία τέταρτα των δωματίων. Έτσι οι περισσότεροι νέοι ασθενείς φτάνουν χωρίς να τους περιμένει κανείς, και η οικογένειά τους χάνει την έγκαιρη απομόνωση που θα προστάτευε τους φροντιστές.

Αυτό εξηγεί γιατί οι πτωτικοί αριθμοί δεν καθησυχάζουν. Τα καταγεγραμμένα εβδομαδιαία κρούσματα έπεσαν από περίπου 850 στα μέσα Ιουλίου σε περίπου 490 τον Σεπτέμβριο (AP). Η Africa CDC όμως προειδοποίησε ότι η πιο πρόσφατη πτώση ίσως αντανακλά εν μέρει κενά επιτήρησης. Την 1η Οκτωβρίου, 45 από τις 63 ζώνες υγείας είχαν ακόμη ενεργή μετάδοση· στην Ιτούρι οι νέες αναφορές μειώθηκαν 32% σε τρεις εβδομάδες, ενώ στο Βόρειο Κίβου αυξήθηκαν περίπου 4% (Xinhua/Africa CDC).

Η φωτιά στο Κιγονζέ

Στα τέλη Σεπτεμβρίου κάηκε κέντρο διαλογής ύποπτων κρουσμάτων στον καταυλισμό Κιγονζέ, έξω από την Μπουνία, όπου ζούσαν περίπου 19.000 εκτοπισμένοι (ΟΗΕ). Τη μονάδα λειτουργούσε η International Medical Corps με πάνω από 50 εργαζομένους, και ήταν το πρώτο σκαλοπάτι της αλυσίδας: εκεί ξεχώριζε ο συνηθισμένος πυρετός από τον Έμπολα (UNifeed). Το AP, επικαλούμενο αξιωματούχο του ΟΗΕ, αποδίδει τη φωτιά σε στρατιώτες που έψαχναν όπλα (AP). Η δημόσια ενημέρωση του ΟΗΕ επιβεβαιώνει την πυρκαγιά, χωρίς να κατονομάζει υπαίτιο.

Χιλιάδες κάτοικοι είχαν αρχίσει να φεύγουν ήδη από τις 20 Σεπτεμβρίου, εν μέσω βίας και απειλών. Μαζί τους σκόρπισαν και οι λίστες: από περίπου 1.000 γνωστές επαφές στον καταυλισμό, μετά τη φυγή των κατοίκων εντοπίστηκε μόνο το ένα πέμπτο περίπου (Reuters).

Το δεύτερο πλήγμα είναι οι ίδιοι οι εργαζόμενοι, πάνω στους οποίους στηρίζεται όλη η αλυσίδα. Στην Μπουνία, υγειονομικοί διαδήλωσαν με πλακάτ «No money, no data!» («Χωρίς λεφτά, χωρίς δεδομένα») και είπαν ότι ορισμένοι δεν έχουν πληρωθεί για τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο (AP). Το σύνθημα έχει πρακτική συνέπεια: έξι σημεία ελέγχου είχαν σταματήσει να στέλνουν αναφορές λόγω της διαμάχης για τις πληρωμές (Bloomberg). Η δυναμικότητα μεγάλωσε, με πάνω από 1.500 κλίνες πλέον και τα εργαστήρια αυξημένα κατά τα τρία τέταρτα περίπου από τα τέλη Ιουλίου, όμως ο ΠΟΥ εκτιμά ότι λείπουν πάνω από 1.400 εργαζόμενοι για να τα λειτουργήσουν (ΠΟΥ Αφρικής).

Πέρα από τα σύνορα, η εστία της Ουγκάντας κηρύχθηκε λήξασα στις 27 Αυγούστου (UKHSA). Στην Ευρώπη, το ECDC κατέγραψε στις 2 Οκτωβρίου τέταρτο εισαγόμενο περιστατικό, έναν εργαζόμενο υγείας σε απομόνωση στην Ολλανδία, και κρατά τον κίνδυνο για το γενικό κοινό πολύ χαμηλό (ECDC).

Οι 4.000 νεκροί δεν θα δείξουν αν η επιδημία υποχωρεί. Θα το δείξει το μερίδιο των νέων ασθενών που ήταν ήδη γνωστοί ως επαφές. Όσο οι περισσότεροι έρχονται από το πουθενά, η φωτιά καίει σε δωμάτια που κανείς δεν έχει ανοίξει ακόμη.