Έμπολα στο Κονγκό: 8 στα 10 νέα κρούσματα ξεφεύγουν από τους ιχνηλάτες

Στην επαρχία Ιτούρι της ανατολικής Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, πάνω από το 80% των νέων κρουσμάτων Έμπολα εμφανίζονται εκτός των γνωστών λιστών επαφών και περίπου τα δύο τρίτα των θανάτων συμβαίνουν μέσα στις κοινότητες, σε ανθρώπους που δεν πάτησαν ποτέ σε δομή υγείας (WHO, UN News). Οι αριθμοί αυτοί κάνουν την επιδημία όλο και πιο αόρατη για το σύστημα που υποτίθεται πως τη σταματά, και εκεί βρίσκεται η πραγματική είδηση: δεν έγινε απλώς μεγάλη, έγινε δυσδιάκριτη.

Ο ρυθμός αύξησης παραμένει ασυνήθιστος. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανέβασε την 1η Αυγούστου τον απολογισμό της ΛΔ Κονγκό σε 3.605 επιβεβαιωμένα κρούσματα και 1.587 θανάτους (στοιχεία έως 30 Ιουλίου), κάνοντας την τρέχουσα έξαρση τη δεύτερη μεγαλύτερη που έχει καταγραφεί παγκοσμίως (WHO). Σε συνέχεια όσων παρακολουθούμε από τα μέσα Μαΐου (To Brief), η επιδημία ξεπέρασε ήδη σε κρούσματα τη μεγάλη έξαρση του 2018-2020 στην ίδια περιοχή, που είχε 3.481 κρούσματα σε σχεδόν δύο χρόνια, και το έκανε μέσα σε δυόμισι μήνες (WHO, Al Jazeera). Παραμένει, ωστόσο, μακριά από τη γιγαντιαία επιδημία της Δυτικής Αφρικής (πάνω από 28.600 κρούσματα). Η ταχύτητα, όχι το τελικό κόστος, είναι το ζητούμενο.

Πραγματική επιτάχυνση, όχι μόνο λογιστική

Ένα κομμάτι του άλματος οφείλεται σε καθυστερημένη «τακτοποίηση» των αριθμών. Οι χαμηλότερες παλιότερες καταγραφές κοιτούσαν παλαιότερες ημερομηνίες. Όταν συσσωρευμένα εργαστηριακά δείγματα μπαίνουν μαζικά στο εθνικό σύστημα, το σύνολο εκτοξεύεται χωρίς να σημαίνει νέες μολύνσεις εκείνης της ημέρας. Το βρετανικό UKHSA υπολόγισε ότι σε ένα από τα άλματα, 272 από τα 887 πρόσθετα κρούσματα ήταν αναδρομική διόρθωση δεδομένων (UKHSA). Αλλά η επιτάχυνση είναι και πραγματική: ο ΠΟΥ κατέγραψε 969 κρούσματα μόνο σε 21 ημέρες στα μέσα Ιουλίου, τη στιγμή που η επιδημία του 2018-2019 χρειάστηκε πάνω από δέκα μήνες για να φτάσει τα 2.000 (WHO).

Για να καταλάβει κανείς γιατί το «80% εκτός λιστών» είναι τόσο βαρύ, αρκεί να θυμηθεί πώς σταματά ο Έμπολα. Δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο για το συγκεκριμένο στέλεχος (Bundibugyo), οπότε το μόνο φρένο είναι η λίστα επαφών. Εντοπίζεις ποιος εκτέθηκε, τον παρακολουθείς για 21 ημέρες, και τον απομονώνεις μόλις εμφανίσει συμπτώματα, αφού ο ιός μεταδίδεται μόνο τότε, με άμεση επαφή (CDC). Είναι σαν να ψάχνεις τις σπίθες που πέρασαν στα διπλανά σπίτια μετά από φωτιά. Όταν όμως 8 στις 10 νέες αλυσίδες δεν μπαίνουν ποτέ εγκαίρως στο σύστημα, ψάχνεις σε λάθος σπίτια.

Η βία σβήνει τα φώτα

Εκεί μπαίνει η ανασφάλεια. Στα μέσα Ιουλίου, στη Nyankunde της Ιτούρι, ξέσπασε ένα επεισόδιο βίας, μείγμα κοινοτικής οργής μετά τον θάνατο ασθενούς και ένοπλης αστάθειας γύρω από τη δολοφονία τοπικού πολιτοφύλακα. Ανάγκασε ΠΟΥ, Africa CDC και Samaritan's Purse να απομακρυνθούν προς την Μπούνια (Mongabay). Ο τοπικός επικεφαλής υγείας περιέγραψε το αποτέλεσμα ωμά: σταμάτησαν η ιχνηλάτηση, η διερεύνηση κρουσμάτων και οι ασφαλείς ταφές. Σε αυτό προστίθενται απλήρωτοι υγειονομικοί, επαναλαμβανόμενες απεργίες και πάνω από 100 μολυσμένοι εργαζόμενοι υγείας στα τέλη Ιουλίου (Al Jazeera).

Στο εργαστηριακό μέτωπο, η πρώτη κλινική δοκιμή θεραπείας ειδικά για το Bundibugyo άνοιξε στις 2 Ιουλίου (Science), και το πρώτο υποψήφιο εμβόλιο μπήκε σε δοκιμές στο Ηνωμένο Βασίλειο (Nature). Κανένα από τα δύο δεν βοηθά τον σημερινό ασθενή. Το φρένο μένει επιχειρησιακό, στηρίζεται σε προσωπικό, ασφάλεια και εμπιστοσύνη, και αυτό ακριβώς καταρρέει.

Η αντίστιξη βρίσκεται λίγα χιλιόμετρα πιο πέρα. Η Ουγκάντα, με 20 κρούσματα που ήταν σχεδόν όλα εισαγόμενα και με γνωστές αλυσίδες, ανακήρυξε τον εαυτό της απαλλαγμένο από τον Έμπολα στις 28 Ιουλίου (WHO). Έκλεισε το δικό της μέτωπο επειδή το είχε δει.